Δεξιότητες αντί για πτυχία – Πώς αλλάζουν οι προσλήψεις στην Ευρώπη, ποιες χώρες πρωτοστατούν

Οι εργοδότες σε όλη την Ευρώπη αποδίδουν όλο και μεγαλύτερη αξία στις δεξιότητες, στο τι πραγματικά μπορούν να κάνουν οι εργαζόμενοι, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τα πτυχία δεν παίζουν σημαντικό ρόλο. Ωστόσο, οι χώρες της Ευρώπης δεν είναι εξίσου έτοιμες να υιοθετήσουν αυτή την προσέγγιση, που δεν δίνει βαρύτητα αποκλειστικά στους τίτλους σπουδών.

Ο δείκτης του ΟΟΣΑ εξετάζει πόσο αποτελεσματικά οι χώρες εντοπίζουν, αναπτύσσουν, αναγνωρίζουν και επιβραβεύουν τις δεξιότητες

Η αγορά εργασίας αλλάζει διαρκώς. Νέες θέσεις εμφανίζονται για τις οποίες χρειάζονται νέες δεξιότητες. «Το ‘νόμισμα’ της αγοράς εργασίας μετατοπίζεται από τα παραδοσιακά πτυχία και τίτλους προς μια ισχυρότερη έμφαση στις δεξιότητες», αναφέρει σχετική έκθεση του ΟΟΣΑ.

«Στην πράξη, η πρόσληψη με βάση τις δεξιότητες δεν σημαίνει την πλήρη αντικατάσταση των πτυχίων, αλλά την απόδοση μεγαλύτερης βαρύτητας στις αποδεδειγμένες δεξιότητες των ατόμων, ανεξάρτητα από το πού αποκτήθηκαν, με στόχο να υπάρχει καλύτερη αντιστοίχιση των ταλέντων με τις θέσεις εργασίας», δήλωσε στο Euronews η Γκλέντα Γκουιντίνι, ανώτερη οικονομολόγος του διεθνούς οργανισμού.

Η δρ. Σουν-Τζου Γκογκ, ανώτερο στέλεχος στο Κέντρο Πρακτικών «Skills-First» του Πανεπιστημίου Κοινωνικών Επιστημών της Σιγκαπούρης, τόνισε ότι η προσέγγιση βάσει δεξιοτήτων δεν περιορίζεται μόνο σε αυτές. Είναι μια λειτουργική αρχή, στο πλαίσιο της οποίας οι εργαζόμενοι και οι εργοδότες χρησιμοποιούν τις αποδεδειγμένες δεξιότητες, παράλληλα με τα προσόντα τους.

Το κατά πόσο, όμως, οι χώρες μπορούν να περάσουν από τη θεωρία στην πράξη και να υιοθετήσουν ένα τέτοιο μοντέλο δεν είναι δεδομένο. Για να αποτυπώσει αυτή την ετοιμότητα, ο ΟΟΣΑ χρησιμοποιεί τον δείκτη Skills-First.

Ο δείκτης εξετάζει πόσο αποτελεσματικά οι χώρες εντοπίζουν, αναπτύσσουν, αναγνωρίζουν και επιβραβεύουν τις δεξιότητες. Για τον σκοπό αυτό, λαμβάνει υπόψη παράγοντες όπως η συμμετοχή των ενηλίκων στη μάθηση, η αξιοποίηση δεδομένων για τις δεξιότητες, η δημόσια στήριξη της κατάρτισης και η βαρύτητα που αποδίδουν οι εργοδότες στις αποδεδειγμένες ικανότητες των εργαζομένων.

Ποιες χώρες πρωτοστατούν και ποιες μένουν πίσω

Η Σουηδία καταγράφει την υψηλότερη βαθμολογία στην Ευρώπη με 0,70 και ακολουθούν η Γαλλία (0,69), το Ηνωμένο Βασίλειο (0,65) και το Βέλγιο (0,64). «Χώρες όπως η Σουηδία και η Γαλλία έχουν συνολικά ισχυρές επιδόσεις, αν και δεν υπάρχει ένας μοναδικός δρόμος για τη δημιουργία μιας αγοράς εργασίας που δίνει προτεραιότητα στις δεξιότητες», δήλωσε η Γκουιντίνι.

