Η περιοχή της Μέσης Ανατολής είναι αυτή που παράγει το περισσότερο πετρέλαιο στον κόσμο, και το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής πρέπει να διαπλεύσει με δεξαμενόπλοια τα Στενά του Ορμούζ.
Από τη στιγμή που η κυκλοφορία στη θαλάσσια οδό έχει σχεδόν σταματήσει -τη στιγμή της έναρξης του πολέμου που εξαπέλυσαν ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου- η παγκόσμια οικονομία βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα νέο πληθωριστικό σοκ και πυροδοτήθηκε αλυσιδωτή αντίδραση διαταραχών μια σειρά από κλάδους διαφορετικούς μεταξύ τους, από τη μία άκρη του πλανήτη στην άλλη.
Με περισσότερα από 200 μεγάλα δεξαμενόπλοια να παραμένουν ακινητοποιημένα στον Κόλπο, οι χώρες της περιοχής έχουν διακόψει το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής πετρελαίου, καθώς δεν υπάρχει πλέον χώρος στις δεξαμενές.
Ακόμη και αν οι ΗΠΑ και το Ιράν καταλήξουν τελικά σε συμφωνία για την απεμπλοκή των στενών, καθόλου βέβαιο δεν είναι ότι θα αποκατασταθεί πλήρως η ελεύθερη ναυσιπλοΐα, όπως επισημαίνει το Bloomberg σε ανάλυσή του. Και αυτό με δεδομένο ότι η Τεχεράνη έχει διαμηνύσει την πρόθεσή της να χρησιμοποιήσει τον de facto έλεγχό της επί του Ορμούζ όχι μόνο για να ενισχύσει τη θέση της στις ειρηνευτικές συνομιλίες, αλλά και ως μόνιμο στοιχείο του διπλωματικού της οπλοστασίου, κάτι το οποίο καθόλου ευχάριστα δεν ηχεί στα αυτιά των διαπραγματευτών τηξς άλλης πλευράς.
Πάγωσε η ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ
Μετά το ξέσπασμα του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου, η ιρανική κυβέρνηση προειδοποίησε ότι θα επετίθετο σε πλοία που εισέρχονταν στα στενά χωρίς την άδειά της, με αποτέλεσμα ο μέσος αριθμός των ημερήσιων διελεύσεων πλοίων να μειωθεί σε λιγότερα από 10, από περίπου 135 σε καιρό ειρήνης.
Το Ιράν επέτρεψε σε ορισμένα πλοία, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που μετέφεραν το δικό του πετρέλαιο, να διασχίσουν τη θαλάσσια οδό μέσω ενός διαδρόμου που ακολουθεί την ιρανική ακτή, μερικές φορές ζητώντας πληρωμές που έφταναν τα 2 εκατομμύρια δολάρια. Ετσι, ενώ τα φορτία από άλλους εξαγωγείς της περιοχής είχαν μειωθεί κατά περισσότερο από 95% μέχρι τα μέσα Μαρτίου, οι αποστολές ιρανικού πετρελαίου είχαν μειωθεί μόνο ελαφρώς σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας πληροφοριών Kpler.
Οι αντιμαχόμενες πλευρές ανακοίνωσαν κατάπαυση του πυρός στις αρχές Απριλίου. Ωστόσο, οι πλοιοκτήτες δήλωσαν ότι η κατάσταση στο Ορμούζ δεν άλλαξε ως αποτέλεσμα αυτού, με το Ιράν να ανακοινώνει στη ναυτιλιακή κίνηση ότι εξακολουθεί να απαιτείται η άδειά του για να διέλθουν τον θάλασσιο διάδρομο.
Οι διελεύσεις που είχαν εγκριθεί από το Ιράν μειώθηκαν κατακόρυφα μετά την επιβολή από τις ΗΠΑ δικού τους αποκλεισμού στα ιρανικά πλοία που χρησιμοποιούσαν τη θαλάσσια οδό από τις 13 Απριλίου. Το Ιράν κήρυξε τα στενά ξανά ανοιχτά στις 17 Απριλίου, για να το κλείσει πάλι λίγες ώρες αργότερα, αφού οι ΗΠΑ αρνήθηκαν να χαλαρώσουν τη δική τους απαγόρευση ναυσιπλοΐας.
Πότε θα ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ;
Αυτό εξαρτάται από το πόσο σύντομα θα καταλήξουν οι ΗΠΑ και το Ιράν σε κάποια μακροπρόθεσμη συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου και τη δεσμευτική δήλωση άρσης της απειλής για την εμπορική ναυτιλία. Το βέβαιο είναι ότι και οι δύο πλευρές υφίστανται πιέσεις για την επίτευξη συμφωνίας, οι οποίες θα εντείνονταο όσο οι οικονομικές ζημίες συνεχίζουν να αυξάνονται. Ωστόσο, για την ώρα φαίνεται σαν ένας πόλεμος νεύρων, που η κάθε πλευρά δοκιμάζει τις αντοχές του αντιπάλου της. Και μένει να φανεί πόση αναστάτωση είναι διατεθειμένη να ανεχτεί η κάθε πλευρά.
