Από το πρώτο έτος της κυβερνητικής θητείας της ΝΔ ακούγαμε για βελτίωση στην ποιότητα της εργασίας, με το μότο του πρωθυπουργού να είναι «περισσότερες, καλύτερες, καλοπληρωμένες δουλειές». Τι έχει επιτευχθεί από το παραπάνω τρίπτυχο μέχρι σήμερα; Μια γεύση μας δίνουν τα νέα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην ετήσια έκθεση για την κοινωνία και την απασχόληση που δημοσιεύθηκε στις 13 Οκτωβρίου (2026 European Employment and Social Outlook).
Πράγματι, η συνολική απασχόληση έχει αυξηθεί κατά 13% σε σύγκριση με το 2019, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου σε 500.000 νέες θέσεις εργασίας. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ τον Αύγουστο του 2026 οι απασχολούμενοι ξεπέρασαν τα 4,4 εκατομμύρια άτομα, έναντι 3,89 εκατ. τον Δεκέμβριο του 2019 (οι μηνιαίες εκτιμήσεις για τον Σεπτέμβριο αναμένονται στις 30 Οκτωβρίου).
Βέβαια, σε σύγκριση με την περίοδο πριν την κρίση η απασχόληση παραμένει χαμηλότερη: σύμφωνα με τα ετήσια στοιχεία της Eurostat για τις ηλικίες 20-64, το 2025 οι απασχολούμενοι ήταν περίπου 244.000 λιγότεροι από το 2009 (-5,5%). Το ποσοστό απασχόλησης είναι υψηλότερο από το 2009 (71% έναντι 65,4%), μολονότι μειώθηκε ο αριθμός των απασχολούμενων, επειδή ο πληθυσμός 20-64 ετών μειώθηκε κατά περίπου 880.000 άτομα.
Σε ό,τι αφορά τα άλλα δύο σκέλη του στόχου, τις ποιοτικές και καλοπληρωμένες δουλειές, οι επιδόσεις είναι μάλλον απογοητευτικές.
πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επεξεργασία με Claude
Οι πραγματικοί μισθοί σε Ευρώπη και Ελλάδα
Το προσχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού, αντλώντας στοιχεία από το ΕΡΓΑΝΗ και την ΕΛΣΤΑΤ, καταγράφει άνοδο του μέσου μισθού κατά 30% σε σύγκριση με το 2019. Αν εξετάσουμε όμως την εξέλιξη των πραγματικών μισθών, σε αποπληθωρισμένες τιμές, η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική.
Σύμφωνα με τη νέα έκθεση της Γενικής Διεύθυνσης Απασχόληση, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης της Κομισιόν (DG EMPL), η Ελλάδα ανήκει στη μειοψηφία των χωρών της Ευρώπης που αναμένεται να καταγράψουν υποχώρηση των πραγματικών μισθών σε σύγκριση με το 2019.
Συνολικά, με βάση τις προβλέψεις της Επιτροπής, οι πραγματικοί μισθοί στην ΕΕ το 2026 αναμένεται να είναι μόλις 1,4% υψηλότεροι από ό,τι το 2019.
«Αυτό σημαίνει ότι, ενώ οι απώλειες που προκλήθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 και της ενεργειακής κρίσης του 2022 έχουν ανακτηθεί, τα νοικοκυριά δεν έχουν δει ουσιαστική βελτίωση στο εισόδημά τους από εργασία τα τελευταία οκτώ χρόνια», αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Για το 2026, οι πραγματικοί μισθοί προβλέπεται να παραμείνουν κάτω από τα επίπεδα του 2019 στην Ελλάδα (-0,1%), τη Φινλανδία (-1,3%), τη Γαλλία (-2,4%) και την Ιταλία (-3,9%).
Σε δέκα άλλες χώρες, οι πραγματικοί μισθοί είναι επίσης υψηλότεροι κατά λιγότερο από 5% σε σχέση με το 2019 (Αυστρία, Βέλγιο, Τσεχία, Δανία, Εσθονία, Γερμανία, Κάτω Χώρες, Σλοβακία, Ισπανία και Σουηδία).
Την ίδια περίοδο, σε 13 χώρες οι πραγματικοί μισθοί αυξήθηκαν κατά περισσότερο από 5%. Αυτό αφορά κυρίως τις χώρες που βρίσκονται σε φάση σύγκλισης με την ΕΕ, αλλά και την Κύπρο (10,4%), την Ιρλανδία (5,3%), το Λουξεμβούργο (7,3%), τη Μάλτα (11,1%) και την Πορτογαλία (18,1%). Η μεγαλύτερη αύξηση στους πραγματικούς μισθούς παρατηρήθηκε στη Βουλγαρία (44,8%), την Ουγγαρία (30,3%), τη Ρουμανία (27,7%), τη Λιθουανία (26,6%) και την Κροατία (26,2%).
