Εν όψει ενός δύσκολου ενεργειακού χειμώνα και με τις τιμές των καυσίμων στα ύψη, οι Ευρωπαίοι ενθαρρύνονται να μειώσουν τη χρήση ΙΧ χρησιμοποιώντας πιο συχνά τις δημόσιες συγκοινωνίες. Για να συμβεί όμως αυτό απαιτείται ένα πυκνό, γρήγορο, ποιοτικό και ασφαλές δίκτυο ΜΜΜ, με συχνά δρομολόγια, που να μην καλύπτουν μόνο τα μεγάλα αστικά κέντρα αλλά όλη την επικράτεια. Εξίσου σημαντικό ζήτημα είναι και η οικονομική προσιτότητα των δημόσιων συγκοινωνιών, ιδίως σε εποχές που το εισόδημα των νοικοκυριών πιέζεται.
Με αφορμή την Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Κινητικότητας, η Greenpeace δημοσιοποίησε τη νέα πανευρωπαϊκή έρευνα για τις τιμές εισιτηρίων στις δημόσιες συγκοινωνίες σε 30 χώρες της Ευρώπης (ΕΕ-27 & Ηνωμένο Βασίλειο, Ελβετία, Νορβηγία), καθώς και στις πρωτεύουσές τους.
Η έρευνα δεν περιορίζεται στο πόσο ακριβά ή φτηνά είναι τα εισιτήρια σε ονομαστικές τιμές, αλλά εστιάζει στη διαθεσιμότητα και την προσβασιμότητα των λεγόμενων «μακροπρόθεσμων εισιτηρίων», δηλαδή στις μηνιαίες και ετήσιες κάρτες απεριορίστων διαδρομών. Επίσης εξετάζει τις μεταβολές στις τιμές των εισιτηρίων σε σύγκριση με την προηγούμενη πανευρωπαϊκή έρευνα του 2023, το εύρος της κάλυψης (ποιοι τύποι ΜΜΜ περιλαμβάνονται), τη συμπερίληψη (εκπτώσεις για νέους, ηλικιωμένους ευάλωτες ομάδες) και τον ΦΠΑ.
Τέλος, η Greenpeace συνιστά την καθιέρωση ενός ενιαίου «κλιματικού εισιτηρίου», που θα είναι απλό, διαθέσιμο, προσιτό σε όλους και θα καλύπτει ένα όσο το δυνατόν μεγαλύτερο εύρος συγκοινωνιών και γεωγραφικών αποστάσεων, περιλαμβάνοντας ιδανικά και διασυνοριακές μετακινήσεις.
Από τις 30 χώρες που εξετάζονται μόλις 8 εφαρμόζουν κάποιο είδος «κλιματικού εισιτηρίου», χωρίς όμως να υπάρχει κάποια ενιαία προσέγγιση. Σε δύο χώρες (Αυστρία και Γερμανία) το «κλιματικό εισιτήριο» συνδυάστηκε με υψηλές ανατιμήσεις, της τάξης του 30%.
Προσιτότητα Δημόσιων Συγκοινωνιών: Η Ελλάδα βρίσκεται στην προτελευταία θέση, με βαθμολογία 2/100 – πηγή: Greenpeace (πατήστε στις εικόνες για μεγέθυνση)
Μόλις 2/100 σκοράρουν οι δημόσιες συγκοινωνίες στην Ελλάδα
Η Greenpeace βαθμολογεί τις δημόσιες συγκοινωνίες στις 30 χώρες σε μια κλίμακα από το 0 ως το 100, εξετάζοντας όλα τα παραπάνω κριτήρια. Για να είναι οι τιμές συγκρίσιμες τις προσαρμόζει σε έναν ενιαίο δείκτη (Price Level Index), ανάλογα με την αγοραστική δύναμη και τις συναλλαγματικές ισοτιμίες σε κάθε χώρα.
Σύμφωνα με την Greenpeace, ο βασικός λόγος που η Ελλάδα «πατώνει» είναι επειδή δεν διαθέτει ενοποιημένο σύστημα έκδοσης εισιτηρίων, ούτε υπάρχει προς το παρόν «κλιματικό εισιτήριο» ή αντίστοιχη προσφορά σε εθνικό επίπεδο. Επιπλέον, εκτός από το μέτριο συντελεστή ΦΠΑ 13% στις δημόσιες συγκοινωνίες, δεν εφαρμόζει σε εθνική κλίμακα άλλα μέτρα που να της εξασφαλίζουν βαθμούς στην κατάταξη.
Υπενθυμίζουμε ότι σύμφωνα με άλλη έρευνα της Greenpeace, η Ελλάδα κατέχει τα πανευρωπαϊκά πρωτεία και στη λεγόμενη «μεταφορική φτώχεια», με τις μετακινήσεις να αποτελούν σημαντικό οικονομικό βάρος για τους πολίτες, εξαιτίας και της έλλειψης αξιόπιστου δικτύου συγκοινωνιών, ιδίως εκτός Αθήνας.
