Μετά τους digital natives ή ψηφιακούς αυτόχθονες, η νέα γενιά που εισέρχεται σταδιακά στην αγορά εργασίας είναι οι «ΑΙ natives» ή αυτόχθονες της τεχνητής νοημοσύνης. Είναι οι απόφοιτοι πανεπιστημίου ή δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που πρακτικά σπούδασαν με το ChatGPT, το Gemini και τα συναφή chatbot στο τσεπάκι.
Ο νεολογισμός digital natives εμφανίστηκε στις αρχές του 21ου αιώνα, για να περιγράψει τις γενιές που μεγάλωσαν με την παρουσία της ψηφιακής τεχνολογίας παντού γύρω τους, και ως εκ τούτου τη θεωρούν αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής τους. Είναι τα παιδιά που έμαθαν να πασπατεύουν με τα δαχτυλάκια τους την οθόνη του smartphone ή την ταμπλέτα, πολύ προτού πιάσουν στα χέρια τους μολύβι και χαρτί. Ψηφιακοί αυτόχθονες όμως μπορεί να είναι και άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, π.χ. όσοι γεννήθηκαν μετά το 1980, υπό την προϋπόθεση ότι μεγάλωσαν παράλληλα με την εξάπλωση του ίντερνετ, των κινητών, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Αντίστοιχα, αυτόχθονες της τεχνητής νοημοσύνης θεωρούνται εκείνοι κι εκείνες που έμαθαν να γράφουν εκθέσεις και εργασίες, να λύνουν προβλήματα και να αναζητούν σοβαρές συμβουλές για τη ζωή τους, όχι μόνο από το διαδίκτυο, αλλά απευθείας από ένα LLM – Μεγάλο Γλωσσικό Μοντέλο. Αν και δημογραφικά οι αυτόχθονες της τεχνητής νοημοσύνης ανήκουν στο ηλικιακό φάσμα της Gen Z, δεν ταυτίζονται με αυτήν.
Τέσσερα χρόνια μετά το λανσάρισμα του πρώτου ChatGPT για ευρεία χρήση, το 2022, έχει πλέον αποφοιτήσει ή ετοιμάζεται να πιάσει δουλειά η πρώτη φουρνιά που ενηλικιώθηκε μαζί με την τεχνητή νοημοσύνη. «Οι εργοδότες νιώθουν τρομοκρατημένοι καθώς οι ΑΙ natives εισέρχονται στους εργασιακούς χώρους», γράφει το ψηφιακό περιοδικό Futurism. Όπως μαρτυρά το όνομά του, το Futurism ασχολείται με «τις τεχνολογικές και επιστημονικές εξελίξεις που αλλάζουν τον κόσμο», με μια κριτική προσέγγιση.
Ψηφιακά εγγράμματοι, γνωσιακά αναλφάβητοι;
«Ένας τεράστιος αριθμός φοιτητών θα αποφοιτήσει από το πανεπιστήμιο με πτυχία και θα εισέλθει στην αγορά εργασίας, ενώ ουσιαστικά θα είναι αναλφάβητοι», προειδοποιούσε πριν έναν χρόνο καθηγητής ηθικής φιλοσοφίας, από τις σελίδες του New York Magazine. Το άρθρο διαπίστωνε ότι «Όλοι κλέβουν για να πάρουν πτυχίο», εστιάζοντας στο πώς η εξάρτηση από την τεχνητή νοημοσύνη τείνει να αντικαταστήσει την ακαδημαϊκή μάθηση.
