Μπορεί να ακούγεται παράδοξο, αλλά για πολλούς εργαζόμενους σε όλη την Ευρώπη η προσωρινή απασχόληση αποτελεί μόνιμη κατάσταση.
Περίπου ένας στους 11 εργαζόμενους στην ΕΕ βρίσκεται σε κατάσταση INE — συντομογραφία για την ακούσια μη τυπική απασχόληση (involuntary non-standard employment), σύμφωνα με το Eurofound, το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας.
Το να βρίσκεται κανείς σε κατάσταση INE σημαίνει ότι οι άνθρωποι είναι αναγκασμένοι να πηγαίνουν από τη μία θέση μερικής απασχόλησης, ορισμένου χρόνου ή της οικονομίας των «μικροεργασιών» στην επόμενη, επειδή δεν μπορούν να βρουν σταθερές εναλλακτικές λύσεις, όπως μια μόνιμη σύμβαση πλήρους απασχόλησης.
Το Eurofound αναφέρει ότι ο πραγματικός αριθμός των ατόμων που βρίσκονται σε INE θα μπορούσε να είναι ακόμη υψηλότερος από ένα στους 11, με τους νέους εργαζόμενους να επηρεάζονται ιδιαίτερα.
Η Ευρώπη φαίνεται να χωρίζεται σε τρεις ξεχωριστές ομάδες όσον αφορά την INE.
Σύμφωνα με το Euronews, οι χώρες με τις πιο ασταθείς αγορές εργασίας, υπό αυτή την έννοια, βρίσκονται όλες στη Μεσόγειο, με εξαίρεση τη Φινλανδία.
Η Ιταλία βρίσκεται στην κορυφή της λίστας, με σχεδόν έναν στους πέντε εργαζόμενους να απασχολείται ακούσια με προσωρινές ή μερικής απασχόλησης συμβάσεις, και τη μεγαλύτερη αύξηση σε επίπεδο ΕΕ σε αυτόν τον τύπο απασχόλησης από το 2006 (+6%).
Η Ισπανία ακολουθεί στενά σε συνολικές θέσεις εργασίας INE, με 17%, ενώ η Κύπρος, η Πορτογαλία και η Ελλάδα βρίσκονται όλες πάνω από το 12%.
Τα χαμηλότερα ποσοστά παρατηρήθηκαν σε μια ομάδα χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης με σχετικά πρόσφατα μέλη της ΕΕ. Στη συνέχεια, υπάρχει μια ομάδα πλουσιότερων χωρών — Αυστρία, Γερμανία, Δανία, Ολλανδία, Ιρλανδία — με μια πιο ισορροπημένη αναλογία που κυμαίνεται μεταξύ 4% και 5%.
Πηγή: Eurofound
Ποιος είναι ο τυπικός εργαζόμενος με INE;
Τα άτομα σε ασταθείς θέσεις εργασίας «συγκεντρώνονται δυσανάλογα μεταξύ των εργατών με πρωτοβάθμια εκπαίδευση», σύμφωνα με το Eurofound.
Σε όλη την Ευρώπη, ο μέσος όρος έχει μεταβληθεί ελάχιστα τις τελευταίες δύο δεκαετίες, μειώνοντας από 11% το 2006 σε περίπου 9% το 2024, αφού έφτασε στο υψηλότερο σημείο του 13% το 2015.
Οι γυναίκες είναι πιο εκτεθειμένες από τους άνδρες, με τις πιο έντονες διαφορές μεταξύ των φύλων να παρατηρούνται στη Γαλλία και τη Γερμανία, και τις μικρότερες αντίθετα στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Πολωνία και τη Λιθουανία.
Το Eurofound αποδίδει αυτή την απόκλιση στην «άμεση διάκριση στην αγορά εργασίας», εξηγώντας ότι ορισμένες προσωρινές συμβάσεις ενδέχεται ακόμη και να χρησιμοποιούνται ως «μέσα διαλογής εργαζομένων των οποίων η δέσμευση θεωρείται αβέβαιη από τους εργοδότες λόγω οικογενειακών υποχρεώσεων».
Πώς αντιμετωπίζουν η Πολωνία και η Ισπανία την εργασιακή αβεβαιότητα;
Η Πολωνία και η Ισπανία έχουν δύο κοινά χαρακτηριστικά. Και οι δύο συγκαταλέγονται στις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες της Ευρώπης και έχουν επίσης λάβει μέτρα με στόχο τη σταθεροποίηση της αγοράς εργασίας.
Η Πολωνία σημείωσε τη μεγαλύτερη μείωση των θέσεων εργασίας INE στην ΕΕ τις τελευταίες δύο δεκαετίες, από σχεδόν 22% το 2006 σε μόλις 7% το 2024.
Αυτό οφείλεται στις αλλαγές στον εργατικό κώδικα που, από το 2016, έχουν περιορίσει τη χρήση προσωρινών συμβάσεων και έχουν αυξήσει τη φορολογία τους, καθιστώντας τις λιγότερο ελκυστικές για τους εργοδότες.
Η Ισπανία αντιμετώπισε το ζήτημα εισάγοντας μια μόνιμη σύμβαση για εποχιακούς ή διαλείποντες εργαζόμενους — μπαρίστες, αγρότες, προσωπικό ξενοδοχείων — που ονομάζεται fijo discontinuo.
Πρόκειται για μια κυκλική, προσωρινή σύμβαση που ανανεώνεται κάθε χρόνο, χωρίς ημερομηνία λήξης. Όταν ξεκινά ξανά η «υψηλή περίοδος», ο εργοδότης είναι νομικά υποχρεωμένος να καλέσει τον εργαζόμενο πίσω στη δουλειά.
Άλλες χώρες που έχουν παρουσιάσει σχετικές πτωτικές τάσεις είναι η Γερμανία και οι τρεις χώρες της Βαλτικής.
Χώρες στις οποίες η μερική απασχόληση αποτελεί συνειδητή επιλογή των εργαζομένων
Λάτρεις της μερικής απασχόλησης στην Ευρώπη
Ταυτόχρονα, υπάρχουν μερικές χώρες όπου οι συμβάσεις INE — συγκεκριμένα, οι ρυθμίσεις μερικής απασχόλησης — αποτελούν μια συνειδητή επιλογή των εργαζομένων.
Στην Ολλανδία, το 45% των εργαζομένων μερικής απασχόλησης επέλεξε εθελοντικά αυτή τη μορφή εργασίας αντί για σύμβαση πλήρους απασχόλησης. Αυτού του είδους οι ρυθμίσεις είναι «διαδεδομένες και πολιτισμικά ριζωμένες», αναφέρουν οι ερευνητές.
Στο γειτονικό Βέλγιο παρουσιάζει ποσοστό 25%, μετά την εισαγωγή του «συστήματος πιστωτικών ωρών», μιας σειράς νόμων που αποσκοπούν στην αύξηση της ευελιξίας στην εργασία, «για να βοηθήσουν τους εργαζόμενους να συνδυάσουν την καριέρα τους με την οικογενειακή τους ζωή», ανέφερε η Université catholique de Louvain σε μια μελέτη.
Στην ίδια λογική, το Eurofound αναφέρει ότι η μερική απασχόληση μπορεί να βελτιώσει την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και να υποστηρίξει τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας μεταξύ ομάδων με σημαντικές ευθύνες φροντίδας.
