Η νέα έκθεση της Kομισιόν για το δημογραφικό «Αgeing Report 2027», που παρουσίασε χθες 5/11 το in, σχολιάστηκε πρωτίστως για τις ανησυχητικές της προβλέψεις για τη μείωση και τη γήρανση του ελληνικού πληθυσμού.
Το βασικό σενάριο της Κομισιόν, εκτιμά ότι σε περίπου 53 χρόνια από τώρα, το 2080, στην ελληνική επικράτεια θα κατοικούν μόλις 7,6 εκατομμύρια άτομα ή 2,8 εκατομμύρια λιγότερα από ό,τι σήμερα.
Αν θέλουμε να το κάνουμε εικόνα, θα είναι σαν να έχει εξαφανιστεί ένας πληθυσμός που αντιστοιχεί στο 78% των κατοίκων της μητροπολιτικής περιοχής της Αθήνας (3,6 εκατ.) και σχεδόν τρεισήμισι φορές όσο η Θεσσαλονίκη (802.000 κάτοικοι).
Μέχρι τότε, πάνω από ένας στους τρεις κατοίκους της Ελλάδας (34,6%) θα είναι άνω των 65 ετών, εκ των οποίων σχεδόν οι μισοί θα είναι 80+.
Ένα άλλο ανησυχητικό στοιχείο, τουλάχιστον για όσους δεν θέλουν να δουλεύουν ως τα γεράματα, αφορά την αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης.
Οι πίνακες της Κομισιόν, που βασίζονται στο βασικό σενάριο προβλέψεων, δείχνουν ότι ως το 2030 το νόμιμο όριο ηλικίας συνταξιοδότησης θα έχει αυξηθεί κατά έναν χρόνο: στα 68 έτη ή στην καλύτερη περίπτωση τα 63 για όσους έχουν συμπληρώσει 40 χρόνια με πλήρη ένσημα.
Το 2055 το όριο θα έχει ανέβει στα 70 έτη (με πρόωρη σύνταξη στα 65) και το 2080 στα 72 χρόνια (πρόωρη στα 67).
Πρόκειται για το δεύτερο υψηλότερο όριο σε όλη την ΕΕ, μετά τη Δανία (74 έτη), πιο πάνω από την Ιταλία (71,6 έτη). Με άλλα λόγια οι σημερινοί 40ρηδες και ακόμα περισσότερο οι 20ρηδες της GenZ πρέπει να συμφιλιωθούν με την ιδέα ότι θα δουλεύουν και μετά τα τρίτα –ήντα.
Η Ελλάδα θα έχει επίσης από τις μεγαλύτερες μειώσεις εργατικού δυναμικού, κατά 34% ως το 2080, έναντι μείωσης 17% στον μέσο όρο της ΕΕ
Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Κομισιόν ως το 2080 το εργατικό δυναμικό στην ΕΕ θα έχει μειωθεί κατά 17% και στην Ελλάδα 34%
Τι ισχύει σήμερα στην Ελλάδα
Η έκθεση της Κομισιόν αφιερώνει ειδικό πλαίσιο στις συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις που έχουν γίνει σε κάθε χώρα, με βάση τις προβλέψεις για το εργατικό δυναμικό.
Στο κεφάλαιο για την Ελλάδα αναφέρει συγκεκριμένα ότι «με τις [μνημονιακές] μεταρρυθμίσεις του 2012 και του 2014, το νόμιμο όριο ηλικίας συνταξιοδότησης αυξήθηκε από τα 65 στα 67 έτη (με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης) και το όριο ηλικίας πρόωρης συνταξιοδότησης από τα 60 στα 62 έτη (με 40 έτη υπηρεσίας, ενώ σε αντίθετη περίπτωση επιβάλλεται ποινή) για το σύνολο του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης».
