Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο τουρισμός αποτελεί σημαντική συνιστώσα της ελληνικής οικονομίας, με έρευνα του ΙΝΣΕΤΕ να εκτιμά την άμεση συμβολή του στο 13% του ΑΕΠ. Υπολογίζει μάλιστα ότι τα πολλαπλασιαστικά οφέλη του τουρισμού αντιστοιχούν ως και στο 1/3 του ΑΕΠ. Άλλες έρευνες είναι πιο μετριοπαθείς, ανεβάζοντας την άμεση συνεισφορά των τουριστικών εσόδων στο 9%-9,5% του ΑΕΠ.
Παράλληλα, η ίδια η τουριστική βιομηχανία που δημιουργεί θέσεις απασχόλησης, έσοδα και κέρδη, στηρίζοντας την ιδιωτική κατανάλωση, λειτουργεί και ως πολλαπλασιαστής των πληθωριστικών πιέσεων.
Δεν είναι μόνο οι θερινοί μήνες που βλέπουν παραδοσιακά τον δείκτη τιμών καταναλωτή στις υπηρεσίες που σχετίζονται με τον τουρισμό να φουσκώνει. Όσο οι πόλεις μετατρέπονται σε city break προορισμούς καθ’όλη τη διάρκεια του έτους, τόσο οι τσιμπημένες τιμές σε εστίαση, διαμονή, ψυχαγωγία, μετακινήσεις, αποκτούν μόνιμα και όχι εποχικά χαρακτηριστικά.
Τουρισμός και ακρίβεια
Όσοι κινούνται στις τουριστικοποιημένες ζώνες της Αθήνας, που ξεχειλώνουν διαρκώς, έχουν προ πολλού διαπιστώσει ότι όλο και περισσότερες υπηρεσίες, αγαθά και υποδομές, απευθύνονται σε εισοδήματα αναντίστοιχα των ελληνικών μισθών.
Ακόμα και τα άλλοτε ταπεινά φαγητά του δρόμου, τα περίπτερα και τα μίνι-μάρκετ, προσαρμόζουν την τιμολογιακή τους πολιτική με βάση τα πορτοφόλια των δυτικοευρωπαίων, ισραηλινών και αμερικανών τουριστών. Αρκετοί φουσκώνουν τις τιμές όσο νομίζουν ότι τους παίρνει, με τη νοοτροπία της μόνιμης αρπαχτής, ακόμα και αν η απληστία γυρνάει μπούμερανγκ. Το ίδιο φαινόμενο βλέπουμε ακόμα πιο έντονο στις τουριστικές περιοχές της επικράτειας, εκείνες που για να επισκεφθείς για πέντε μέρες θέλεις έναν ολόκληρο μισθό.
Τουρισμός και ανάπτυξη
Ο τουρισμός από τη μία τονώνει τις τοπικές οικονομίες, από την άλλη όμως τα οφέλη του δεν κατανέμονται ισόποσα. Για τους πολλούς ο τουρισμός σημαίνει μεροκάματα σεζόν, με εντατικές ως εξοντωτικές συνθήκες εργασίας. Για μια διόλου ευκαταφρόνητη μερίδα (μικρο)ιδιοκτητών ο τουρισμός είναι ένα υπολογίσιμο συμπληρωματικό εισόδημα, μέσω των βραχυχρόνιων μισθώσεων. Για τους μικρούς και μικρομεσαίους εμπόρους, εστιάτορες, επαγγελματίες, ο τουρισμός είναι πηγή βιοπορισμού – επίσης με εποχικές διακυμάνσεις και αυξομειώσεις. Για τα πολυεθνικά ταξιδιωτικά πρακτορεία, τις αερομεταφορές, τους ξενοδοχειακούς και κατασκευαστικούς ομίλους, τη βιομηχανία της κρουαζιέρας, το real estate, ο τουρισμός είναι η χρυσοτόκος όρνιθα που πρέπει να συνεχίσει να γεννάει κέρδη, ακόμα και ξεπουπουλιασμένη. Ακόμα και αν χρειάζεται να ξεκοιλιαστεί και να ξεπουληθεί η γη, να χτιστούν φαραωνικά έργα σε προστατευόμενες περιοχές , να αποστραγγιστεί ο υδροφόρος ορίζοντας για πισίνες, γκαζόν και γήπεδα γκολφ.
Ο τουρισμός ως μοχλός πληθωρισμού
Καθώς βρισκόμαστε στα μέσα της τουριστικής σεζόν, με τις αφίξεις εξωτερικού να κινούνται σε υψηλά επίπεδα, είναι χρήσιμο να εξετάσουμε πώς ο τουρισμός μετατρέπεται σε μηχανισμό αύξησης του πληθωρισμού. Η μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδας με θέμα «Ο ρόλος των ταξιδιωτικών υπηρεσιών στην εξέλιξη του Εναρμονισμένου Δείκτη Τιμών Καταναλωτή» είναι πλέον κατατοπιστική για το θέμα. Την υπογράφει η Ευαγγελία Κασσιμάτη, στέλεχος της Διεύθυνσης Οικονομικής Ανάλυσης και Μελετών της ΤτΕ.
