Σε ένα ράφι σούπερ μάρκετ, ένα κουτί βρεφικού γάλακτος μοιάζει ακίνδυνο. Υπόσχεται θρέψη, ανάπτυξη, ασφάλεια. Κανένας γονιός δεν φαντάζεται ότι πίσω από τη λευκή σκόνη κρύβεται μια περίπλοκη παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού, η οποία — όταν σπάσει σε ένα μόνο σημείο — μπορεί να θέσει σε κίνδυνο βρέφη σε δεκάδες χώρες.
Κι αυτό είναι ακριβώς αυτό που συνέβη.
Μια σπάνια αλλά επικίνδυνη τοξίνη, η σερεουλίδη (cereulide), βρέθηκε σε συστατικό που χρησιμοποιείται ευρέως σε βρεφικά γάλατα μεγάλων πολυεθνικών. Το περιστατικό εξελίσσεται σε μία από τις σοβαρότερες κρίσεις εμπιστοσύνης για τη βιομηχανία βρεφικής διατροφής των τελευταίων ετών, αναφέρουν σε ρεπορτάζ τους οι Financial Times.
Το κοινό συστατικό στο βρεφικό γάλα που ενώνει δεκάδες προϊόντα
Στην καρδιά της υπόθεσης βρίσκεται ένα έλαιο πλούσιο σε αραχιδονικό οξύ (ARA), ένα λιπαρό οξύ που προστίθεται σε βρεφικά γάλατα με στόχο να προσεγγίσει τη σύσταση του μητρικού γάλακτος. Το ARA θεωρείται «λειτουργικό» συστατικό, συνδεδεμένο — τουλάχιστον σε επίπεδο μάρκετινγκ — με την ανάπτυξη του εγκεφάλου και του ανοσοποιητικού συστήματος.
Το συγκεκριμένο έλαιο προερχόταν από έναν και μόνο προμηθευτή στην Κίνα, με μονάδα παραγωγής συνδεδεμένη με εργαστήριο στην περιοχή της Γουχάν. Μέσω αυτού του ενός κρίκου, το συστατικό κατέληξε σε εκατοντάδες προϊόντα βρεφικού γάλακτος που διανεμήθηκαν σε πάνω από 65 χώρες.
Όταν εντοπίστηκε η τοξίνη, η αντίδραση ήταν αναπόφευκτη: μαζικές ανακλήσεις από εταιρείες όπως η Nestlé, η Danone και η Lactalis, τρεις από τους μεγαλύτερους παίκτες της παγκόσμιας αγοράς.
Ανακλήσεις, έρευνες και φόβοι για την υγεία
Η σερεουλίδη είναι τοξίνη που μπορεί να προκαλέσει έντονους εμετούς και διάρροια. Αν και δεν υπάρχει ακόμη επίσημα καθορισμένο «ασφαλές όριο» έκθεσης, οι υγειονομικές αρχές αντιμετωπίζουν το εύρημα με ιδιαίτερη σοβαρότητα — ειδικά όταν αφορά βρέφη.
Στη Γαλλία, οι αρχές διερευνούν δύο θανάτους βρεφών που κατανάλωσαν τα επίμαχα προϊόντα, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει αποδειχθεί αιτιώδης σύνδεση.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) ανακοίνωσε ότι αναθεωρεί την επιστημονική της γνωμοδότηση για την τοξίνη, με στόχο να θεσπιστούν σαφή όρια και διαδικασίες ανάκλησης.
Ο ρόλος των εταιρειών και οι αντιδράσεις
Η Nestlé ήταν η πρώτη εταιρεία που εντόπισε το πρόβλημα, κατά τη διάρκεια εσωτερικών ελέγχων σε εργοστάσιό της στην Ολλανδία. Χρειάστηκαν εβδομάδες εργαστηριακών αναλύσεων για να απομονωθεί η πηγή, πριν ξεκινήσουν οι ανακλήσεις στις αρχές Ιανουαρίου.
