Τι θα γινόταν αν υπήρχε ένα σημείο στη ζωή σας στο οποίο θα μπορούσατε να πείτε: «Έχω αποταμιεύσει αρκετά, ώστε από εδώ και πέρα ο χρόνος και οι επενδύσεις να κάνουν μεγάλο μέρος της δουλειάς για τη μελλοντική μου σύνταξη»;
Αυτή είναι η βασική ιδέα πίσω από το Coast FI, μια στρατηγική οικονομικής ανεξαρτησίας που έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής στις ΗΠΑ και πλέον συζητείται ευρύτερα, καθώς όλο και περισσότεροι νέοι αναζητούν τρόπους να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στο οικονομικό τους μέλλον.
Το «FI» προέρχεται από το «Financial Independence», δηλαδή την οικονομική ανεξαρτησία. Η φιλοσοφία συνδέεται με το ευρύτερο κίνημα FIRE («Financial Independence, Retire Early»), το οποίο ενθαρρύνει τους εργαζομένους να αποταμιεύουν και να επενδύουν σημαντικό μέρος του εισοδήματός τους από νωρίς.
Το Coast FI, όμως, έχει διαφορετική φιλοσοφία. Δεν έχει ως βασικό στόχο να εγκαταλείψει κάποιος την εργασία του στα 40 ή στα 50.
Στόχος είναι να φτάσει αρκετά νωρίς σε ένα επίπεδο αποταμίευσης όπου, θεωρητικά, το ήδη επενδεδυμένο κεφάλαιο μπορεί να συνεχίσει να αυξάνεται μέχρι τη συνταξιοδότηση, ακόμη και αν οι νέες εισφορές μειωθούν σημαντικά.
Με άλλα λόγια, πρόκειται για την προσπάθεια να «αγοραστεί» χρόνος.
Και όσο νωρίτερα ξεκινήσει αυτή η διαδικασία, τόσο μεγαλύτερη είναι η δύναμη της σύνθετης απόδοσης, σύμφωνα με την The Wall Street Journal.
Πώς λειτουργεί η στρατηγική
Η λογική του Coast FI βασίζεται στη δύναμη της σύνθετης απόδοσης. Όσο περισσότερα χρόνια έχει μπροστά του ένα κεφάλαιο για να επενδύεται και να αποδίδει, τόσο περισσότερο μπορεί να αυξηθεί χωρίς να χρειάζονται συνεχείς νέες καταθέσεις.
Για παράδειγμα, ας υποθέσουμε ότι ένας εργαζόμενος θέλει να έχει συγκεντρώσει 1,8 εκατομμύρια δολάρια μέχρι την ηλικία των 65 ετών. Αν στα 35 του διαθέτει περίπου 239.600 δολάρια και οι επενδύσεις του αποδίδουν κατά μέσο όρο 7% ετησίως, θεωρητικά θα μπορούσε να φτάσει στον στόχο των 1,8 εκατ. δολαρίων χωρίς να προσθέσει άλλα χρήματα.
Ο βασικός τύπος είναι:
Coast FI = Στόχος συνταξιοδοτικής αποταμίευσης / (1 + r)ᵗ
όπου r είναι η ετήσια απόδοση των επενδύσεων και t ο αριθμός των ετών που απομένουν μέχρι τη συνταξιοδότηση.
Πρόκειται, επομένως, για έναν υπολογισμό που αποτυπώνει πόσα χρήματα θα πρέπει θεωρητικά να έχουν ήδη επενδυθεί σήμερα, ώστε η μελλοντική ανάπτυξη του κεφαλαίου να είναι αρκετή για να καλύψει τον τελικό στόχο.
Η ιδέα μοιάζει απλή, όμως στην πράξη προϋποθέτει αρκετές παραδοχές. Κυρίως, ότι οι επενδύσεις θα συνεχίσουν να αποδίδουν σε βάθος δεκαετιών και ότι οι ανάγκες του ανθρώπου δεν θα αλλάξουν δραματικά στην πορεία.
Και ακριβώς εδώ βρίσκεται το ενδιαφέρον του Coast FI. Γιατί ο στόχος δεν είναι μόνο να συγκεντρωθούν χρήματα για τα γεράματα, αλλά να δημιουργηθεί από νωρίς ένα επίπεδο οικονομικής ασφάλειας που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο κάποιος αντιμετωπίζει την εργασία του.
