Πίσω από τις πρωθυπουργικές εξαγγελίες για «μέρισμα ανάπτυξης», οι αριθμοί αποκαλύπτουν: Η παρακράτηση της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) καλύπτει μέχρι τελευταίου ευρώ το κόστος των παροχών του Νοεμβρίου.
Το επίδομα των 400 ευρώ που θα πάρουν οι συνταξιούχοι το Νοέμβριο θα χρηματοδοτηθεί από τις συντάξεις
Όταν εξαγγέλθηκε η καταβολή του έκτακτου επιδόματος των 400 ευρώ για τον Νοέμβριο του 2026, το κυβερνητικό αφήγημα επικεντρώθηκε στην κοινωνική ευαισθησία και την απόδοση «μερίσματος ανάπτυξης» στις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Η εικόνα που καλλιεργήθηκε στον δημόσιο διάλογο ήταν αυτή της αναδιανομής των πλεονασμάτων προς όφελος των χαμηλοσυνταξιούχων, των ατόμων με αναπηρία (ΑμεΑ) και των ανασφάλιστων υπερηλίκων του ΟΠΕΚΑ.
Ωστόσο, μια ενδελεχής ανάγνωση (Ένωση για την Υπεράσπιση της Εργασίας και του Κοινωνικού Κράτους) αποκαλύπτει μια τελείως διαφορετική πραγματικότητα. Η παροχή αυτή δεν αντλείται από τα γενικά φορολογικά έσοδα ή κάποια απρόσμενη υπεραπόδοση της οικονομίας. Πρόκειται για μια εσωτερική ανακύκλωση κονδυλίων εντός του ίδιου του συνταξιοδοτικού συστήματος: περίπου 500.000 συνταξιούχοι με μεσαία και υψηλότερα εισοδήματα χρηματοδοτούν εξ ολοκλήρου το επίδομα που θα λάβουν 2,22 εκατομμύρια συμπολίτες τους.
Η απόλυτη ταύτιση των μεγεθών: 888 εκατομμύρια ευρώ
Τα μεγέθη που καταγράφονται στους προϋπολογισμούς του υπουργείου Οικονομικών και του Ασφαλιστικού Κεφαλαίου Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ) μιλούν από μόνα τους.
Σύμφωνα με τον Πίνακα 3.18 της Εισηγητικής Έκθεσης του Προϋπολογισμού 2026, τα συνολικά έσοδα του ΕΦΚΑ και του ΑΚΑΓΕ από την επιβολή της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) εκτιμώνται στα 888 εκατομμύρια ευρώ για το 2026. Η κατανομή των εσόδων αυτών προέρχεται από δύο πηγές:
- 721 εκατομμύρια ευρώ από την παρακράτηση στις κύριες συντάξεις.
- 167 εκατομμύρια ευρώ από την παρακράτηση στις επικουρικές συντάξεις.
Την ίδια στιγμή, το συνολικό κόστος της έκτακτης οικονομικής ενίσχυσης των 400 ευρώ που προγραμματίστηκε για τον Νοέμβριο του 2026 διαμορφώνεται ως εξής:
- Δικαιούχοι: 2.220.000 άτομα (1.900.000 συνταξιούχοι άνω των 65 ετών και πάνω από 300.000 ΑμεΑ και ανασφάλιστοι υπερήλικες του ΟΠΕΚΑ).
- Ποσό ανά δικαιούχο: 400 ευρώ καθαρά.
Η απόλυτη αυτή ταύτιση των 888 εκατομμυρίων ευρώ αποδεικνύει ότι το κράτος λειτουργεί ως ενδιάμεσος διαχειριστής, αφαιρώντας πόρους από μισό εκατομμύριο συνταξιούχους μέσω της ΕΑΣ για να τους αναδιανείμει με τη μορφή επιδόματος σε ευρύτερες κοινωνικές ομάδες.
Το χρονικό της ΕΑΣ: Από τα μνημόνια στο 2026
Η Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) δεν αποτελεί νέο μέτρο, αλλά ένα από τα πλέον ανθεκτικά «χαράτσια» της μνημονιακής περιόδου.
- 2010–2011: Θεσπίστηκε αρχικά με το άρθρο 38 του νόμου 3863/2010 για τις κύριες συντάξεις και επεκτάθηκε το 2011 (ν. 3986/2011) στις επικουρικές. Παρά τις αρχικές διαβεβαιώσεις ότι θα αποτελούσε προσωρινό μέτρο με ορίζοντα λήξης το 2014, διατηρήθηκε σε ισχύ με τον ν. 4305/2014.
- Νόμοι Κατρούγκαλου και Βρούτση: Η ΕΑΣ ενσωματώθηκε πλήρως στο νεότερο ασφαλιστικό σύστημα τόσο με τον νόμο 4387/2016 (παρ. 9 άρθρου 112) όσο και με τον νόμο 4670/2020.
- Νόμος 5162/2024: Η σημερινή κυβέρνηση, αντί να προχωρήσει στην κατάργηση της εισφοράς, προχώρησε στη θωράκιση και τιμαριθμοποίησή της (άρθρο 14). Με την κίνηση αυτή, αναπροσαρμόστηκαν τα εισοδηματικά κλιμάκια κατά το ποσοστό αύξησης των συντάξεων (2,4% για το 2025), προκειμένου να αποτραπεί το φαινόμενο συνταξιούχοι να αλλάζουν κλιμάκιο ΕΑΣ εξαιτίας των ονομαστικών αυξήσεων και να υφίστανται καθαρές μειώσεις στο εισόδημά τους.