Οι αναλυτές, σύμφωνα με το Bloomberg, θεωρούν απίθανο μια ειρηνευτική συμφωνία να οδηγήσει σε άμεση επανέναρξη της κανονικής κυκλοφορίας πλοίων στα στενά. Αυτό μπορεί να συμβεί μόνο εφόσον πειστούν ότι η επαναλειτουργία θα είναι μόνιμη. Εάν αυτό δεν γίνει, οι πλοιοκτήτες θα είναι πιθανότατα πολύ πιο πρόθυμοι να απομακρύνουν τα ακινητοποιημένα πλοία τους από τον Περσικό Κόλπο παρά να στείλουν καινούργια που ενδέχεται να εγκλωβιστούν στη συνέχεια αν η θαλάσσια οδός κλείσει ξανά.
Το Ιράν έχει δηλώσει ότι έχουν τοποθετηθεί νάρκες κατά μήκος των πιο συχνά χρησιμοποιούμενων διαδρομών του στενού στενού. Αυτές θα πρέπει να απομακρυνθούν, μια διαδικασία που θα μπορούσε να διαρκέσει εβδομάδες. Η εκτεταμένη παρεμβολή του σήματος GPS, που έχει καταστήσει πιο δύσκολη και πιο επικίνδυνη την πλοήγηση στο στενό, θα πρέπει να εξαλειφθεί. Μόλις επιτευχθούν όλα αυτά, ορισμένοι πλοιοκτήτες ενδέχεται να μην είναι πρόθυμοι να πλεύσουν χωρίς κάποια μορφή στρατιωτικής συνοδείας για να διασφαλίσουν την ασφάλειά τους.
Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ δεν διαθέτει αρκετά πλοία για να προστατεύσει περισσότερα από 100 σκάφη ταυτόχρονα, ενώ αξιωματούχοι του τομέα άμυνας των Δυτικών χωρών έχουν δηλώσει ότι η επαναλειτουργία των στενών μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω μιας πολυεθνικής συμμαχίας. Επομένως, ο Ντόναλντ Τραμπ θα πρέπει να πείσει τους συμμάχους να αναπτύξουν δικές τους ναυτικές δυνάμεις δίπλα σε αυτό των ΗΠΑ.
Μια τέτοια επιχείρηση, λένε οι αναλυτές, ενδέχεται να μην είναι σε θέση να φιλοξενήσει τόσα πλοία όσα διέρχονται υπό κανονικές συνθήκες. Το να επιτραπεί σε πάρα πολλά πλοία να συνωστιστούν στη θαλάσσια οδό μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο περιορισμών στη γραμμή πυρός, όταν, για παράδειγμα, ένα πολεμικό πλοίο δεν είναι σε θέση να καταστρέψει μια εισερχόμενη απειλή επειδή υπάρχει ένα εμπορικό πλοίο που βρίσκεται στη διαδρομή του.
Θα μπορούσε να χρειαστούν εβδομάδες για να εκκαθαριστεί η συσσώρευση πλοίων και στις δύο πλευρές των στενών, δεδομένου του τεράστιου αριθμού πλοίων που έχουν πλέον εγκλωβιστεί στον Κόλπο.
Τι σημαίνει ο πόλεμος για τη διαδρομή του Ορμούζ μακροπρόθεσμα;
Η έκταση των διαταραχών που προκάλεσε ο πόλεμος είναι πρωτόγνωρη. Ξεπερνά εκείνη των δύο προηγούμενων πετρελαϊκών κρίσεων του 1973 και του 1979.
Οι πλοιοκτήτες, οι ασφαλιστές τους και οι πελάτες τους διαπίστωσαν πόσο εύκολο ήταν για το Ιράν, μια χώρα που ουσιαστικά δεν διαθέτει συμβατικό ναυτικό, να παραλύσει γρήγορα τη ναυσιπλοΐα μέσω του Ορμούζ και πόσο δύσκολο θα είναι να αποκατασταθεί η ομαλή λειτουργία.
Μέχρι τη στιγμή που συμφωνήθηκε η κατάπαυση του πυρός στις 8 Απριλίου, οι αμερικανο-ισραηλινοί βομβαρδισμοί δεν είχαν καταφέρει να καταστρέψουν όλο το οπλοστάσιο πυραύλων και drones που χρησιμοποιεί το Ιράν. Αξιωματούχοι της ιρανικής κυβέρνησης δήλωσαν ότι δεν θα εγκαταλείψουν ποτέ τον έλεγχό τους επί των στενών και έδειξαν την πρόθεσή τους να αξιοποιήσουν οικονομικά αυτό το πλεονέκτημα ακόμη και μετά το τέλος του πολέμου.
Σύμφωνα με το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Fars, ένα νομοσχέδιο βρίσκεται σε διαδικασία ψήφισης στο κοινοβούλιο της Τεχεράνης, το οποίο κατοχυρώνει την ιρανική κυριαρχία επί των στενών στην εθνική νομοθεσία και θεσμοθετεί ένα σύστημα διοδίων για τα διαπλέοντα πλοία.