Περισσότερο από ένας αριθμός, μια μορφή ελευθερίας
Για τους υποστηρικτές του Coast FI, το σημαντικότερο πλεονέκτημα δεν είναι απαραίτητα η πρόωρη συνταξιοδότηση. Είναι η ελευθερία επιλογών.
Κάποιος που έχει φτάσει στο συγκεκριμένο οικονομικό ορόσημο μπορεί να αισθάνεται μεγαλύτερη ασφάλεια ώστε να αλλάξει επαγγελματική πορεία, να δεχθεί μια θέση εργασίας με χαμηλότερες απολαβές, να κάνει ένα διάλειμμα από την εργασία ή ακόμη και να ξεκινήσει μια δική του επιχείρηση.
Η Τζέσικα Φικ, για παράδειγμα, διαπίστωσε σε ηλικία 31 ετών ότι η ίδια και ο σύζυγός της είχαν φτάσει στο δικό τους Coast FI, έχοντας περίπου 300.000 δολάρια σε αποταμιεύσεις. Το ζευγάρι εγκατέλειψε αργότερα τις θέσεις εργασίας του σε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς και ξεκίνησε μια επιχείρηση.
Για τη Φικ, το Coast FI δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος πρέπει να σταματήσει να αποταμιεύει. Μπορεί να λειτουργήσει περισσότερο ως ένα οικονομικό «μαξιλάρι» που επιτρέπει στον άνθρωπο να παίρνει αποφάσεις με βάση τις προσωπικές του ανάγκες και όχι αποκλειστικά τον μισθό.
Αυτή ακριβώς η διάσταση εξηγεί και γιατί η ιδέα αποκτά ενδιαφέρον πέρα από την αμερικανική αγορά.
Σε μια Ευρώπη όπου οι νέοι γνωρίζουν ότι θα χρειαστεί να εργαστούν για πολλές δεκαετίες, αλλά δεν γνωρίζουν με βεβαιότητα τι θα τους προσφέρει το συνταξιοδοτικό σύστημα στο τέλος αυτής της διαδρομής, η προσωπική αποταμίευση αποκτά διαφορετική σημασία.
Η σύνταξη της Ευρώπης μπαίνει στο μικροσκόπιο
Η συζήτηση για το Coast FI δεν μπορεί να μεταφερθεί αυτούσια από τις ΗΠΑ στην Ευρώπη. Τα ευρωπαϊκά κράτη διαθέτουν διαφορετικά συνταξιοδοτικά συστήματα, με σημαντικό ρόλο του δημόσιου πυλώνα.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι οι μελλοντικοί συνταξιούχοι μπορούν να θεωρούν δεδομένο το σημερινό (ακόμα και χαμηλό) επίπεδο παροχών.
Οι σημερινοί 25χρονοι ή 30χρονοι δεν μπορούν να γνωρίζουν με ακρίβεια ποιο θα είναι το ύψος της σύνταξής τους όταν φτάσουν στα 65 ή στα 70. Μπορούν να γνωρίζουν τους σημερινούς κανόνες, όχι όμως το οικονομικό και δημογραφικό περιβάλλον του 2060 ή του 2070.
Και αυτό είναι ένα από τα βασικά προβλήματα των ευρωπαϊκών ασφαλιστικών συστημάτων: οι κανόνες που ισχύουν σήμερα καλούνται να εξυπηρετήσουν μια κοινωνία που θα είναι διαφορετική στο μέλλον.
Το δημογραφικό πρόβλημα είναι ίσως ο μεγαλύτερος αντίπαλος των παραδοσιακών συνταξιοδοτικών συστημάτων.
Οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, ενώ οι γεννήσεις έχουν μειωθεί σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Αυτό σημαίνει ότι η αναλογία μεταξύ εργαζομένων και συνταξιούχων μεταβάλλεται σταδιακά.
Το αποτέλεσμα είναι μια δύσκολη εξίσωση: περισσότερα χρόνια συνταξιοδότησης πρέπει να χρηματοδοτηθούν από μια αναλογικά μικρότερη βάση εργαζομένων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η γήρανση θα συνεχίσει να ασκεί σημαντικές πιέσεις στις συνταξιοδοτικές δαπάνες τις επόμενες δεκαετίες. Για χώρες όπως η Ελλάδα, η δημογραφική εξέλιξη αποτελεί ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση, καθώς η χώρα αντιμετωπίζει χαμηλή γεννητικότητα και γήρανση του πληθυσμού.