Όπως διευκρινίζει, ο εθνικός Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (ΔΤΚ) καταγράφει μόνο τη δαπάνη των μόνιμων κατοίκων. Ο Εναρμονισμένος Δείκτης (ΕνΔτΚ) περιλαμβάνει επιπλέον τη δαπάνη των ξένων επισκεπτών, κάτι που τον καθιστά πιο κατάλληλο για τον υπολογισμό του πληθωρισμού των ταξιδιωτικών υπηρεσιών, σε μια χώρα με τόσο ισχυρό τουριστικό αποτύπωμα όπως η Ελλάδα.
Οι τρεις υποκατηγορίες, πακέτα διακοπών, εστίαση και φιλοξενία, αερομεταφορές, αντιπροσωπεύουν όλες μαζί σχεδόν το μισό του συνολικού βάρους της συνιστώσας υπηρεσιών στον ΕνΔΤΚ. Η συμβολή τους στον πληθωρισμό των υπηρεσιών έφτασε το 61% το 2025 και το 70% το 2024, ποσοστά που δείχνουν πόσο καθοριστικό ρόλο παίζουν στη διαμόρφωση της συνολικής εικόνας των τιμών.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η έρευνα δεν ασχολείται καθόλου με τις επιπτώσεις του τουρισμού στο κόστος στέγασης, μέσω της αύξησης των βραχυχρόνιων μισθώσεων και της συμβολής τους στην άνοδο των ενοικίων. Αν περιλαμβάναμε και αυτή την παράμετρο, πιθανόν η συνολική συμβολή του τουρισμού στον πληθωρισμό -άμεση και έμμεση- να προέκυπτε ακόμα μεγαλύτερη.
Οι δείκτες τιμών του τουρισμού σε τρεις φάσεις
Πριν από την πανδημία, στην περίοδο 2016 έως 2019, ο γενικός πληθωρισμός στην Ελλάδα ήταν χαμηλός, γύρω στο 0,7%. Η εστίαση και η φιλοξενία κινούνταν σταθερά ανάμεσα σε 2% και 3%, ενώ οι αερομεταφορές παρουσίαζαν έντονη εποχική μεταβλητότητα, με αιχμές που ξεπερνούσαν το 20% με 30% τους καλοκαιρινούς μήνες.
Με το ξέσπασμα της πανδημίας το 2020, οι τιμές κατέρρευσαν. Ο γενικός δείκτης έπεσε γύρω στο -2%, η εστίαση και η φιλοξενία υποχώρησαν περίπου -3%, ενώ οι αερομεταφορές σημείωσαν πτώση άνω του 25%.
Με το άνοιγμα των συνόρων το 2022 και το 2023, οι τιμές εκτοξεύθηκαν. Ο γενικός πληθωρισμός ξεπέρασε το 12% τον Σεπτέμβριο του 2022. Η εστίαση και η φιλοξενία έφτασαν σχεδόν το 14%, ενώ οι αερομεταφορές κατέγραψαν την εντυπωσιακή αύξηση του 70% τον Αύγουστο του 2022, λόγω των υψηλών τιμών καυσίμων και της έκρηξης ζήτησης.
Από τα μέσα του 2023 και μετά, η αποκλιμάκωση ήταν σταδιακή αλλά όχι πλήρης. Ο γενικός πληθωρισμός υποχώρησε γύρω στο 3% το 2024, η εστίαση και η φιλοξενία σταθεροποιήθηκαν ανάμεσα σε 6% και 7%, ενώ οι αερομεταφορές συνέχισαν να δείχνουν έντονη διακύμανση, με νέες αιχμές άνω του 30% τους καλοκαιρινούς μήνες. Φέτος τον Ιούνιο ο πληθωρισμός σε ξενοδοχεία-καφέ-εστιατόρια κινήθηκε με ετήσιο ρυθμό 7,7% (8,3% στην εστίαση), στις αερομεταφορές με 15%, ενώ τα πακέτα διακοπών ακρίβυναν κατά 5,3%.
Πιο ευάλωτη στις αναταράξεις η Ελλάδα
Η Ελλάδα κατατάσσεται τρίτη στην ευρωζώνη ως προς το βάρος των ταξιδιωτικών υπηρεσιών στον ΕνΔΤΚ, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτη σε διεθνείς εξελίξεις που επηρεάζουν τον τουρισμό. Στη σύγκριση με την Κύπρο, τη Μάλτα, την Πορτογαλία και την Κροατία, η Ελλάδα καταγράφει τη δεύτερη υψηλότερη μεταβλητότητα τιμών μετά την Κύπρο, κάτι που η μελέτη συνδέει με το έντονα εποχικό προφίλ της και τη μεγάλη εξάρτηση από τις αερομεταφορές.
Η μελέτη καταλήγει ότι οι ταξιδιωτικές υπηρεσίες αποτελούν έναν από τους βασικότερους μηχανισμούς μέσω των οποίων οι διεθνείς και εγχώριες εξελίξεις μεταφέρονται στον ελληνικό πληθωρισμό. Οι πιέσεις στις τιμές δεν φαίνεται να είναι απλώς συγκυριακές, αλλά αποκτούν και πιο μόνιμα χαρακτηριστικά, καθώς το κόστος λειτουργίας, οι αλλαγές στις ταξιδιωτικές συνήθειες και η διεθνής ενεργειακή αβεβαιότητα διαμορφώνουν νέες ισορροπίες στον κλάδο.
