Σαν να μην έφταναν οι προειδοποιήσεις για κλιμάκωση των γεωπολιτικών κινδύνων το 2026, οι οικονομολόγοι μας χτυπάνε και το καμπανάκι του δημόσιου χρέους, ως «βόμβα έτοιμη να εκραγεί».
Ο τρομολαγνικός τίτλος προέρχεται από νέα εκτενή ανάλυση της ισπανικής El Pais, αλλά αντίστοιχα ρεπορτάζ φιλοξενούν τακτικά όλα τα διεθνή ΜΜΕ.
Σήμα κινδύνου για το παγκόσμιο δημόσιο χρέος, που πλησιάζει τα 100 τρισεκατομμύρια δολάρια εκπέμπει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Αν η κατάσταση συνεχιστεί ως έχει, το 2029 το συνολικό χρέος θα έχει ξεπεράσει το μέγεθος της παγκόσμιας οικονομίας, κάτι που έχει να συμβεί από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Νέα κρίση χρέους εν όψει;
Νέα έρευνα του ΔΝΤ που παρουσιάστηκε στο Νταβός, αναφέρεται στην πιθανότητα κρίσης χρέους με όρους «στοιχηματικούς».
Σχεδόν οι μισοί οικονομολόγοι που συμμετείχαν στην έρευνα, πιστεύουν ότι θα υπάρξει κρίση δημόσιου χρέους τους επόμενους μήνες.
Οι άλλοι μισοί πιστεύουν ότι οι κυβερνήσεις θα καταφύγουν σε υψηλότερο πληθωρισμό για να μειώσουν το βάρος και έξι στους δέκα θεωρούν πιθανή την αύξηση των φόρων στις προηγμένες οικονομίες.
Σε κάτι που ομονοούν οι οικονομολόγοι είναι ότι θα αυξηθούν διεθνώς οι αμυντικές δαπάνες. Το 97% προβλέπει αύξηση των στρατιωτικών εξοπλισμών στις προηγμένες οικονομίες και το 74% εκτιμά ότι το ίδιο θα συμβεί και στις αναδυόμενες αγορές. Οι οικονομολόγοι του ΔΝΤ προβλέπουν επίσης αύξηση δαπανών για ψηφιακές υποδομές και ενέργεια, ενώ αντιθέτως οι δαπάνες για την προστασία του περιβάλλοντος προβλέπεται να μειωθούν.
Φαίνεται πώς σε έναν πλανήτη-πυριτιδαποθήκη, η πρόνοια για το «τι κόσμο θα αφήσουμε στα παιδιά μας» περιττεύει καθώς προέχουν οι αγορές υπερόπλων για αλληλοεξόντωση.
Το φορτίο του χρέους ειναι πολύ βαρύ, προειδοποιεί η Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα του ΔΝΤ
Προειδοποιήσεις από το Νταβός
Η επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα μίλησε στο Νταβός για το πώς η προβλεπόμενη ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας, 3,3% το 2026, είναι «όμορφη αλλά όχι αρκετή».
Η ίδια απηύθυνε έκκληση στους διεθνείς ηγέτες να «μην υποπέσουν στην παγίδα της αυταρέσκειας», καθώς «η ανάπτυξη δεν είναι αρκετά ισχυρή και γι’αυτό το χρέος που βαραίνει στους ώμους μας πλησιάζει το 100% του ΑΕΠ θα είναι ένα δυσβάσταχτο φορτίο»,
Σε παγκόσμιο επίπεδο το δημόσιο χρέος ανέρχεται σε 93 τρισεκατομμύρια δολάρια και αναμένεται να φτάσει σύντομα τα 100 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Αυτό που είναι ανησυχητικό, πέρα από το ίδιο το ποσό, είναι ότι ενώ το χρέος των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων μειώνεται σταθερά από το 2015 (και κυμαίνεται σήμερα γύρω στα 151 τρισεκατομμύρια δολάρια), οι κυβερνήσεις συνεχίζουν να απαιτούν όλο και περισσότερους πόρους.