Όπως σημειώνει, υπάρχουν μικρές εξαιρέσεις για τους εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα που είχαν ήδη συμπληρώσει 25 έτη υπηρεσίας έως το 2010, οι οποίοι μπορούν να συνταξιοδοτηθούν πριν από την ηλικία των 62 ετών. Επίσης μας θυμίζει ότι από το 2021, η ελάχιστη και η νόμιμη ηλικία συνταξιοδότησης αναπροσαρμόζονται σύμφωνα με τις μεταβολές του προσδόκιμου ζωής στην ηλικία των 65 ετών.
«Κατά την πρώτη εφαρμογή του μέτρου το 2021, έπρεπε να ληφθούν υπόψη τα ακέραια έτη της μεταβολής κατά την περίοδο 2010-2020. Στη συνέχεια, το ακέραιο έτος της μεταβολής του προσδόκιμου ζωής πρέπει να επανεξετάζεται κάθε τρία έτη. Η αναπροσαρμογή του 2021 ακυρώθηκε, καθώς η πανδημία του COVID-19 είχε προκαλέσει μείωση του προσδόκιμου ζωής στην ηλικία των 65 ετών. Το 2024, η μεταβολή του προσδόκιμου ζωής στην ηλικία των 65 ετών σε σχέση με το 2010 ήταν μικρότερη από ένα έτος, οπότε ο μηχανισμός δεν ενεργοποιήθηκε και οι ηλικίες συνταξιοδότησης παρέμειναν στα 67 και 62 έτη», καταλήγει.
Ψυχραιμία συνιστά η κυβέρνηση
Η υφυπουργός Εργασίας Άννα Ευθυμίου με δηλώσεις της στον ΣΚΑΪ προσπάθησε να καθησυχάσει τους ασφαλισμένους, που δικαίως ανησυχούν μετά και τη φωτιά που άναψε η Έκθεση της Κομισιόν. Διαβεβαίωσέ ότι «δεν θα προκύψει αύξηση των ορίων ηλικίας για το 2027» και συνέστησε ψυχραιμία, διευκρινίζοντας ότι οι εκτιμήσεις της Κομισιόν δεν ισοδυναμούν με δεσμευτικές αποφάσεις.
Διευκρίνισε ότι το Ευρωπαϊκό Ageing Report που κυκλοφόρησε περιλαμβάνει μόνο τα προκαταρκτικά στοιχεία, με τις βασικές υποθέσεις και τη μεθοδολογία που ακολουθεί η Κομισιόν στα μοντέλα προβολής. Η τελική έκθεση βρίσκεται υπό κατάρτιση και αναμένεται να δημοσιοποιηθεί τον Μάιο του 2027.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η υφυπουργός Εργασίας, όπως και η υπουργός Νίκη Κεραμέως, επιχειρούν να πείσουν τους ασφαλισμένους ότι δεν συντρέχει άμεσος λόγος ανησυχίας. Κανοναικά το 2027 είναι η πρώτη χρονιά που πρέπει να συζητηθεί η αναθεώρηση των ορίων ηλικίας. Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει ότι η συζήτηση αναβάλλεται για το 2029, με πρώτο έτος εφαρμογής το 2030. Ένα πιθανό σενάριο είναι η αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης κατά 3 ή 6 μήνες, ενώ θα υπάρχουν μεταβατικές ρυθμίσεις για ασφαλισμένους που είναι κοντά στη σύνταξη.
Όπου φύγει φύγει οι ασφαλισμένοι
Η υπόσχεση για χρονικό «παραθυράκι» ως το 2029 δεν είναι η ικανή να ανακόψει το μαζικό κύμα φυγής προς τη σύνταξη. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε η Ένωση για την Υπεράσπιση της Εργασίας και του Κοινωνικού Κράτους (ΕΝΥΠΕΚΚ), οι νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης το δεκάμηνο Ιανουάριος-Οκτώβριος 2026 ξεπέρασαν τις 190.000. Όπως αναφέρει, πρόκειται για τον μεγαλύτερο αριθμό αιτήσεων που έχουν κατατεθεί το αντίστοιχο διάστημα τουλάχιστον από την ίδρυση του ΕΦΚΑ το 2017.
