Καθώς η Ευρώπη ετοιμάζεται να προϋπαντήσει τον χειμώνα με τις τιμές των ορυκτών καυσίμων στα ύψη και τη στάθμη των δεξαμενών φυσικού αερίου στα βάθη, οι υπερεθνικοί θεσμοί απευθύνουν επείγουσες εκκλήσεις για… σύνεση και εγκράτεια στην κατανάλωση ενέργειας.
Σε νέα έκθεση με θέμα «Μηχανισμοί αποθεμάτων φυσικού αερίου και επιλογές ευελιξίας» Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΔΟΕ) καλεί τις εθνικές κυβερνήσεις να επανεξετάσουν τις μεθόδους ενεργειακής θωράκισης απέναντι σε ενδεχόμενες ελλείψεις. Συγκεκριμένα τους συστήνει να χρησιμοποιήσουν τα στρατηγικά αποθέματα, να εφαρμόσουν πιο ευέλικτους κανόνες αγοράς και διεθνούς συνεργασίας, αντί να βασίζονται αποκλειστικά σε άκαμπτους στόχους αποθήκευσης και στον μεταξύ τους ανταγωνισμό για φορτία LNG.
Η έκθεση του ΔΟΕ επισημαίνει ότι η Ευρώπη έχει χάσει μέρος της ευελιξίας της. Η ΕΕ βασίζεται πλέον σε μεγαλύτερο βαθμό στο υγροποιημένο φυσικό αέριο που διακινείται σε παγκόσμιο επίπεδο, αφού μείωσε δραστικά την εξάρτησή της από το ρωσικό αέριο που μεταφέρεται μέσω αγωγών μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022.
Οι ισχύοντες κανόνες απαιτούν από τις χώρες της ΕΕ να γεμίσουν τις αποθήκες φυσικού αερίου τους στο 90% το αργότερο ως την 1η Δεκεμβρίου, αν και μπορούν να παρεκκλίνουν όταν οι συνθήκες της αγοράς είναι δυσμενείς.
Ο ΔΟΕ υποστηρίζει ότι τα στρατηγικά αποθέματα, τα οποία διατηρούν φυσικό αέριο εκτός της εμπορικής αγοράς για απελευθέρωση μόνο σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, θα μπορούσαν να προσφέρουν συμπληρωματική και αξιόπιστη στήριξη σε περίπτωση κρίσης.
Παράλληλα ο ΔΟΕ συνεργάζεται με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την Παγκόσμια Τράπεζα και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, για τη συντονισμένη αντιμετώπιση των επιπτώσεων του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ: Μαθήματα από τον χειμώνα του 2022
«Τι κάνουν 4 ευρωπαϊκές χώρες για να μειώσουν την ενεργειακή κατανάλωση εν όψει του χειμώνα» είναι ο τίτλος ενός ενημερωτικού βίντεο που ανάρτησε το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (WEF). Μολονότι το βίντεο εμφανίζεται ως «πρόσφατο» στις μηχανές αναζήτησης και έχει copyright του 2026, ο τίτλος του εξαπατά. Στην πραγματικότητα δεν αναφέρεται στον χειμώνα του 2026-27, αλλά στην ενεργειακή κρίση που βίωσε η Ευρώπη το 2022-23.
Η ανάσυρσή του λειτουργεί ως υπενθύμιση για το τι συνέβη τότε και τι μπορεί να ξαναζήσουμε και φέτος. Προειδοποιώντας για τον κίνδυνο ενεργειακών black-out αν δεν ληφθούν αυστηρά μέτρα, το WEF παρουσίαζε ως παράδειγμα προς μίμηση την εμπόλεμη Ουκρανία. Τον Οκτώβριο του 2022, επτά μήνες από την έναρξη της ρωσικής εισβολής (ή της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης» όπως την αποκαλεί το Κρεμλίνο) η κυβέρνηση Ζελένσκι έθεσε στόχο τη μείωση χρήσης ενέργειας κατά 20%. Ήδη το 30% του ενεργειακού δικτύου είχε καταστραφεί από τους Ρωσικούς βομβαρδισμούς ή υπολειτουργούσε. Από τα πρώτα, σχετικά ήπια, μέτρα ήταν η ρύθμιση των τοπικών δικτύων θέρμανσης μεταξύ 17-18 βαθμούς Κελσίου, περίπου 4 βαθμούς χαμηλότερα από το συνηθισμένο και η καθυστέρηση έναρξης της λειτουργίας τους όσο το δυνατόν πιο αργά μέσα στη χρονιά. Τελικά μέχρι το 2025 η χρήση ενέργειας μειώθηκε κατά 36,2%, εξαιτίας όχι μόνο των ρωσικών επιθέσεων αλλά του εκτοπισμού πληθυσμού και της κατάρρευσης της βιομηχανικής παραγωγής.