«Η Σουηδία, για παράδειγμα, ξεχωρίζει για το ισχυρό πλαίσιο που δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης δεδομένων ανάλυσης δεξιοτήτων και της δημόσιας στήριξης για την ανάπτυξη αυτών των δεξιοτήτων», πρόσθεσε.

Η Φινλανδία (0,63), η Τσεχία (0,61), η Νορβηγία (0,61) και η Λετονία (0,61) καταγράφουν επιδόσεις πάνω από τον μέσο όρο των 23 ευρωπαϊκών χωρών που περιλαμβάνονται στον δείκτη, ο οποίος διαμορφώνεται στο 0,58. Η Ισπανία (0,59), η Δανία (0,58), η Πορτογαλία (0,58), η Ιταλία (0,58), η Λιθουανία (0,58), η Πολωνία (0,58) και η Αυστρία (0,58) βρίσκονται κοντά σε αυτόν τον μέσο όρο.

Ελαφρώς κάτω από τον μέσο όρο βρίσκονται η Γερμανία (0,57), η Ελβετία (0,57) και η Ολλανδία (0,56), ενώ η Ουγγαρία (0,45) και η Ελλάδα (0,46) έχουν τις χαμηλότερες βαθμολογίες. Η Τουρκία (0,52), η Σλοβακία (0,54) και η Σλοβενία (0,54) καταγράφουν επίσης χαμηλές βαθμολογίες.

Οι χώρες που βρίσκονται στο κατώτερο άκρο του δείκτη συχνά αντιμετωπίζουν μεγαλύτερα εμπόδια όσον αφορά στη συμμετοχή ενηλίκων στην εκπαίδευση και στην ανάπτυξη ευρύτερων οικοσυστημάτων μάθησης. «Το χάσμα, επομένως, δεν αφορά απλώς στα εκπαιδευτικά συστήματα, αλλά αντανακλά τον βαθμό αποτελεσματικότητας με τον οποίο οι χώρες εντοπίζουν, αναπτύσσουν, αναγνωρίζουν και επιβραβεύουν τις δεξιότητες στην αγορά εργασίας», διευκρίνισε η Γκουιντίνι.

Η εικόνα διαφοροποιείται και εκτός Ευρώπης, όπου οι επιδόσεις των μεγάλων οικονομιών παρουσιάζουν επίσης σημαντικές αποκλίσεις. Οι ΗΠΑ κατατάσσονται ελαφρώς πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με 0,60. Ο Καναδάς (0,55), η Ιαπωνία (0,51) και η Νότια Κορέα (0,48) βρίσκονται κάτω από αυτόν. Όπως επισήμανε η Γκογκ, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες έχουν θέσει τα θεμέλια, αλλά το πιο δύσκολο βήμα είναι να καταστούν αυτές οι πρακτικές ρουτίνα. «Αυτό απαιτεί χρόνο και συντονισμένη προσπάθεια σε όλο το σύστημα», συμπλήρωσε.

Τα πτυχία εξακολουθούν να έχουν σημασία, αλλά…

Οι διαφορές στην ετοιμότητα των χωρών δεν σημαίνουν, πάντως, ότι τα πτυχία χάνουν την αξία τους. Το ζητούμενο δεν είναι η αντικατάστασή τους, αλλά η συμπληρωματική αξιολόγηση των δεξιοτήτων που διαθέτει κάθε υποψήφιος.

«Τα πτυχία εξακολουθούν να έχουν σημασία στις αγορές εργασίας του ΟΟΣΑ, κυρίως επειδή θεωρούνται ένας ευρέως αναγνωρισμένος δείκτης γνώσεων και ικανοτήτων», επισήμανε η Γκουιντίνι. Ωστόσο, διευκρίνισε η ίδια, οι εργοδότες κοιτάζουν όλο και περισσότερο πέρα από τα τυπικά προσόντα και δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στις πραγματικές δεξιότητες που διαθέτουν και μπορούν να επιδείξουν οι εργαζόμενοι.