Πώς ορίζεται η ποιότητα εργασίας
Η Διεύθυνση Απασχόλησης της Κομισιόν, εξετάζει μια σειρά από παράγοντες, αντικειμενικούς και υποκειμενικούς για να αξιολογήσει την ποιότητα της εργασίας. Κάποιοι από αυτούς είναι:
- ο χρόνος και οι συνθήκες εργασίας
- η ασφάλεια και η υγεία στην εργασία
- τα επαρκή εισοδήματα και οι δίκαιοι μισθοί
- η εργασιακή και επαγγελματική ασφάλεια
- η πρόσβαση στην κατάρτιση και οι ευκαιρίες επαγγελματικής εξέλιξης
- η συμμετοχή των εργαζομένων στην πρόβλεψη και τη διαχείριση των αλλαγών
- η εκπροσώπηση των συλλογικών συμφερόντων των εργαζομένων (συλλογικές διαπραγματεύσεις, ελεύθερος συνδικαλισμός κλπ)
- η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.
Ταυτόχρονα, οι συνεχιζόμενες διαρθρωτικές μεταβολές στην αγορά εργασίας επηρεάζουν την ποιότητα της απασχόλησης. Ειδική μνεία γίνεται στην ψηφιοποίηση της εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της αυξανόμενης χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης και της αλγοριθμικής διαχείρισης. Άλλες δύο κρίσιμες διαρθρωτικές αλλαγές που επηρεάζουν την αγορά εργασίας είναι η λεγόμενη «απανθρακοποίηση της οικονομίας», (decarbonization) δηλαδή η σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και η δημογραφική γήρανση. Οι μεταβολές αυτές αλληλοεπιδρούν επίσης με τις έντονες εδαφικές ανισότητες σε ολόκληρη την ΕΕ
Η ποιότητα της εργασίας ανά επάγγελμα
Η έκθεση της DG EMPL ομαδοποίησε 29 επαγγέλματα σε τρεις ομάδες, με βάση στοιχεία για το σύνολο της ΕΕ:
Επαγγέλματα καλύτερης ποιότητας
Η ομάδα αυτή περιλαμβάνει μηχανικούς, επαγγελματίες Τεχνολογίας Πληροφοριών και Επικοινωνίας (ΤΠΕ/ICT), εκπαιδευτικούς, υπαλλήλους γραφείου, ηλεκτρολόγους και μεταλλουργούς τεχνίτες. Ο διάμεσος μηνιαίος μισθός σε αυτές τις κατηγορίες είναι 2.785 μονάδες PPS (Purchasing Power Standards). Η ακούσια προσωρινή απασχόληση ανέρχεται σε 4,6% και τα άτυπα ωράρια εργασίας (που παρεκκλίνουν από το τυπικό πενθήμερο-8ωρο με πρωινή απασχόληση) σε 19,9%. Στα επαγγέλματα αυτά το 56% των εργαζομένων είναι άνδρες και το 52% απόφοιτοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.
Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης με την Ελλάδα, με βάση τα στοιχεία της Eurostat για τη διάμεση ωριαία αμοιβή (9,8 PPS), η χώρα μας έχει εκτιμώμενο διάμεσο ακαθάριστο μισθό πλήρους απασχόλησης στα 1.710 PPS, από τους χαμηλότερους αν όχι ο χαμηλότερος στην Ευρώπη.
Επαγγέλματα με άτυπα ή διευρυμένα ωράρια
Περιλαμβάνει γιατρούς και νοσηλευτές, πωλητές, οδηγούς, προσωπικό ασφάλειας και αγρότες. Ο διάμεσος μηνιαίος μισθός είναι 2.166 PPS. Πάνω από τους μισούς (54%) εργάζονται με άτυπα ωράρια (κυλιόμενες βάρδιες, δουλειά τα Σαββατοκύριακα, βραδινή ή νυχτερινή εργασία). Ο ένας τους δέκα δουλεύει από 49 ώρες και πάνω την εβδομάδα.
Επαγγέλματα με χαμηλές αμοιβές και χαμηλή ασφάλεια απασχόλησης
Περιλαμβάνει καθαριστές, φροντιστές, βοηθούς κουζίνας, εργάτες σε κατασκευές, μεταφορές και γεωργία και υπαλλήλους εξυπηρέτησης. Ο διάμεσος μηναίος μισθός είναι 1.889 PPS, η ακούσια προσωρινή απασχόληση 13,1% και η ακούσια μερική απασχόληση 8,1%.