Οι τιμές των εισιτηρίων στα ΜΜΜ στις πρωτεύουσες της Ευρώπης – Η Αθήνα είναι από τις πλέον οικονομικές πόλεις / πηγή: Greenpeace
Καλά τα νέα για την Αθήνα
Όσοι ζουν στην πρωτεύουσα, είναι σε καλύτερη μοίρα σε σχέση με την περιφέρεια, ως προς την οικονομική προσιτότητα των ΜΜΜ. Η Αθήνα βρίσκεται υψηλά στην κατάταξη των πόλεων με τα πιο οικονομικά μηνιαία και ετήσια εισιτήρια, καταλαμβάνοντας την 6η θέση, με βαθμολογία 88,5 στα 100.
Με την τιμή του ετήσιου εισιτηρίου να παραμένει αμετάβλητη από το 2023, η Αθήνα ανέβηκε 3 θέσεις στην κατάταξη. Το κανονικό ετήσιο εισιτήριο στην Αθήνα κοστίζει 300 €, ποσό που ισοδυναμεί με 0,98 € την ημέρα μετά την προσαρμογή στο επίπεδο των τιμών. Η Αθήνα είναι μία από τις λίγες πόλεις της κατάταξης όπου οι εγγεγραμμένοι άνεργοι μπορούν να μετακινούνται δωρεάν. Οι δικαιούχοι μαθητές, τα άτομα με αναπηρία που πληρούν τις προϋποθέσεις και, όπου ισχύει, οι συνοδοί τους μπορούν επίσης να μετακινούνται δωρεάν, ενώ οι νέοι ηλικίας 7–18 ετών, οι δικαιούχοι φοιτητές, οι ηλικιωμένοι άνω των 65 ετών και τα μέλη πολύτεκνων οικογενειών έχουν έκπτωση 50% σε όλα τα μακροπρόθεσμα εισιτήρια, σημειώνει η ευρωπαϊκή έρευνα.
«Παρόλα αυτά, το ζήτημα της προσιτότητας, της ποιότητας και της συχνότητας των ΜΜΜ στην Αθήνα παραμένει: χρειαζόμαστε ασφαλή, προσιτά και βιώσιμα μέσα μεταφοράς και στην Αθήνα αλλά και σε ολόκληρη τη χώρα», διευκρινίζει η ανακοίνωση του ελληνικού γραφείου της Greenpeace.
Οι 5 χώρες με τις πιο οικονομικές δημόσιες συγκοινωνίες
Πρώτο στην πανευρωπαϊκή κατάταξη είναι το μεγάλο δουκάτο του Λουξεμβούργου, με βαθμολογία 100/100. Είναι η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που κατέστησε όλες τις δημόσιες συγκοινωνίες δωρεάν, συμπεριλαμβανόμενων και των μετακινήσεων με τρένο (πλην των εισιτηρίων πρώτης θέσης). Δεύτερη στην πανευρωπαϊκή κατάταξη βρίσκεται η Μάλτα, με 88/100, καθώς έχει επίσης δωρεάν 24ωρες συγκοινωνίες, ενώ έχει εισάγει και δωρεάν μετακινήσεις με φέρι-μποτ, μεταξύ της πρωτεύουσας Βαλέτα και άλλων πόλεων. Στην τρίτη θέση βρίσκεται η Σλοβενία (76/100), που έχει επίσης εισάγει ένα ενιαίο μηνιαίο ή ετήσιο εισιτήριο ΜΜΜ για όλη την χώρα.
Αυστρία, Γερμανία και Ουγγαρία συμπληρώνουν την εξάδα, με βαθμολογία 75, 66 και 60 στα 100 αντίστοιχα. Η Γερμανία έχει καθιερώσει κλιματικό εισιτήριο από το 2023, το ‘Deutschlandticket’ , για όλες τις τοπικές, αστικές και περιφερειακές δημόσιες συγκοινωνίες, με εξαίρεση τα τρένα μεγάλων διαδρομών. Όμως το εισιτήριο έχει αυξηθεί σημαντικά από το 2023, από τα 49 στα 63 ευρω, ενώ αναμένεται να ακριβύνει κι άλλο, στα 66 ευρώ τον μήνα.
Που ακρίβυναν περισσότερο τα εισιτήρια;
Σε επίπεδο πόλεων, η μεγαλύτερη αύξηση στις τιμές των εισιτηρίων μακράς διάρκειας από το 2023 καταγράφηκε στη Λευκωσία (67%), το Άμστερνταμ (+55%), τη Μαδρίτη (+50%), τη Μπρατισλάβα (+32%), το Βερολίνο (+29%) και τη Βιέννη (+26%).
