Επί περισσότερο από μία δεκαετία, η παγκόσμια οικονομία εθίστηκε σε μια εξαιρετικά επικίνδυνη ψευδαίσθηση.
Μετά τη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση και κατά τη διάρκεια της πρόσφατης υγειονομικής έκτακτης ανάγκης, οι κεντρικές τράπεζες προχώρησαν σε ιστορικές παρεμβάσεις νομισματικής χαλάρωσης, ρίχνοντας τα επιτόκια κυριολεκτικά στο μηδέν.
Το απότομα αυξημένο κόστος χρήματος επιβάλλει σκληρές περικοπές σε κρίσιμους τομείς όπως η δημόσια υγεία
Το χρήμα έγινε ουσιαστικά δωρεάν. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο δανείστηκαν αλόγιστα για να στηρίξουν τις οικονομίες τους, να επιδοτήσουν την κατανάλωση και να αποτρέψουν την ύφεση. Σήμερα, ωστόσο, ο λογαριασμός αυτής της πρωτοφανούς επέκτασης έχει φτάσει.
Ο πλανήτης εισέρχεται πλέον σε μια νέα, σκληρή οικονομική φάση. Το φθηνό χρήμα αποτελεί παρελθόν, τα επιτόκια έχουν παγιωθεί σε υψηλά επίπεδα και η παγκόσμια κοινότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια τεράστια κρίση χρέους, η οποία γεννά ένα νέο κύμα παγκόσμιας και σιωπηλής λιτότητας.
Η μαύρη τρύπα της εξυπηρέτησης του χρέους
Για να κατανοήσει κανείς το μέγεθος του προβλήματος, αρκεί να εξετάσει τον μηχανισμό αναχρηματοδότησης του κρατικού δανεισμού.
Όταν τα παλαιότερα ομόλογα ενός κράτους λήγουν, η κυβέρνηση εκδίδει νέα για να τα αποπληρώσει. Ενώ όμως πριν από λίγα χρόνια ένα κράτος δανειζόταν με επιτόκιο που πλησίαζε το μηδέν, σήμερα καλείται να δανειστεί με επιτόκια της τάξης του τέσσερα ή πέντε τοις εκατό.
Οι άδειοι κρατικοί προϋπολογισμοί φέρνουν σαρωτικές μειώσεις στις κοινωνικές παροχές
Αυτή η μαθηματική μεταβολή έχει καταστροφικές συνέπειες για τους εθνικούς προϋπολογισμούς. Ένα διαρκώς αυξανόμενο ποσοστό των φορολογικών εσόδων δεν κατευθύνεται πλέον στην ανάπτυξη ή στην κοινωνική πρόνοια, αλλά καταβάλλεται απευθείας στους πιστωτές μόνο και μόνο για να καλυφθούν οι τόκοι.
Το φαινόμενο δεν κάνει διακρίσεις. Από την ισχυρότερη οικονομία του πλανήτη, τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες καταβάλλουν πλέον ετησίως αστρονομικά ποσά για την εξυπηρέτηση του χρέους τους, μέχρι τις αναπτυσσόμενες οικονομίες του Νότου που βρίσκονται στα πρόθυρα της επίσημης χρεοκοπίας, το πρόβλημα είναι απολύτως οικουμενικό.
Το τέλος των παροχών και η σιωπηλή λιτότητα
Σε αντίθεση με τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, όπου η λιτότητα ανακοινωνόταν επίσημα μέσα από προγράμματα διάσωσης και μνημόνια, η σημερινή περικοπή δαπανών επιβάλλεται σχεδόν αθόρυβα. Οι κυβερνήσεις δεν προβαίνουν σε δραματικές ανακοινώσεις περικοπών, αλλά εφαρμόζουν μια τακτική σταδιακής ασφυξίας.
Καθώς τα ταμεία αδειάζουν, οι εθνικοί προϋπολογισμοί για κρίσιμους τομείς παραμένουν στάσιμοι. Σε μια εποχή, όμως, όπου ο σωρευτικός πληθωρισμός έχει αυξήσει δραματικά το κόστος αγαθών και υπηρεσιών, ένας στάσιμος προϋπολογισμός ισοδυναμεί με πραγματική, βαθιά περικοπή.
Κανένα υπερχρεωμένο κράτος δεν πρόκειται να γλυτώσει από αυτή τη μέγγενη. Οι πολιτικές ηγεσίες αναγκάζονται να παγώσουν τις προσλήψεις, να ακυρώσουν μεγάλα έργα υποδομής και να περιορίσουν δραστικά τα επιδόματα και τις κοινωνικές μεταβιβάσεις.
Η κατάρρευση των δημόσιων υποδομών
Οι συνέπειες αυτής της νέας, παγκόσμιας δημοσιονομικής πειθαρχίας αποτυπώνονται με τον πιο σκληρό τρόπο στην καθημερινότητα των πολιτών. Το κοινωνικό κράτος συρρικνώνεται βίαια, αδυνατώντας να ανταποκριθεί στις βασικές του υποχρεώσεις.
- Δημόσια υγεία: Τα εθνικά συστήματα υγείας, ήδη εξαντλημένα από τις απανωτές κρίσεις, υποχρηματοδοτούνται. Νοσοκομεία σε ολόκληρη την Ευρώπη και την Αμερική αδυνατούν να αντικαταστήσουν τον πεπαλαιωμένο εξοπλισμό τους ή να προσφέρουν ανταγωνιστικούς μισθούς, με αποτέλεσμα τη μαζική φυγή του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού.
- Εκπαίδευση: Τα σχολεία και τα δημόσια πανεπιστήμια βλέπουν την κρατική χρηματοδότηση να μειώνεται, οδηγώντας σε υποβάθμιση της παρεχόμενης γνώσης και σε εγκαταστάσεις που αφήνονται στη φθορά του χρόνου.
- Δίκτυα και υποδομές: Η συντήρηση των οδικών δικτύων, των γεφυρών και των συστημάτων ύδρευσης περνά σε δεύτερη μοίρα. Το κράτος παύει να λειτουργεί ως επενδυτής και μετατρέπεται αποκλειστικά σε εισπράκτορα εσόδων για την ικανοποίηση των δανειστών του.
Η δοκιμασία του κοινωνικού συμβολαίου
Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται μπροστά σε ένα ιστορικό αδιέξοδο. Όσο τα επιτόκια παραμένουν σε απαγορευτικά επίπεδα, η ανακύκλωση του χρέους θα συνεχίσει να απομυζά τον πλούτο των εθνών. Οι κυβερνήσεις καλούνται να διαχειριστούν ένα εκρηκτικό δίλημμα.
Οφείλουν είτε να αυξήσουν ραγδαία τη φορολογία σε έναν ήδη πιεσμένο πληθυσμό, είτε να προχωρήσουν σε ακόμη βαθύτερες περικοπές των κοινωνικών παροχών.
Αυτή η νέα εποχή της στερήσεως θέτει σε ευθεία αμφισβήτηση το ίδιο το κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ κρατών και πολιτών. Η εποχή όπου τα οικονομικά προβλήματα λύνονταν με την εκτύπωση νέου χρήματος έχει τελειώσει οριστικά.
Ο πλανήτης οφείλει πλέον να μάθει να λειτουργεί με τους αυστηρούς κανόνες της δημοσιονομικής πραγματικότητας, αντιμετωπίζοντας κατάματα το βαρύ τίμημα των χρεών του παρελθόντος.