Η εταιρεία δήλωσε ότι ενήργησε άμεσα, ενημερώνοντας τις αρχές και τους συνεργάτες της. Από την πλευρά της, η Lactalis εξήγησε ότι η συγκεκριμένη τοξίνη δεν περιλαμβάνεται στους υποχρεωτικούς ελέγχους για βρεφικά προϊόντα, γεγονός που εξηγεί γιατί δεν ανιχνεύθηκε νωρίτερα. Η Danone επέλεξε να μην τοποθετηθεί δημόσια.
Οι καταναλωτικές οργανώσεις σηκώνουν τον πήχη
Η υπόθεση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις καταναλωτών και δημόσιας υγείας. Η Foodwatch κατέθεσε νομικές προσφυγές στη Γαλλία, στρεφόμενη τόσο κατά των εταιρειών όσο και κατά των αρμόδιων αρχών, κατηγορώντας τους για καθυστέρηση στην ενημέρωση του κοινού.
Το βασικό επιχείρημα είναι σαφές: όταν πρόκειται για βρέφη, η ευθύνη πρέπει να είναι απόλυτη. Η εξάρτηση από φθηνότερες πρώτες ύλες και η υπερβολική πολυπλοκότητα των συνταγών δημιουργούν, σύμφωνα με τους επικριτές, συστημικούς κινδύνους.
Η βιομηχανία της «καινοτομίας» και τα όριά της
Τα τελευταία χρόνια, η αγορά βρεφικού γάλακτος κινείται σε ένα περιβάλλον μειούμενων γεννήσεων και έντονου ανταγωνισμού. Οι εταιρείες απαντούν με προϊόντα «premium», γεμάτα πρόσθετα: βιταμίνες, προβιοτικά, HMO, λιπαρά οξέα όπως το ARA.
Ωστόσο, πολλοί επιστήμονες αμφισβητούν αν αυτά τα συστατικά προσφέρουν τα οφέλη που υπόσχονται οι διαφημίσεις. Μελέτες δεν έχουν καταδείξει σαφείς διαφορές στην ανάπτυξη ή την ανοσία μεταξύ βρεφών που καταναλώνουν τέτοιες φόρμουλες και εκείνων που λαμβάνουν βασικά προϊόντα.
Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί στη μητρική και παιδική υγεία, το μητρικό γάλα δεν είναι απλώς το άθροισμα συστατικών — είναι ένα ζωντανό, βιολογικό σύστημα που δεν αναπαράγεται με πρόσθετα.
Τι λένε οι κανονισμοί και ποιος πληρώνει το κόστος
Σύμφωνα με τον Codex Alimentarius του ΟΗΕ, όλες οι φόρμουλες πρέπει να πληρούν τις ίδιες βασικές διατροφικές προδιαγραφές. Οτιδήποτε πέρα από αυτές — όπως το ARA — είναι προαιρετικό. Παρ’ όλα αυτά, τα προϊόντα με τέτοια πρόσθετα πωλούνται συχνά σε πολύ υψηλότερες τιμές.
Έρευνα της βρετανικής αρχής ανταγωνισμού κατέληξε ότι οι πρώτες ύλες των «premium» προϊόντων δεν κοστίζουν περισσότερο, ενώ οι γονείς πληρώνουν δυσανάλογα ακριβά, βασισμένοι σε υποσχέσεις χωρίς επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση.
Ένα ερώτημα που μένει ανοιχτό
Το σκάνδαλο με την τοξίνη δεν είναι απλώς ένα τεχνικό λάθος. Είναι ένας καθρέφτης για μια βιομηχανία που ισορροπεί ανάμεσα στην καινοτομία, το μάρκετινγκ και την ευθύνη.
Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: ποιο είναι το αποδεκτό ρίσκο όταν το προϊόν απευθύνεται στους πιο ευάλωτους ανθρώπους του πλανήτη;
Η απάντηση δεν αφορά μόνο τις Nestlé, Danone ή Lactalis. Αφορά τις ρυθμιστικές αρχές, τις κυβερνήσεις — και τελικά, όλους μας.
Πηγή: ot.gr