Τα κλιμάκια παρακράτησης για το 2026
Για το έτος 2026, μετά την τιμαριθμοποίηση των ποσών, τα κλιμάκια της ΕΑΣ για τις κύριες συντάξεις διαμορφώνονται ως εξής:
1ο Κλιμάκιο (3%): Συντάξεις από 1.468 € έως 1.783 € (από 1.434 € – 1.741 €).
2ο Κλιμάκιο (6%): Συντάξεις από 1.784 € έως 2.097 € (από 1.742 € – 2.048 €).
3ο Κλιμάκιο (7%): Συντάξεις από 2.098 € έως 2.412 € (από 2.049 € – 2.355 €).
4ο Κλιμάκιο (9%): Συντάξεις από 2.413 € έως 2.726 € (από 2.356 € – 2.662 €).
5ο Κλιμάκιο (10%): Συντάξεις από 2.727 € έως 3.041 € (από 2.663 € – 2.970 €).
6ο Κλιμάκιο (12%): Συντάξεις από 3.042 € έως 3.356 € (από 2.971 € – 3.277 €).
7ο Κλιμάκιο (13%): Συντάξεις από 3.357 € έως 3.670 € (από 3.278 € – 3.584 €).
8ο Κλιμάκιο (14%): Συντάξεις άνω των 3.671 € (από 3.584 €).
Στις επικουρικές συντάξεις, οι συντελεστές κυμαίνονται από 3% (για ποσά από 300,01 €) έως 10% (για ποσά άνω των 650,01 €).
Η δικαστική διαμάχη και η συνταγματική αμφισβήτηση
Η διατήρηση της ΕΑΣ έχει προκαλέσει έντονες νομικές και δικαστικές αμφισβητήσεις κατά την τελευταία δεκαετία.
Η Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με τις αποφάσεις 244/2017 και 504/2021, είχε κρίνει αρχικά την παρακράτηση της ΕΑΣ ως αντισυνταγματική, θεωρώντας ότι παραβιάζει την αρχή της ισότητας στα δημόσια βάρη και την προστασία της περιουσίας. Ωστόσο, με μεταγενέστερη απόφασή του (1477/2021), το ίδιο δικαστήριο έκρινε τη διατήρησή της συνταγματικά ανεκτή από την 1η Ιανουαρίου 2019 και μετά, επικαλούμενο λόγους δημοσίου συμφέροντος και βιωσιμότητας του ασφαλιστικού συστήματος. Παρόμοια στάση υιοθέτησε και το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) για τις συντάξεις του ιδιωτικού τομέα.
Παράλληλα, συνδικαλιστικοί φορείς και νομικοί αναλυτές, όπως ο καθηγητής και πρόεδρος της ΕΝΥΠΕΚΚ, Αλέξης Μητρόπουλος, επισημαίνουν ότι τα ποσά που παρακρατούνται υπέρ ΕΑΣ συχνά εκτρέπονται από τον αρχικό τους σκοπό -δηλαδή την ενίσχυση του ΑΚΑΓΕ για τις μελλοντικές γενιές- και χρησιμοποιούνται για την κάλυψη τρεχουσών δημοσιονομικών αναγκών ή την παροχή ευκαιριακών επιδομάτων.
Το αίτημα για οριστική κατάργηση της ΕΑΣ
Από την έναρξη της εφαρμογής της μέχρι σήμερα, υπολογίζεται ότι η ΕΑΣ έχει αφαιρέσει από τους συνταξιούχους πάνω από 16 δισεκατομμύρια ευρώ (ποσό που μαζί με τις κρατικές ενισχύσεις υπερβαίνει τα 24 δισεκατομμύρια ευρώ).
Οι συνταξιουχικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι:
- Οι λόγοι έκτακτης ανάγκης για τους οποίους επιβλήθηκε το μέτρο το 2010 έχουν πλέον εκλείψει.
- Η παρακράτηση λειτουργεί ως ένας ιδιότυπος, διπλός φόρος εισοδήματος που εξανεμίζει τις όποιες ονομαστικές αυξήσεις δίνονται στις συντάξεις.
- Το ΑΚΑΓΕ οφείλει να χρηματοδοτείται τακτικά από τον κρατικό προϋπολογισμό και όχι από τις περικοπές των ήδη επιβαρυμένων συνταξιοδοτικών εισοδημάτων.
Καθώς το κόστος διαβίωσης και ο πληθωρισμός συνεχίζουν να πιέζουν τα νοικοκυριά, η συζήτηση γύρω από την ΕΑΣ αποδεικνύει ότι οι αριθμοί των προϋπολογισμών αποτυπώνουν μια σκληρή πραγματικότητα: το «δώρο» των 400 ευρώ (300 + 100 μπόνους από φέτος) δεν είναι παρά η αναδιανομή των χρημάτων που οι ίδιοι οι συνταξιούχοι καταβάλλουν κάθε μήνα.