Η ανάλυση της ΕΝΥΠΕΚΚ βασίζεται στα δημοσιευμένα στοιχεία του Πληροφοριακού Συστήματος του e-ΕΦΚΑ «ΑΤΛΑΣ», για τη «Μηνιαία Απεικόνιση Απονομών Κύριων Συντάξεων» ως και τον Ιούλιο 2026. Επιπλέον επικαλείται «απολύτως έγκυρα στοιχεία για τον Αύγουστο, Σεπτέμβριο και Οκτώβριο 2026 που δεν έχουν επισήμως ανακοινωθεί». Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει οι νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης ανέρχονται σε 18.982 τον Ιούλιο, σε 14.000 τον Αύγουστο, σε 20.100 τον Σεπτέμβριο 2026 και σε 19.500 τον Οκτώβριο.
Συνολικά υποβλήθηκαν 190.214 νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης, εκ των οποίων πάνω από 7.000 οι «διεθνείς» αιτήσεις, ασφαλισμένων που έχουν εργαστεί και στο εξωτερικό. Εντυπωσιακό επίσης είναι ότι 7 στις 10 αιτήσεις υποβάλλονται από γυναίκες.
Οι αιτίες της μεγάλης φυγής
«Οι ασφαλισμένοι θεωρούν βέβαιη την αύξηση ορίων συνταξιοδότησης μετά τις εκλογές», σχολιάζει ο καθηγητής εργατολόγος και πρόεδρος της ΕΝΥΠΕΚΚ Αλέξης Μητρόπουλος.
Ως βασικές αιτίες που σπρώχνουν στους ασφαλισμένους στην έξοδο αναφέρει τις εξής:
- Ο φόβος για αύξηση των ορίων ηλικίας από το 2027 και ανά τριετία, όπως έχει ψηφιστεί με σειρά νόμων και όπως προβλέπουν και τα μοντέλα της Κομισιόν και του ΟΟΣΑ.
- Ο φόβος ότι από το 2027 θα αλλάξουν προς το χειρότερο ο τρόπος υπολογισμού των συντάξιμων αποδοχών και οι προϋποθέσεις εξαγοράς πλασματικού χρόνου.
- Από το 2016 με τον νόμο Κατρούγκαλου (4387/2016) οι συντάξεις υπολογίζονται πλέον με βάση τον μέσο όρο των μισθών όλου του εργασιακού βίου και όχι τους μισθούς της τελευταίας ή της καλύτερης πενταετίας, όπως ίσχυε ως τότε. Σύμφωνα με τον έγκριτο εργατολόγο, μόνο και μόνο από αυτό το μέτρο, το οποίο αποκαλεί «ρήτρα Τσίπρα», οι κύριες συντάξεις θα μειωθούν τουλάχιστον κατά 30%.
- Από το 2024 έχει καταργηθεί το «πέναλτι» οριζόντιας μείωσης 30% επί της σύνταξης για τους συνταξιούχους που εργάζονται, και έχει αντικατασταθεί με ειδική εισφορά υπέρ e-ΕΦΚΑ, στο ύψος του 10% των ακαθάριστων πρόσθετων αποδοχών (του μισθού). Οι βελτιωτικές ρυθμίσεις σε συνδυασμό με την περικοπή των συντάξεων και την άνοδο του κόστους ζωής, είχε ως αποτέλεσμα να υπερδεκαπλασιαστεί ο αριθμός των συνταξιούχων που δηλώνουν απασχόληση, σε 310.000, από 25.000-30.000 πριν το 2024. Η μέση ηλικία των εργαζόμενων συνταξιούχων είναι τα 68-69 έτη, ενώ η πλειοψηφία τους είναι αγρότες (45%). Ακολουθούν οι μισθωτοί με 30% και οι ελεύθεροι επαγγελματίες με 25%.
