Η στεγαστική κρίση απειλεί τα ευρωπαϊκά θεμέλια. Η έλλειψη κοινωνικής στέγασης οδηγεί σε αύξηση των τιμών ενώ οι μισθοί παραμένουν στάσιμοι με αποτέλεσμα εκατομμύρια άνθρωποι να μην μπορούν να εξασφαλίσουν προσιτή κατοικία.
Η εναλλακτική προσέγγιση που στοχεύει στην κατασκευή βιώσιμων και οικονομικών κτιρίων, επιδιώκοντας ταυτόχρονα την κοινωνική ισότητα και την προστασία του περιβάλλοντος
Στην Ελλάδα το φαινόμενο τροφοδοτείται από έναν «εκρηκτικό» συνδυασμό παραγόντων: τη χρόνια έλλειψη νέων οικοδομών, τη ραγδαία εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων που απορροφούν το διαθέσιμο απόθεμα και την αύξηση των επιτοκίων που καθιστά τον δανεισμό απαγορευτικό για τη μέση οικογένεια.
Με τις τιμές να έχουν αποκοπεί πλήρως από το επίπεδο των βασικών μισθών, η εύρεση προσιτής κατοικίας μοιάζει με «κυνήγι θησαυρού» σε μια εξαντλημένη αγορά.
Ένα εναλλακτικό σύστημα στη στεγαστική κρίση
Και στην Ισπανία το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα οξύ. Ωστόσο, στην Καταλονία αναδύεται ένα εναλλακτικό σύστημα: ένα σύστημα που αναγνωρίζει την προσιτή κατοικία ως ανθρώπινο δικαίωμα, ως πυλώνα του κράτους πρόνοιας και ως μέσο για την αντιμετώπιση της ανισότητας και της κλιματικής αλλαγής.
Το στεγαστικό σύστημα της Ισπανίας, γράφει το theconversation, βασίζεται εδώ και καιρό σε μεγάλο βαθμό στην ιδιοκατοίκηση. Ο περιορισμένος αριθμός κοινωνικών κατοικιών αφήνει στις δημόσιες αρχές περιορισμένη δυνατότητα παρέμβασης έναντι των αυξήσεων των τιμών. Όταν η «φούσκα» των ακινήτων στη χώρα της Ιβηρικής έσκασε το 2008, αποκαλύφθηκε ένα στεγαστικό σύστημα που βασιζόταν στην κερδοσκοπία και όχι στη σταθερότητα. Πάνω από 3,4 εκατομμύρια κατοικίες έμειναν κενές και εκατοντάδες χιλιάδες οικογένειες εκδιώχθηκαν.
Οι επιπτώσεις της χρηματοπιστωτικής κρίσης εξακολουθούν να γίνονται αισθητές μέχρι και σήμερα: η μειωμένη ιδιοκατοίκηση έχει ωθήσει περισσότερα νοικοκυριά στην ενοικίαση κατοικιών, αυξάνοντας την πίεση στα ενοίκια.
Στο μεταξύ, το 80% των ενοικιαστών στη Μαδρίτη και τη Βαρκελώνη αναφέρουν σοβαρά προβλήματα όσον αφορά την κατάσταση των σπιτιών τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων να εκτεθειμένος σε πιο ζεστά καλοκαίρια, κρύους χειμώνες και αυξανόμενους λογαριασμούς ενέργειας, ενώ οι φτωχότεροι είναι οι πλέον εκτεθειμένοι σε αυτές τις συνθήκες.
Μια «δίκαιη» απάντηση
Η «δίκαιη» απάντηση της Καταλονίας στην κρίση στέγασης βασίζεται στη συνεργασία. Οι δημόσιες αρχές, οι μη κερδοσκοπικοί φορείς, οι επιχειρήσεις και οι συνεταιρισμοί μοιράζονται την ευθύνη για την κατασκευή και την ανακαίνιση κατοικιών που είναι οικονομικά προσιτές, χαμηλών εκπομπών άνθρακα και έχουν κοινωνικό αντίκτυπο.
Στη Βαρκελώνη, το Casa Bloc είναι ένα συγκρότημα κατοικιών που χρονολογείται από τις αρχές του 20ού αιώνα. Ανακαινίστηκε από τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό στέγασης Hàbitat3. Τα 17 διαμερίσματα συνδυάζουν χαρακτηριστικά βιωσιμότητας, όπως παράθυρα με τριπλά τζάμια και κοινόχρηστη αντλία θερμότητας, με κοινωνική υποστήριξη για ευάλωτες οικογένειες.