Στην ομάδα αυτή ανήκουν 64% γυναίκες, 19% μετανάστες (έναντι 8% στην πρώτη ομάδα) και 32% δεν έχουν ολοκλκηρώσει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Ποια επαγγέλματα βελτιώθηκαν και ποια χειροτέρεψαν
Σε επίπεδο ΕΕ την περίοδο 2014-2024 οι χαμηλόμισθοι μειώθηκαν στις προσωπικές υπηρεσίες (−6,7 ποσοστιαίες μονάδες), στη φροντίδα (−4,4), στα καταλύματα (−7,6) και στην εστίαση (−7,2). Τα διευθυντικά στελέχη μείωσαν σημαντικά τις πολύωρες εβδομάδες (−11,5).
Χειροτέρεψαν οι συνθήκες εργασίας για τους εκπαιδευτικούς και τους οικονόμους, και στις αμοιβές και στην ασφάλεια απασχόλησης. Αθροιστικά αυτές οι δύο κατηγορίες εργαζομένων αποτελούν σχεδόν το 10% του εργατικού δυναμικού.
Η ακούσια προσωρινή απασχόληση αυξήθηκε στον κινηματογράφο, την τηλεόραση και τη μουσική (+8,1 π.μ.) και στις τέχνες (+4,9).
Η εργασία με βάρδιες αυξήθηκε στους πωλητές (+6 π.μ.) και στους βοηθούς κουζίνας (+5,3).
Οι αυτοαπασχολούμενοι είναι σε χειρότερη θέση από τους μισθωτούς, τόσο σε ό,τι αφορά το φαινόμενο των εργαζόμενων φτωχών (20,9% έναντι 6,3% των μισθωτών) όσο και στις διευρυμένες ώρες απασχόλησης, με τρεις στους 10 (28,9%) να δουλεύουν περισσότερες από 49 ώρες την εβδομα΄δα.
Τι αλλάζει στην ποιότητα εργασίας
Μολονότι η πρόοδος στους πραγματικούς μισθούς είναι πολύ αργή – και αναμένεται να εξασθενήσει κι άλλο – σε άλλους δείκτες η ποιότητα της εργασίας βελτιώνεται ή μένει στάσιμη. Συγκεκριμένα, στον μέσο όρο των χωρών της ΕΕ μεταξύ 2014 – 2025:
- Οι εργαζόμενοι φτωχοί μειώθηκαν από 9,7% σε 8,3%.
- Η ακούσια μερική απασχόληση μειώθηκε από 5,9% σε 3,3%.
- Όσοι δουλεύουν 49 ώρες ή περισσότερες την εβδομάδα μειώθηκαν από 9,7% σε 6,2%.
- Η εργασία σε άτυπα ωράρια (βράδυ, νύχτα, Σαββατοκύριακο, βάρδιες) μειώθηκε από 38,6% σε 32,6%
- Η εργασία με βάρδιες σχεδόν δεν άλλαξε (από 18,1% σε 17,4%).
πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επεξεργασία με Claude
Η ποιότητα εργασίας στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα ο κίνδυνος φτώχειας των εργαζομένων είναι υψηλότερος από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο 8,3%), στο 9,7% το 2025, σύμφωνα με τη Eurostat. Για τους εργαζόμενους μερικής απασχόλησης ο κίνδυνος φτώχειας εκτοξεύεται στο 21,4%.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με την έκθεση, την περίοδο 2014-2024, μειώθηκε το ποσοστό της ακούσιας μερικής απασχόλησης κατά 4,6 ποσοστιαίες μονάδες, αλλά αυξήθηκε το ποσοστό της ακούσιας προσωρινής απασχόλησης, κατά 2,2 ποσοστιαίες μονάδες. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη αύξηση στην ΕΕ μαζί με την Ιταλία, και βρίσκεται πολύ πιο πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Αν και η έκθεση δεν δίνει τα επίπεδα των δεικτών, παρά μόνο τις μεταβολές του, ανατρέχοντας στα στοιχεία της Eurostat διαπιστώνουμε ότι η Ελλάδα έχει ένα από τα υψηλότερα μερίδια ακούσιας μερικής απασχόλησης στο σύνολο των part-time εργαζομένων. Συγκεκριμένα, σχεδόν οι τέσσερις στους δέκα που εργάζονται με μερική απασχόληση (38,2%) το κάνουν επειδή δεν βρίσκουν πλήρη απασχόληση. Στον μέσο όρο της ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό είναι 17,8%.
Επίσης η Ελλάδα έχει το δεύτερο χαμηλότερο ποσοστό κάλυψης των εργαζομένων από συλλογικές διαπραγματεύσεις σε όλη την ΕΕ, μετά την Πολωνία (περίπου 13%). Ωστόσο επειδή δεν έχει υποβάλει στοιχεία για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις, βάσει της Οδηγίας για τους κατώτατους μισθούς, ο υπολογισμός γινεται με βάση τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία της βάσης δεδομέμων του ΟΟΣΑ, που είναι του 2017.