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, ο δείκτης χρέους προς ΑΕΠ στις προηγμένες οικονομίες υπερβαίνει το 110%. Πριν από την πανδημία του Covid-19, αυτό το επίπεδο είχε επιτευχθεί μόνο κατά τη διάρκεια των Ναπολεόντειων Πολέμων, όπως ειρωνικά επισημαίνει το The Economist.
Οι μεγάλοι ασθενείς του χρέους
Οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο φαίνεται να είναι ανίκανες να εξισορροπήσουν τους προϋπολογισμούς τους. Το έλλειμμα των ΗΠΑ έφτασε το 6,2% πέρυσι, και φέτος η κυβέρνηση προβλέπει ότι θα είναι 5,5%, επειδή ο Ντόναλντ Τραμπ ενδέχεται να ανακοινώσει μία από τις πολυπόθητες φορολογικές περικοπές του. Το ΔΝΤ έχει εκδώσει αρκετές προειδοποιήσεις σχετικά με το πόσο γρήγορα αυξάνεται το χρέος των ΗΠΑ: ξεπέρασε τα 36 τρισεκατομμύρια δολάρια πέρυσι και φτάνει σε επίπεδα περίπου 123% του ΑΕΠ.
Στην Ευρώπη, το γερμανικό κοινοβούλιο ενέκρινε στα τέλη Νοεμβρίου έναν προϋπολογισμό που προβλέπει το δεύτερο υψηλότερο επίπεδο δανεισμού στην ιστορία της χώρας. Από τις δαπάνες, που ανέρχονται σε περίπου 525 δισεκατομμύρια ευρώ, σχεδόν 100 δισεκατομμύρια ευρώ θα χρηματοδοτηθούν μέσω δανείων.
Η Γαλλία βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Εν μέσω μιας τεράστιας πολιτικής κρίσης, οι πρώτες εκτιμήσεις δείχνουν ότι το έλλειμμα του περασμένου έτους έφτασε το 5,4% του ΑΕΠ, μετά την αύξηση του στο 5,8% το 2024. Ο προϋπολογισμός της Γαλλίας μόλις εγκρίθηκε με διάταγμα, με την υπόσχεση ότι το έλλειμμα δεν θα υπερβεί το 5% το 2026, αλλά οι αμφιβολίες παραμένουν.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο χτυπούν οι καμπάνες του συναγερμού. Το 2024, κατέγραψε ένα από τα πιο αρνητικά ισοζύγια προϋπολογισμού στην ήπειρο, με έλλειμμα 5,75%, και το χρέος του συνέχισε να διογκώνεται το 2025.
Υποψήφιες για «οικονομική καρδιακή ανακοπή» οι ΗΠΑ
Το βιβλίο «Ηοw Countries Go Broke» (Πώς οι χώρες χρεοκοπούν), του Αμερικανού δισεκατομμυριούχου και μεγαλοεπενδυτή Ρέι Ντάλιο, ήταν ένα από τα μπεστ σέλερ της χρονιάς που πέρασε και θεωρήθηκε δυσοίωνα προφητικό.
Ο Ντάλιο πιστεύει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες προηγμένες οικονομίες οδεύουν προς μία «οικονομική καρδιακή προσβολή».
Υποστηρίζει ότι όταν το χρέος χρησιμοποιείται παραγωγικά, δημιουργεί αρκετά έσοδα και ανάπτυξη για να καλύψει τις πληρωμές κεφαλαίου και τόκων. Αλλά όταν αυτό δεν συμβαίνει, η εξυπηρέτηση του χρέους – η πληρωμή των τόκων — συσσωρεύεται, όπως η χοληστερόλη στο αίμα, περιορίζοντας τις αναγκαίες δημοσιονομικές δαπάνες και οδηγώντας σε «απόφραξη» των αρτηριών της οικονομίας.