Εάν μια μακροπρόθεσμη λύση δεν καταφέρει να εξαλείψει την ιρανική απειλή για την εμπορική ναυτιλία στο Ορμούζ, η οικονομική κατάσταση αυτής της βασικής εμπορικής οδού ενδέχεται να αλλάξει για τα επόμενα χρόνια.
Οι πιο επιφυλακτικοί πλοιοκτήτες μπορεί να αποφασίσουν ότι η διέλευση από το Ορμούζ δεν αξίζει τον κίνδυνο υπό οποιεσδήποτε συνθήκες.
Άλλοι, ιδίως όσοι ασχολούνται με τη μεταφορά βιομηχανικών και καταναλωτικών αγαθών, ενδέχεται να διαπιστώσουν ότι τα υψηλότερα ασφάλιστρα καθιστούν ένα σημαντικό μέρος του εμπορίου στον Κόλπο μη ανταγωνιστικό σε σύγκριση με άλλες περιοχές.
Μπορούν οι παραγωγοί πετρελαίου να παρακάμψουν τα Στενά του Ορμούζ;
Το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν δεν διαθέτουν άλλη θαλάσσια διαδρομή για τις εξαγωγές τους.
Η Σαουδική Αραβία, η οποία μεταφέρει το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου της μέσω του Ορμούζ, έχει ανακατευθύνει το αργό πετρέλαιο μέσω του αγωγού που καταλήγει στο λιμάνι Γιανμπού της Ερυθράς Θάλασσας. Η Saudi Aramco στοχεύει να αξιοποιήσει πλήρως τη χωρητικότητα του αγωγού, που ανέρχεται σε 7 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, αλλά περίπου 2 εκατομμύρια από αυτά θα χρησιμοποιηθούν σε εγχώρια διυλιστήρια, μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και εγκαταστάσεις αφαλάτωσης νερού, αφήνοντας διαθέσιμα για εξαγωγή μέσω του Γιανμπού το πολύ περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα — περίπου 30% κάτω από τα συνήθη επίπεδα εξαγωγών της χώρας.
Από την άλλη, ούτε η διαδρομή της Ερυθράς Θάλασσας είναι ακίνδυνη, καθώς το Ιράν έχει ήδη στοχεύσει ένα διυλιστήριο στο Γιανμπού και χτύπησε έναν αντλιοστάσιο στον αγωγό Ανατολής-Δύσης, οι Χούθι της Υεμένης έχουν απειλήσει να ξαναρχίσουν τις επιθέσεις σε πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα.
Τα ΗΑΕ μπορούν επίσης να παρακάμψουν τα Στενά του Ορμούζ μόνο μέχρι κάποιον βαθμό. Και αυτό επειδή η διαθέσιμη χωρητικότητα είναι περιορισμένη και το λιμάνι της Φουτζάιρα, το οποίο βρίσκεται στο άκρο ενός αγωγού που συνδέει τα πετρελαϊκά κοιτάσματα των ΗΑΕ με τον Κόλπο του Ομάν, έχει υποστεί διακοπές λειτουργίας λόγω επιθέσεων με drones. Το Ιράκ επιδιώκει να αναζωογονήσει τις μεταφορές μέσω λιμανιών στην Ιορδανία και στη Συρία, αλλά οι ποσότητες που εξετάζονται αποτελούν ένα μικρό μέρος των κανονικών μεταφορών του μέσω του Ορμούζ.
Έχει το Ιράν το δικαίωμα να ελέγχει το Ορμούζ;
Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, οι χώρες μπορούν να ασκούν κυριαρχία έως και 12 ναυτικά μίλια (14 μίλια) από τις ακτές τους. Τα Στενά του Ορμούζ διασχίζουν τα χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν. Ωστόσο, τα κράτη οφείλουν να επιτρέπουν την «αβλαβή διέλευση» ξένων σκαφών μέσω των χωρικών υδάτων τους και δεν πρέπει να παρεμποδίζουν την «αβλαβή» ή «διέλευση» μέσω στενών που χρησιμοποιούνται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Η συνθήκη ορίζει επίσης ότι οι χώρες δεν μπορούν να επιβάλλουν τέλη σε ξένα πλοία απλώς και μόνο για τη διέλευση μέσω των χωρικών υδάτων τους. Αυτά προβλέπει το διεθνές δίκαιο.
Αν και η κυβέρνηση του Ιράν υπέγραψε τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) το 1982, το κοινοβούλιό της δεν επικύρωσε ποτέ τη συνθήκη.
Ο επικεφαλής του κύριου παγκόσμιου οργανισμού ναυτιλίας, του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού, δήλωσε στις 9 Απριλίου ότι οποιαδήποτε προσπάθεια της Τεχεράνης να επιβάλει μόνιμα σύστημα διοδίων στα Στενά του Ορμούζ είναι απαράδεκτη και θα δημιουργούσε ένα επικίνδυνο προηγούμενο.
Πηγή: ΟΤ
