Σε όλο τον κόσμο ο πληθωρισμός στα τρόφιμα είναι ήδη υψηλός, αναμένεται όμως να αυξηθεί περαιτέρω τους επόμενους μήνες και το 2027, καθώς οι ξηρασίες που φέρνει το Ελ Νίνιο έρχονται να προστεθούν στα προβλήματα που προκάλεσε ο πόλεμος στην κίνηση των πλοίων.
Από την Ελλάδα μέχρι την Ινδονησία, οι πιο ευάλωτοι καταναλωτές είναι αυτοί που θα δεχθούν τις μεγαλύτερες πιέσεις.
Ο 63χρονος Μουχάμαντ Γιασίν, εργαζόμενος σε πάρκινγκ στο κέντρο της Τζακάρτας στην Ινδονησία και πατέρας τεσσάρων παιδιών, έχει αναγκαστεί να περιορίσει τα γεύματά του, καθώς η άνοδος των τιμών έχει καταστήσει απρόσιτα ακόμη και τα βασικά είδη διατροφής.
«Θα δούμε μεγαλύτερες επιπτώσεις προς το τέλος του έτους, στις αρχές του επόμενου και ενδεχομένως καθ’ όλη τη διάρκεια της επόμενης χρονιάς»
«Παλαιότερα μπορούσα να αγοράσω ρύζι, τέμπε και τόφου με 7.000 έως 8.000 ρουπίες [0,35 έως 0,39 ευρώ. Τώρα χρειάζομαι 15.000 ρουπίες» λέει στο Reuters ο Γιασίν, ο οποίος κερδίζει 200.000 έως 300.000 ρουπίες την εβδομάδα, μιλώντας δίπλα στο μικρό κατάστημα έξω από το οποίο επιβλέπει τις σταθμευμένες μοτοσικλέτες.
Στην Ινδονησία, οι τιμές του ρυζιού έχουν ήδη εκτιναχθεί σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, εν μέσω προβλέψεων για καθυστέρηση των βροχοπτώσεων, ενώ στην Αίγυπτο η τιμή του ψωμιού έχει αυξηθεί κατά 25% και στην Ινδία οι τιμές της ζάχαρης έχουν καταγράψει ιστορικό ρεκόρ, καθώς οι πιο ασθενείς μουσώνες εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία περιόρισαν την παραγωγή.
«Όλα αυτά έχουν ασκήσει σημαντικές πιέσεις στο σύστημα», δήλωσε ο Μάξιμο Τορέρο, επικεφαλής οικονομολόγος του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO).
«Θα δούμε μεγαλύτερες επιπτώσεις προς το τέλος του έτους, στις αρχές του επόμενου και ενδεχομένως καθ’ όλη τη διάρκεια της επόμενης χρονιάς».
Περισσότερο πλήττονται οι φτωχότεροι καταναλωτές, καθώς οι τιμές αυξάνονται απότομα στα τρόφιμα σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος στη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και την Ασία, όπου οι δαπάνες για τρόφιμα απορροφούν μεγαλύτερο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού.
Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, το τρίμηνο που έληξε τον Σεπτέμβριο, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα ξεπέρασε τον γενικό πληθωρισμό στο 22% των 150 χωρών που εξετάστηκαν, έναντι 14% το προηγούμενο τρίμηνο.
Ο Δείκτης Τιμών Τροφίμων του FAO, ο οποίος καταγράφει τις μηνιαίες μεταβολές των τιμών ενός καλαθιού βασικών προϊόντων διατροφή, διαμορφώθηκε κατά μέσο όρο στις 136 μονάδες τον Σεπτέμβριο, στο υψηλότερο επίπεδο από τον Νοέμβριο του 2022.
Η άνοδος των τιμών στα τρόφιμα αυξάνει τον κίνδυνο κοινωνικών αναταραχών. Θα μπορούσε επίσης να ωθήσει κυβερνήσεις χωρών που αποτελούν βασικούς προμηθευτές να επιβάλουν απαγορεύσεις εξαγωγών σε τρόφιμα, επιτείνοντας περαιτέρω τις ελλείψεις.
Διαταραχές στην προσφορά
Οι επιθέσεις σε υποδομές διακίνησης στη Μαύρη Θάλασσα έχουν προκαλέσει προβλήματα στις μεταφορές σιταριού, αναγκάζοντας δύο από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς, την Αίγυπτο και την Ινδονησία, να αναζητήσουν εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού.