Στη συνέχεια, οι χώρες αντιμετωπίζουν οδυνηρές ή ακόμη και επιβλαβείς επιλογές για τον πληθυσμό τους: να επιτρέψουν την αύξηση των επιτοκίων — η οποία καταστέλλει την οικονομία — να υποτιμήσουν το νόμισμα για να εξαγοράσουν το εκδοθέν χρέος — η οποία τροφοδοτεί τον πληθωρισμό — ή να προχωρήσουν σε δραστικές περικοπές δαπανών για να ισοσκελίσουν τους λογαριασμούς — η οποία βλάπτει τις δημόσιες υπηρεσίες και συχνά οδηγεί σε μεγαλύτερη φτώχεια και ανισότητα.
Το (αντι)παράδειγμα της Ιαπωνίας
Αν ο Ντάλιο έχει δίκιο, αυτό που συνέβη πρόσφατα στην Ιαπωνία θα μπορούσε να θεωρηθεί περισσότερο ως μια προειδοποιητική στηθάγχη παρά ως πλήρης καρδιακή προσβολή.
Το χρέος της Ιαπωνίας είναι μακράν το μεγαλύτερο παγκοσμίως ως ποσοστό του ΑΕΠ (250%), αλλά μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν διαχειρίσιμο, αφού το μεγαλύτερο μέρος του αφορά εσωτερικό δανεισμό και εξυπηρετείται με χαμηλά επιτόκια.
Αυτό άλλαξε όταν στα τέλη Ιανουαρίου τα 30ετή κρατικά ομόλογα της Ιαπωνίας σημείωσαν την υψηλότερη ημερήσια πτώση στην ιστορία τους, με τις αποδόσεις να εκτοξεύονται στο 3,85%. Το γιεν έπεσε κατακόρυφα έναντι του δολαρίου, πριν ανακάμψει εν μέσω ισχυρών φημών για συντονισμένη δράση μεταξύ της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ και της Τράπεζας της Ιαπωνίας.
Η αναταραχή στις διεθνείς αγορές προήλθε από την ανακοίνωση πρόωρων εκλογών, με τη δέσμευση της ακροδεξιάς πρωθυπουργού Σανάε Τακαΐτσι, για γενναίες φορολογικές ελαφρύνσεις και αύξηση κοινωνικών δαπανών.
Οι επενδυτές άρχισαν να ξεπουλάνε ιαπωνικά ομόλογα, σε μια κίνηση που θεωρήθηκε «προειδοποίηση» και για άλλες χώρες με υψηλό χρέος, όπως οι ΗΠΑ. «Ακόμα και η μεγαλύτερη και ισχυρότερη οιονομία του πλανήτη δεν έχει ανοσία στους κινδύνους», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Κένεθ Γκρίφιν, επικεφαλής του πολυεθνικού hedge fund Citadel.
Τελικά η Τακαΐτσι «σάρωσε» στις εκλογές, ενώ παρά την άνοδο των χρηματιστηριακών δεικτών οι ανησυχίες για το χρέος επιμένουν.
Το χρέος στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, μετά από 15 χρόνια λιτότητας, κρίσης και κατάρρευσης των μισθών, το δημόσιο χρέος είναι υψηλότερο σε ονομαστικούς όρους από ό,τι ήταν το 2010, όταν μπήκαμε στα μνημόνια. Με βάση τα τελευταία στοιχεία του Οργανισμού Διαχείρισης Δημόσιου Χρέους (ΟΔΔΗΧ), το χρέος της γενικής κυβέρνησης ανέρχεται στα 368 δισεκατομμύρια ευρώ, όταν το 2010 ήταν 329 δισεκ. ευρώ.
Ως ποσοστό του ΑΕΠ ανέρχεται στο 150%, σχεδόν στα ίδια επίπεδα με το 2010 (146%), αν και έχει μειωθεί σε σύγκριση με το 2020 (206%), εν μέρει χάρη στον καλπάζοντα πληθωρισμό.
Ο ΟΔΔΗΧ ευελπιστεί το 2026 το χρέος να μειωθεί στο 138%, ενώ το 2027 μπορεί και να «χάσουμε» την πρωτιά της πιο καταχρεωμένης χώρας της Ευρωζώνης, από την Ιταλία.
Προς το παρόν παραμένουμε η χώρα με την υψηλότερη αναλογία δημόσιου χρέους ως προς το ΑΕΠ, με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο να κυμαίνεται στο 82%.