Τι έκαναν Ιρλανδία, Γαλλία και Φινλανδία
Από το 2022 η Ιρλανδία έχει ξεκινήσει δημόσια εκστρατεία πληροφόρησης για τον περιορισμό της χρήσης ενέργειας, η οποία «τρέχει» ως σήμερα. Ζητάει από τους πολίτες να χρησιμοποιούν πιο αποδοτικά τις οικιακές συσκευές, να ρυθμίζουν τους θερμοστάτες στα σπίτια τους στους 20 βαθμούς κελσίου ή ακόμα χαμηλότερα και να μειώνουν τη χρήση ηλεκτρικού ρεύματος κατά τις καθημερινές ώρες αιχμής.
Το φθινόπωρο του 2022 η Γαλλία έθεσε στόχο τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας κατά 10% ως το 2024, μέσω του «Σχεδίου Ενεργειακής Εγκράτειας» (Plan de sobriété énergétique). Το σχέδιο υπερέβη τους στόχους με το παραπάνω, ενώ συνεχίζεται με παραλλαγές ως σήμερα. Τα καταστήματα με κλιματισμό πρέπει να κρατάνε τις πόρτες τους κλειστές, αλλιώς πληρώνουν πρόστιμο 750 ευρώ. Οι φωτεινές επιγραφές στα καταστήματα πρέπει να κλείνουν το βράδυ. Τα γραφεία και τα δημόσια κτίρια δεν πρέπει να ανεβάζουν τη θέρμανση πάνω από τους 19 βαθμούς Κελσίου στις εργάσιμες ώρες ή στους 18 στις ημέρες αιχμής. Παράλληλα η κυβέρνηση θέσπισε κίνητρα όπως η επιδότηση των νοικοκυριών ως 9.000 ευρώ για γεωθερμικές αντλίες και μπόνους 100 ευρώ για τους οδηγούς που διαθέτουν το όχημά τους για carpooling.
H Φινλανδία σύστησε στους πολίτες να περιορίσουν τη χρήση σάουνας (αντιστοιχεί μία σάουνα για κάθε δύο άτομα), να κάνουν πιο σύντομα ντους και να χαμηλώσουν τη θέρμανση.
Τι συμβαίνει σήμερα
Σε αντίθεση με την ενεργειακή κρίση του 2022, όταν η Κομισιόν καλούσε για υποχρεωτικά μέτρα μείωσης της κατανάλωσης ενέργειας, για τον φετινό χειμώνα του 2026-27, τα κράτη μέλη περιορίζονται προς το παρόν σε εθελοντικά μέτρα εξοικονόμησης καυσίμων. Οι συστάσεις επικεντρώνονται κυρίως στις μεταφορές, με μείωση του ορίου ταχύτητας, περιορισμό της χρήσης ΙΧ όταν δεν είναι απαραίτητο και ενθάρρυνση της τηλεργασίας.
Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο του ΔΟΕ «2026 Energy Crisis Policy Response Tracker», οι ευρωπαϊκές χώρες που εφάρμοσαν εθελοντικά ή υποχρεωτικά μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας είναι οι εξής: Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο, Ιρλανδία (ενημερωτικές καμπάνιες) Σλοβακία, Σλοβενία (προσωρινό πλαφόν στις αγορές καυσίμων) και η Σουηδία (μείωσε κατά το ήμισυ τις τιμές των εισιτηρίων στις δημόσιες συγκοινωνίες).