Παράλληλα, η ανασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα λόγω του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν υποχρεώνει τα πλοία να ακολουθούν μεγαλύτερες και δαπανηρότερες διαδρομές γύρω από την Αφρική.
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει οδηγήσει σε αυξήσεις στα καύσιμα και έχει προκαλέσει προβλήματα στις εξαγωγές λιπασμάτων μέσω των Στενών του Ορμούζ, ανεβάζοντας το κόστος της αγροτικής παραγωγής. Την ίδια ώρα, η ξηρασία που συνδέεται με το Ελ Νίνιο περιορίζει τη γεωργική παραγωγή στην Ινδία και τη Νοτιοανατολική Ασία.
Οι τιμές του σιταριού έχουν αυξηθεί περισσότερο από 30% το 2026, ενώ οι τιμές του ρυζιού σε σημαντικές εξαγωγικές χώρες της Ασίας έχουν ενισχυθεί κατά 10% έως 13%, παρά τα μεγάλα αποθέματα.
Οι τιμές των λιπασμάτων έχουν υποχωρήσει από τα υψηλά επίπεδα που είχαν καταγράψει νωρίτερα, κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Ιράν, παραμένουν όμως αυξημένες.
«Η άνοδος του πληθωρισμού, ιδιαίτερα του πληθωρισμού των τροφίμων, είναι μια πραγματικότητα» δήλωσε ο Μανίς Τιουάρι, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Nestlé India, κάνοντας λόγο για «ένα δύσκολο περιβάλλον», το οποίο οφείλεται εν μέρει στο αυξημένο κόστος των πρώτων υλών.
Στην Αίγυπτο, η τιμή του μη επιδοτούμενου ψωμιού έχει αυξηθεί σε περίπου 5 αιγυπτιακές λίρες (0,083 δολάρια) για ένα μεγάλο καρβέλι, από 4 λίρες τον Ιούλιο, ενώ στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα η τιμή του μαγειρικού λαδιού έχει σημειώσει άνοδο περίπου 40%.
Στην Ινδονησία, οι τιμές των φυτικών ελαίων έχουν αυξηθεί φέτος κατά 7%, παρόλο που η χώρα είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός φοινικέλαιου στον κόσμο.
Στην Ινδία, οι τιμές της ζάχαρης, των κρεμμυδιών και των οσπρίων αυξήθηκαν περισσότερο από 10% τον Σεπτέμβριο σε σύγκριση με τον προηγούμενο μήνα, εξαιτίας των ελλείψεων στην παραγωγή.
Για τον αρτοποιό Σαγέντ Άμπντελ Χαμίντ Μοχάμεντ, ο οποίος διατηρεί φούρνο στο κέντρο του Καΐρου, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην τιμή του αλευριού.
«Αν προσλάβεις έναν ειδικευμένο εργαζόμενο, το κόστος είναι πολύ υψηλό», δήλωσε. «Το ηλεκτρικό ρεύμα, το νερό, η μαγιά και όλα τα υλικά που χρησιμοποιούμε για να φτιάξουμε το ψωμί που πουλάμε στους καταναλωτές έχουν ακριβύνει».
Ο Τάρεκ Αζάμπ, πελάτης του αρτοποιείου, ανέφερε ότι οι τιμέςστα τρόφιμα αυξάνονται συνεχώς τα τελευταία χρόνια, «όχι μία, δύο ή τρεις φορές», αλλά επανειλημμένα.
Τα ναύλα έχουν αυξηθεί περίπου κατά 50% σε ορισμένες βασικές διαδρομές του παγκόσμιου εμπορίου, όπως από τη Μαύρη Θάλασσα προς τη Νοτιοανατολική Ασία, καθώς ι οι τιμές του πετρελαίου και τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου αυξάνονται κατακόρυφα.
Αιγύπτιος έξω από φούρνο στο Κάιρο μεταφέρει καρβέλια από τον φούρνο, Οι ΄δη υψηλές τιμές των τροφίμωμ αναμέρται περαιτέρω (Reuters)
Καταλύτες πληθωρισμού
Οι τιμές των τροφίμων αυξάνονται από τα τέλη του 2025, ωστόσο η συρρίκνωση των εγχώριων αποθεμάτων και η μετακύλιση του αυξημένου κόστους των αγροτικών προϊόντων στους καταναλωτές απειλούν να επιταχύνουν περαιτέρω τον πληθωρισμό.