Ο αντίλογος είναι ότι το φαινόμενο της αντιγραφής, της λογοκλοπής και κάθε είδους «μαϊμουδιάς», προϋπήρχε της τεχνητής νοημοσύνης. Από το παραδοσιακό σκονάκι, ως τη μέθοδο του copy/paste, που έχει δοξαστεί και στη δημοσιογραφία, πάντα υπήρχαν παρακαμπτήριες οδοί στη λεωφόρο της γνώσης. Τι διαφορετικό έχουν τα παιδιά της ΑΙ από τη γενιά του copy/paste και του google search; Έχουν υποστεί κάποια ριζική αλλαγή στον τρόπο που δουλεύουν και σκέφτονται που τους στερεί την πρωτοβουλία και την πρωτοτυπία; Ή μήπως πρόκειται για τη συνήθη γκρίνια των μεγαλύτερων, απέναντι στη νέα γενιά που «τα θέλει όλα έτοιμα» και «έχει μάθει σε μασημένη τροφή;»
Το Futurism αν και τεχνολογικό περιοδικό, κλίνει προς την άποψη του τεχνο-σκεπτικισμού. Για να υποστηρίξει το επιχείρημα ότι «η ΑΙ σκοτώνει την κριτική σκέψη», παραπέμπει σε μια σειρά ακαδημαϊκών μελετών, άρθρων και δηλώσεων.
Για παράδειγμα, έρευνες του ΟΟΣΑ σε άτομα ηλικίας από 16 ετών και πάνω, διαπιστώνουν ότι οι δεξιότητες γλωσσικού και αριθμητικού γραμματισμού ή αλφαβητισμού (όπως αποδίδεται στα ελληνικά η λέξη literacy), φθίνουν στις περισσότερες χώρες μέλη του. Μόνο που αυτή η έκπτωση είχε ξεκινήσει πολύ πριν την ευρεία υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης.
Μια άλλη μελέτη, στην οποία συμμετείχε το εργαστήριο ερευνών της Μicrosoft, διαπιστώνει ότι οι διανοητικά εργαζόμενοι που βασίζονται όλο και περισσότερο σε εργαλεία AI, αναφέρουν ότι δυσκολεύονται στην κριτική σκέψη και τη διανοητική προσπάθεια. Αν και η έρευνα δεν καταλήγει σε απόλυτα συμπεράσματα, προειδοποιεί ότι οι νέες τεχνολογίες μπορούν να οδηγήσουν στην υποβάθμιση των γνωστικών ικανοτήτων, όταν χρησιμοποιούνται με ακατάλληλο τρόπο. Ακόμα και όταν αναθέτουμε στο ΑΙ μόνο τις επαναλαμβανόμενες και βαρετές εργασίες, αφήνοντας για τους ανθρώπους τις πιο σύνθετες, η έλλειψη εξάσκησης οδηγεί στο να ατροφεί σταδιακά και η ικανότητα κριτικής σκέψης. Έτσι όταν φτάσει η κρίσιμη στιγμή να πάρουμε εμείς μια απόφαση, και όχι το ΑΙ, βρισκόμαστε απροετοίμαστοι.
«Θέλουμε κριτική σκέψη, όχι μόνο AI»
Στα χρηματοοικονομικά, οι άνθρωποι μετράνε περισσότερο από την τεχνητή νοημοσύνη, υποστηρίζει άρθρο των Financial Times, αναφέροντας ένα ανεκδοτολογικό περιστατικό.
Έμπειρος χρηματοοικονομικός σύμβουλος – που μιλάει ανώνυημα- εκμυστηρεύθηκε στην αρθρογράφο, ότι η φουρνιά των εκπαιδευόμενων που έπιασε δουλειά το 2025 ήταν οι πρώτοι πραγματικοί «ΑΙ natives». Αυτό σημαίνει ότι μεγάλωσαν όχι μόνο με την ψηφιακή τεχνολογία, αλλά και με την τεχνητή νοημοσύνη. Αν και είχαν φτάσει με εντυπωσιακές περγαμηνές και αυτοπεποίθηση, οι ιδέες που παρουσίασαν αποδείχθηκαν επικίνδυνα επιφανειακές.
Η απογοήτευση ήταν τόσο μεγάλη, που η εταιρία του πλέον αποφεύγει συνειδητά να αναζητά αποφοίτους STEM (Επιστήμες-Τεχνολογία-Μηχανική-Μαθηματικά) με γνώσεις τεχνητής νοημοσύνης και προτιμά να ψάχνει από τη λίστα των αποφοίτων ανθρωπιστικών επιστημών.
«Θέλουμε κριτική σκέψη, όχι μόνο τεχνητή νοημοσύνη», δήλωσε ο χρηματοοικονομικός παράγοντας στους FT.
