Η Ελλάδα άφησε πίσω την οικονομική κρίση και τα επαχθή μνημόνια επιστρέφοντας σε τροχιά ανόδου. Η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, οι ρυθμοί ανάπτυξης που υπερβαίνουν τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και η δραστική μείωση του χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ συνθέτουν μια εικόνα «οικονομικού θαύματος».
Η διαπίστωση ότι η Ελλάδα βαδίζει πλέον στον δρόμο της ανάπτυξης, έχοντας αφήσει πίσω της τον στενό κορσέ των μνημονίων, είναι η μία όψη του νομίσματος…
Όμως, αναλύοντας τα στοιχεία, εύκολα μπορεί να παρατηρήσει κανείς μια μεγάλη αναντιστοιχία. Παρά την σημαντική ανάκαμψη της οικονομίας η πραγματικότητα που βιώνει η μεγάλη πλειοψηφία των νοικοκυριών παραμένει απογοητευτική. Οι συνεχιζόμενες πληθωριστικές πιέσεις και το «τέρας» της ακριβείας εξανεμίζουν τα διαθέσιμα εισοδήματα.
Λίγοι με πολλά, πολλοί με λίγα
Τα στοιχεία που έρχονται στο φως για την κατανομή των καταθέσεων στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα είναι, αν μη τι άλλο, αποκαλυπτικά. Ενώ το αφήγημα της οικονομικής ανάκαμψης κυριαρχεί στον δημόσιο διάλογο, οι αριθμοί περιγράφουν μια στρεβλή πραγματικότητα. Στην κορυφή της πυραμίδας, μια εξαιρετικά μικρή μειοψηφία —μόλις το 2% έως 2,5% των καταθετών— ελέγχει το εντυπωσιακό 60% του συνολικού όγκου των χρημάτων.
Σύμφωνα με τις τελευταίες εκθέσεις το 0,7% – 0,8% των καταθετών (αυτή η μικρή ομάδα περίπου 80.000 – 100.000 ΑΦΜ ή λογαριασμοί) κατέχει ποσά άνω των 100.000€. Αυτοί οι «μεγάλοι» καταθέτες ελέγχουν περίπου το 42% έως 45% της συνολικής αξίας των καταθέσεων.
Το επόμενο 1,5% πρόκειται για καταθέτες με ποσά από 50.000€ έως 100.000€, οι οποίοι κατέχουν περίπου το 15% του συνολικού όγκου.
Για να καταλάβουμε το μέγεθος της ανισότητας, αξίζει να δούμε τι συμβαίνει στη βάση της πυραμίδας:
- 7 στους 10 Έλληνες (71%) έχουν υπόλοιπα στους λογαριασμούς τους κάτω από 1.000€. Αυτή η τεράστια πλειονότητα των καταθετών κατέχει μόλις το 1,3% της συνολικής αξίας των χρημάτων στις τράπεζες.
- Το 13% των καταθετών διατηρεί ποσά από 1.000€ έως 5.000€, συγκεντρώνοντας περίπου το 4,8% των συνολικών καταθέσεων.
Ο καθρέφτης των κοινωνικών μας παθογενειών
Η «ακτινογραφία» των τραπεζικών λογαριασμών είναι ένα απαραίτητο εργαλείο σε μια σύγχρονη οικονομία, αλλά ταυτόχρονα λειτουργεί ως καθρέφτης των κοινωνικών μας παθογενειών. Η ακραία συγκέντρωση πλούτου σε τόσο λίγα χέρια υπογραμμίζει την ανάγκη για πολιτικές που δεν θα περιορίζονται μόνο στον έλεγχο, αλλά θα ενισχύουν την αποταμιευτική ικανότητα της μέσης οικογένειας.
Η «ακτινογραφία» των τραπεζικών καταθέσεων δείχνει ότι η μεσαία τάξη έχει συρρικνωθεί σε τέτοιο βαθμό που δεν μπορεί να τροφοδοτήσει την εγχώρια επενδυτική αγορά.
Η ανάπτυξη των μακροοικονομικών μεγεθών κινδυνεύει να είναι «κούφια» αν δεν συνοδευτεί από αναδιανομή που θα ενισχύσει τη βάση της πυραμίδας. Η υπερσυγκέντρωση δεν είναι σημάδι υγείας, αλλά ένδειξη ότι το αίμα της οικονομίας (το χρήμα) δεν κυκλοφορεί σε όλο το σώμα της αγοράς.
Η πραγματική πρόκληση για τα επόμενα χρόνια είναι η διεύρυνση της βάσης των καταθετών για να θεωρηθεί η ανάπτυξη βιώσιμη και κοινωνικά δίκαιη.
Αύξηση της αβεβαιότητας
Μια πρόσφατη έρευνα του του ΙΟΒΕ καταγράφει αύξηση της αβεβαιότητας για το μέλλον. Σχεδόν τα δύο τρίτα των νοικοκυριών δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να προβλέψουν τη μελλοντική τους οικονομική κατάσταση. Και υπάρχει εξήγηση: Όταν δεν μπορείς να αποταμιεύσεις σήμερα, δεν μπορείς να σχεδιάσεις το αύριο.
Η εικόνα συμπληρώνεται από τη χαμηλή πρόθεση για μεγάλες αγορές, για επενδύσεις σε κατοικία ή για σημαντικές δαπάνες. Κάπως έτσι, σε ένα περιβάλλον μόνιμης ακρίβειας, η κατανάλωση παγώνει και η ανασφάλεια παγιώνεται.