Σημαντικές εισαγωγικές χώρες στη Μέση Ανατολή και την Αφρική, οι οποίες είχαν αναβάλει τις αγορές τους χάρη στις καλές εγχώριες σοδειές, χρειάζεται πλέον να επιστρέψουν στις διεθνείς αγορές, γεγονός που ενδέχεται να προκαλέσει απότομη αύξηση της ζήτησης.
«Σε μερικούς μήνες θα μπορούσε να εκδηλωθεί ένα νέο, σημαντικό κύμα ζήτησης, καθώς οι εισαγωγείς θα επιστρέφουν στην αγορά», δήλωσε ο Αλεξάντερ Καραβάιτσεφ, ανώτερος οικονομολόγος του Διεθνούς Συμβουλίου Σιτηρών (IGC), με έδρα το Λονδίνο.
Σύμφωνα με τον Μάξιμο Τορέρο του FAO, τα ιστορικά υψηλά παγκόσμια αποθέματα σιτηρών, τα οποία μέχρι σήμερα λειτουργούσαν ως ανάχωμα απέναντι στις ελλείψεις και τις ανατιμήσεις, προσφέρουν πλέον ολοένα μικρότερα περιθώρια προστασίας.
«Τα αποθέματα και οι καλές σοδειές των προηγούμενων καλλιεργητικών περιόδων λειτούργησαν ως ανάχωμα, όμως αυτά τα περιθώρια προστασίας αρχίζουν πλέον να περιορίζονται», δήλωσε. «Αυτό σημαίνει ότι οι αυξήσεις στις τιμές βασικών εμπορευμάτων θα μπορούσαν να γίνουν εντονότερες».
Οι βιομηχανίες τροφίμων, οι οποίες συνήθως προμηθεύονται πρώτες ύλες μέσω συμβάσεων διάρκειας τριών έως έξι μηνών, ανανεώνουν πλέον τις συμφωνίες σε υψηλότερες τιμές, ενώ η αποδυνάμωση των τοπικών νομισμάτων αυξάνει ακόμη περισσότερο το κόστος.
«Το κόστος των θαλάσσιων μεταφορών έχει επίσης αυξηθεί και, όταν μετατρέπεται σε ινδονησιακές ρουπίες, η επιβάρυνση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη λόγω της αποδυνάμωσης του νομίσματος της χώρας», δήλωσε ο Φρανσίσκους Βελιράνγκ, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της PT Indofood, της μεγαλύτερης εταιρείας τροφίμων της Ινδονησίας.
Πέρα από τις υψηλότερες τιμές, οι βιομηχανίες τροφίμων αντιμετωπίζουν και δυσκολίες στην εξασφάλιση επαρκών προμηθειών, σύμφωνα με εμπόρους.
Αρκετές αλευροβιομηχανίες στην Ινδονησία λειτουργούν κάτω από την παραγωγική τους δυναμικότητα, καθώς ο πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας έχει περιορίσει τις αφίξεις σιταριού, δήλωσε υψηλόβαθμο στέλεχος αλευροβιομηχανίας στην Τζακάρτα.
Οι αφίξεις φορτίων σιταριού στην Ινδονησία μειώθηκαν κατά 41% τον Σεπτέμβριο σε σύγκριση με τον αντίστοιχο μήνα του προηγούμενου έτους και περιορίστηκαν στους 491.000 τόνους, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler.
Προς το παρόν, τα αποθέματα σόγιας και καλαμποκιού παραμένουν άφθονα, ενώ η μελλοντική επάρκεια της προσφοράς θα εξαρτηθεί από την παραγωγή στις ΗΠΑ και τη Νότια Αμερική. Παράλληλα, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου έχει στηρίξει τις τιμές και των δύο αγροτικών προϊόντων, λόγω της αυξανόμενης χρήσης τους στην παραγωγή βιοκαυσίμων.
Στο νότιο ημισφαίριο αναμένονται καλές σοδειές σιταριού. Ωστόσο, οποιαδήποτε εξέλιξη που θα μπορούσε να περιορίσει την παραγωγή σε εξαγωγικές χώρες όπως η Αυστραλία και η Αργεντινή ενδέχεται να αποτελέσει έναν ακόμη παράγοντα ανοδικής πίεσης στις τιμές, δήλωσε ο Καραβάιτσεφ του Διεθνούς Συμβουλίου Σιτηρών (IGC).
«Υπάρχει σημαντικός κίνδυνος περαιτέρω ανόδου των τιμών», τόνισε.