Η ειδικός τόνισε ότι η αλλαγή προσέγγισης οφείλεται ακριβώς στην έλλειψη δεξιοτήτων. Οι επιχειρήσεις χρειάζεται να αναζητούν ταλέντα από ένα ευρύτερο φάσμα υποβάθρων, ενώ οι ανάγκες σε δεξιότητες συχνά αλλάζουν ταχύτερα από όσο μπορούν να προσαρμοστούν τα εκπαιδευτικά συστήματα. Το 2025, πάνω από το 70% των εργοδοτών στις χώρες του ΟΟΣΑ αναφέρουν ότι δυσκολεύονται να καλύψουν κενές θέσεις λόγω έλλειψης εξειδικευμένου προσωπικού.

«Η σημασία των πτυχίων ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με το επάγγελμα και οι πραγματικές απαιτήσεις δεν γίνονται πάντα σαφείς στους αιτούντες εργασία», δήλωσε ο Πάβελ Άντριαν, διευθυντής οικονομικής έρευνας στην Indeed, υπογραμμίζοντας ότι στην πράξη τα πτυχία παραμένουν σημαντικά σε εξειδικευμένα και αυστηρά ρυθμιζόμενα επαγγέλματα.

Πώς αποκτώνται οι δεξιότητες

Η Άννα Τόνι, ανώτερη εμπειρογνώμονας στο υπουργείο Οικονομικών Υποθέσεων και Απασχόλησης της Φινλανδίας, τόνισε ότι οι ενδιαφερόμενοι αναγνωρίζουν όλο και περισσότερο ότι οι πολύτιμες δεξιότητες αποκτώνται όχι μόνο μέσω της τυπικής εκπαίδευσης, αλλά και μέσω της εργασιακής εμπειρίας, του εθελοντισμού, των χόμπι και άλλων εμπειριών ζωής. Έτσι, αναπτύσσονται νέα εργαλεία και μέθοδοι για τον εντοπισμό και την επικύρωση αυτών των δεξιοτήτων.

«Οι αγορές εργασίας αλλάζουν ταχύτερα από ό,τι στο παρελθόν, υπό την επίδραση παραγόντων όπως η ψηφιοποίηση, η πράσινη μετάβαση και η τεχνητή νοημοσύνη. Οι δεξιότητες πρέπει να εξελίσσονται ραγδαία, και οι πολιτικές εκπαίδευσης και απασχόλησης πρέπει να προσαρμοστούν αναλόγως», δήλωσε η ίδια.

Όσον αφορά το αν τελικά αποδίδουν περισσότερο τα πτυχία ή οι δεξιότητες, ο ΟΟΣΑ διαπίστωσε ότι, κατά μέσο όρο, η επιπλέον εκπαίδευση αυξάνει τους μισθούς κατά περίπου 16%, ενώ οι καλύτερες αριθμητικές δεξιότητες αυξάνουν τους μισθούς κατά περίπου 9%, όταν συγκρίνονται διαφορές παρόμοιου μεγέθους. Αυτό το εύρημα δείχνει, σύμφωνα με την Γκουιντίνι, ότι οι εργοδότες εξακολουθούν να αποδίδουν σημαντική αξία στα εκπαιδευτικά προσόντα ως δείκτες παραγωγικότητας, ειδικά όταν οι πληροφορίες σχετικά με τις δεξιότητες των εργαζομένων είναι περιορισμένες.

Η εικόνα, ωστόσο, δεν είναι ίδια σε όλες τις χώρες. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, η μισθολογική απόδοση μιας διαφοράς στις αριθμητικές δεξιότητες είναι περίπου κατά ένα τρίτο υψηλότερη από εκείνη μιας αντίστοιχης διαφοράς στο επίπεδο εκπαίδευσης. Η Γκογκ επισήμανε, πάντως, ότι η συγκεκριμένη σύγκριση αφορά μόνο τις αριθμητικές δεξιότητες και δεν περιλαμβάνει άλλες σημαντικές ικανότητες, όπως τις τεχνικές, τις κοινωνικές και όσες σχετίζονται με συγκεκριμένα επαγγέλματα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

ΟΙ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΜΑΣ

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ NEA