Αυτό δημιουργεί ένα δύσκολο δίλημμα για τις κυβερνήσεις. Για να παραμείνουν τα συστήματα βιώσιμα, μπορεί να χρειαστούν υψηλότερες εισφορές, περισσότερα χρόνια εργασίας ή περιορισμός της μελλοντικής αύξησης των παροχών.
Για τον σημερινό εργαζόμενο, επομένως, η αβεβαιότητα δεν αφορά μόνο το αν θα πάρει σύνταξη. Αφορά κυρίως το πόσο θα αξίζει αυτή η σύνταξη σε σχέση με το εισόδημα και το κόστος ζωής της εποχής.
Η ανισότητα ξεκινά πριν από τη σύνταξη
Υπάρχει, ωστόσο, ένα σοβαρό μειονέκτημα στην ιδέα ότι «όλοι μπορούν απλώς να αποταμιεύσουν περισσότερο».
Δεν μπορούν.
Η δυνατότητα επίτευξης Coast FI εξαρτάται από το εισόδημα, το κόστος στέγασης, την οικογενειακή κατάσταση, την πρόσβαση σε επενδυτικά προϊόντα και τη σταθερότητα της εργασίας.
Για έναν εργαζόμενο με υψηλό εισόδημα, η συστηματική επένδυση ενός σημαντικού ποσοστού του μισθού μπορεί να είναι εφικτή. Για κάποιον που δυσκολεύεται να πληρώσει ενοίκιο, λογαριασμούς και βασικές ανάγκες, η ίδια συμβουλή είναι πολύ πιο δύσκολο να εφαρμοστεί.
Η ανισότητα αυτή δεν εξαφανίζεται με τη συνταξιοδότηση. Αντίθετα, μπορεί να γίνει ακόμη πιο εμφανής.
Η δυνατότητα δημιουργίας ιδιωτικού κεφαλαίου λειτουργεί έτσι ως ένα επιπλέον πλεονέκτημα για όσους έχουν την οικονομική δυνατότητα να το αποκτήσουν. Όσοι δεν μπορούν να αποταμιεύσουν επαρκώς παραμένουν περισσότερο εξαρτημένοι από το δημόσιο σύστημα.
Το πλεονέκτημα δεν είναι μόνο μαθηματικό
Τελικά, ίσως το σημαντικότερο όφελος του Coast FI να μην είναι το να σταματήσει κάποιος να αποταμιεύει.
Είναι να φτάσει σε ένα σημείο όπου η οικονομική του ασφάλεια τού επιτρέπει να έχει περισσότερες επιλογές.
Αν ένας εργαζόμενος γνωρίζει ότι έχει ήδη δημιουργήσει ένα σημαντικό κεφάλαιο για το μέλλον, μπορεί να αισθάνεται λιγότερο εγκλωβισμένος στην επαγγελματική του ζωή. Μπορεί να επιλέξει μια δουλειά που του ταιριάζει περισσότερο, να μειώσει τις ώρες εργασίας ή να επιχειρήσει μια αλλαγή χωρίς να αισθάνεται ότι ξεκινά οικονομικά από το μηδέν.
Και ίσως αυτό είναι τελικά το πραγματικό νόημα του Coast FI.
Όχι να αντικαταστήσει τη δημόσια σύνταξη. Ούτε να υποσχεθεί ότι κάποιος μπορεί να γίνει οικονομικά ανεξάρτητος με έναν απλό τύπο.
Αλλά να υπενθυμίσει ότι ο χρόνος είναι ένα από τα σημαντικότερα περιουσιακά στοιχεία που διαθέτει ένας νέος εργαζόμενος.
Σε μια Ευρώπη που γερνά, με ασφαλιστικά συστήματα τα οποία θα πρέπει να προσαρμοστούν σε μια νέα δημογραφική πραγματικότητα, η έγκαιρη αποταμίευση μπορεί να προσφέρει κάτι πολύτιμο: όχι βεβαιότητα για το μέλλον, αλλά μεγαλύτερο περιθώριο επιλογών όταν αυτό το μέλλον φτάσει.