Το Adela Barquín, ένα συγκρότημα ενοικιαζόμενων διαμερισμάτων για άτομα άνω των 65 ετών, προάγει τη σωματική και κοινωνική ευεξία. Αυτό περιλαμβάνει σχεδιασμούς που απαιτούν ελάχιστη συντήρηση και είναι καλά μελετημένοι, ώστε να ενθαρρύνουν την κίνηση και την κοινωνική δραστηριότητα. Το κτίριο χρησιμοποιεί επίσης συστήματα παθητικής θέρμανσης και ψύξης εξαιρετικά χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης, τα οποία διατηρούν τις εσωτερικές θερμοκρασίες σε άνετα επίπεδα. Το κόστος για τους ενοίκους ανέρχεται σε μόλις 500 ευρώ το μήνα, δηλαδή λιγότερο από το μισό του μέσου όρου των ενοικίων στη Βαρκελώνη, που ανέρχεται σε 1.193 ευρώ.
Την τελευταία δεκαετία, έχουν επισημοποιηθεί συνεργασίες μέσω δικτύων όπως το Cohabitac, μια καταλανική συμμαχία μη κερδοσκοπικών οργανώσεων στέγασης που διαχειρίζεται περίπου 5.000 οικονομικά προσιτές κατοικίες. Το Cohabitac αποτελεί πλέον αξιόπιστο συνεργάτη των δημόσιων αρχών.
Μοντέλο μικρής κλίμακας
Οι δημοτικές αρχές έχουν διαδραματίσει κεντρικό ρόλο. Η δημόσια-κοινωνική σύμπραξη του δήμου της Βαρκελώνης κινητοποιεί μη κερδοσκοπικούς φορείς για την ανάπτυξη και τη διαχείριση οικονομικά προσιτής στέγασης σε δημόσια οικόπεδα στο πλαίσιο μακροπρόθεσμων συμφωνιών.
Το σύστημα στέγασης της Καταλονίας αναδιαμορφώνεται ως κοινωνική υποδομή για μια εποχή χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Αυτό υποστηρίζεται από δημόσιες πολιτικές και μακροπρόθεσμες επενδύσεις, μεταξύ των οποίων ένα δάνειο ύψους 31 εκατομμυρίων ευρώ από την Τράπεζα Ανάπτυξης του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Το καταλανικό μοντέλο είναι μικρής κλίμακας, αλλά ξεχωριστό. Προωθεί συνεργασίες μεταξύ του δημόσιου, του ιδιωτικού και του κοινωνικού τομέα με στόχο τη μείωση των εκπομπών CO₂ και αμφισβητεί την αντίληψη που θεωρεί τα σπίτια ως χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία και όχι ως χώρους διαβίωσης.
Στην πρωτεύουσα της Ολλανδίας
Η ολλανδική «απάντηση» αποτελεί συχνά σημείο αναφοράς καθώς η χώρα διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά κοινωνικής κατοικίας (social housing) στην Ευρώπη (περίπου το 30% του συνολικού αποθέματος κατοικιών).
Στο Άμστερνταμ, ένα μεγάλο μέρος του οικιστικού αποθέματος ανήκει σε συνεταιρισμούς ή οντότητες με ισχυρή δημόσια συμμετοχή, μειώνοντας την εξάρτηση από τις αμιγώς ιδιωτικές αγορές και παρέχοντας πιο σταθερές και χαμηλότερου κόστους επιλογές για τους κατοίκους.
Πως λειτουργεί
Η Ολλανδία χρησιμοποιεί ένα σύστημα μοριοδότησης για να καθορίσει την αξία ενός ακινήτου. Κάθε σπίτι παίρνει πόντους βάσει τετραγωνικών, ενεργειακής κλάσης, παροχών και τοποθεσίας. Αν οι πόντοι είναι κάτω από ένα όριο, το ενοίκιο δεν μπορεί να ξεπεράσει ένα συγκεκριμένο ποσό.
Το κράτος βοηθά άμεσα τους ενοικιαστές με χαμηλά εισοδήματα μέσω μηνιαίων επιδομάτων. Αν το ενοίκιο θεωρείται υψηλό σε σχέση με το εισόδημα το κράτος καλύπτει ένα μέρος του, εξασφαλίζοντας ότι το κόστος στέγασης παραμένει βιώσιμο.