Στα θετικά, οι τιμές των μακροπρόθεσμων εισιτηρίων δημόσιων μεταφορών μειώθηκαν σε τέσσερις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες από το 2023: στο Δουβλίνο (-42,5%), στο Όσλο (-11,5%), στη Βέρνη (-6,6%) και στη Βουδαπέστη (-5,8%), ενώ παραμένουν στο ίδιο επίπεδο σε 12 πρωτεύουσες. Από το 2023, δύο ακόμη χώρες – η Ισπανία και η Σλοβενία – έχουν εισαγάγει κάποια μορφή εθνικού εισιτηρίου για τις δημόσιες συγκοινωνίες. Ωστόσο, μόλις οκτώ από τις 30 ευρωπαϊκές χώρες[2] προσφέρουν δωρεάν δημόσιες συγκοινωνίες ή προσιτά εισιτήρια γενικής χρήσης μακροπρόθεσμης ισχύος.
Οι δημόσιες συγκοινωνίες αντίδοτο στην ενεργειακή και κλιματική κρίση
Ο Herwig Schuster, εμπειρογνώμονας σε θέματα μεταφορών στο γραφείο της Greenpeace σε κεντρική και ανατολική Ευρώπη, δήλωσε: «Σε μια εποχή που τα νοικοκυριά πιέζονται από το αυξανόμενο κόστος διαβίωσης και η Ευρώπη αντιμετωπίζει καύσωνα, ξηρασίες και άλλα ακραία φαινόμενα, είναι απαράδεκτο οι δημόσιες μεταφορές να παραμένουν απρόσιτες για τόσους πολλούς ανθρώπους. Οι αναταραχές στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ και οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, έχουν αναδείξει πόσο ευάλωτη παραμένει η Ευρώπη στις διακυμάνσεις των τιμών ορυκτών καυσίμων και στις διαταραχές των εφοδιαστικών αλυσίδων. Εάν οι κυβερνήσεις μας αντιμετωπίζουν με σοβαρότητα θέματα όπως η ενεργειακή κυριαρχία, η ενεργειακή ασφάλεια και η κλιματική δράση, πρέπει να μειώσουν την εξάρτησή τους από το πετρέλαιο. Η εισαγωγή οικονομικών κλιματικών εισιτηρίων για τις δημόσιες συγκοινωνίες αποτελεί έναν από τους ταχύτερους τρόπους για τη μείωση των εκπομπών, τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και τη στήριξη των πολιτών».
Οι μεταφορές αυξάνουν τις εκπομπές ρύπων
Οι μεταφορές αποτελούν σημαντικό παράγοντα των δαπανών των ευρωπαϊκών νοικοκυριών. Κατά συνέπεια, η αύξηση των δαπανών για τα ορυκτά καύσιμα και τις ανάγκες μετακίνησης συρρικνώνει τους πόρους των νοικοκυριών. Ο τομέας των μεταφορών είναι ο μόνος στην ΕΕ όπου οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου αυξάνονται, κυρίως λόγω των οχημάτων και των αεροσκαφών που λειτουργούν με πετρέλαιο. Οι μεταφορές είναι ο κύριος λόγος για την εξόρυξη και την παραγωγή πετρελαίου, με το 65% του πετρελαίου να χρησιμοποιείται για τις μεταφορές στην ΕΕ. Η Greenpeace τονίζει ότι, σε περιόδους γεωπολιτικής αστάθειας και ενεργειακών κρίσεων, η αδράνεια στον τομέα των μεταφορών δεν αποτελεί μόνο αποτυχία της κλιματικής και κοινωνικής πολιτικής, αλλά και της οικονομικής πολιτικής και της ασφάλειας.
Έκκληση για τον σιδηρόδρομο στην Ελλάδα
Η περιβαλλοντική οργάνωση απευθύνει έκκληση στις εθνικές και τοπικές κυβερνήσεις να θεσπίσουν προσιτά «κλιματικά εισιτήρια» για τις δημόσιες συγκοινωνίες. Παράλληλα ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποστηρίξει την καθιέρωση ενός ευρωπαϊκού κλιματικού εισιτηρίου με χρηματοδότηση από μηχανισμούς όπως το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα.
Το ελληνικό γραφείο της Greenpeace, τονίζει για πολλοστή φορά «την ανάγκη να τεθεί άμεσα στην Ελλάδα ως εθνικός στόχος η επέκταση του εθνικού δικτύου σιδηροδρόμων, με όρους ύψιστης βιωσιμότητας, ασφάλειας και προσιτότητας προς τους πολίτες, και να ενισχυθούν τα μέσα μεταφοράς σταθερής τροχιάς και κάθε μέσο μαζικής μεταφοράς».
