Σάββατο, 15 Ιουνίου 2024
24.8 C
Athens

Economist: Επικίνδυνη η γοητεία του οικονομικού μοντέλου της Κίνας

Πριν από είκοσι χρόνια, ο Joshua Cooper Ramo, ένας σύμβουλος, έγραψε για πρώτη φορά για τη «συναίνεση του Πεκίνου». Η συναίνεση της Ουάσιγκτον για τη χρηματοοικονομική απελευθέρωση, τα κυμαινόμενα νομίσματα και το άνοιγμα στο ξένο κεφάλαιο ήταν, υποστήριξε, μια αποτυχημένη τακτική. Η Κίνα πρωτοστάτησε στη δική της προσέγγιση για την ανάπτυξη βασισμένη στις αρχές της ισότητας, της καινοτομίας και της αδυσώπητης εστίασης στην κυριαρχία και την εθνική ασφάλεια. Αυτό το μοντέλο θα απευθυνόταν σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες.

Τα χρόνια που πέρασαν, οι ηγέτες της Κίνας αρνήθηκαν ως επί το πλείστον να εξάγουν ένα μοντέλο ανάπτυξης που καθοδηγείται από το κράτος. Αλλά πλέον αυτό έχει αλλάξει. Πέρυσι, για παράδειγμα, ο Σι Τζινπίνγκ υποστήριξε σε μια ομιλία του σε αξιωματούχους του Κομμουνιστικού Κόμματος ότι το οικονομικό μοντέλο της χώρας «σπάει τον μύθο ότι ο εκσυγχρονισμός ισοδυναμεί με δυτικοποίηση» και ότι η ανάπτυξή του διεύρυνε «τις επιλογές για τις αναπτυσσόμενες χώρες». Οι ηγέτες του παρελθόντος και του παρόντος στον αναπτυσσόμενο κόσμο – από τον Πακιστανό Imran Khan και τον Mahathir Mohamad της Μαλαισίας μέχρι τον Luiz Inácio Lula da Silva της Βραζιλίας και τον Cyril Ramaphosa της Νότιας Αφρικής – εξέθεσαν τα οφέλη τουλάχιστον ορισμένων πτυχών αυτού του μοντέλου. Και από τότε που ο κ. Cooper Ramo έγραψε για πρώτη φορά για το μοντέλο του Πεκίνου, η κινεζική οικονομία έχει τετραπλασιαστεί σε μέγεθος σε πραγματικούς όρους σε δολάρια, ενισχύοντας τη διπλωματική και στρατιωτική επιρροή της χώρας.

Πιο πρόσφατα, ωστόσο, η οικονομία της Κίνας έχει παραπατήσει. Η ανάκαμψή της από την Covid-19 ήταν αδύναμη, περιορίστηκε από μια κρίση ακινήτων, η οποία οδήγησε τις επενδύσεις στη βιομηχανία σε μείωση σχεδόν κατά ένα τέταρτο σε ονομαστικούς όρους από το 2021. Οι προσπάθειες για την ενίσχυση της μεταποίησης έχουν οδηγήσει σε συγκρούσεις με τις δυτικές δυνάμεις, οι ηγέτες των οποίων κατηγορούν την Κίνα για ντάμπινγκ σε διάφορα αγαθά.

Με δεδομένο αυτό το ζοφερό πλαίσιο, η ζήτηση για το μοντέλο της Κίνας μήπως υποχωρεί; Οχι ακριβώς. Όπως δήλωσε η Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, επικεφαλής του ΔΝΤ, σε πρόσφατη συνέντευξη στην κινεζική κρατική τηλεόραση: «Ταξιδεύω σε όλο τον κόσμο και βλέπω μοντέλα ανάπτυξης που έχουν προέλθει από την Κίνα αναπαράγονται σε άλλα μέρη».

Το μοντέλο της Κίνας

Για να αναλύσει τον βαθμό στον οποίο αυτό είναι αλήθεια, ο Economist δημιούργησε έναν δείκτη που μετρά πόσο παρόμοιες είναι οι άλλες οικονομίες με αυτήν της Κίνας. Σύμφωνα με τον Economist, ο δείκτης αυτός επιβεβαιώνει το συμπέρασμα της Γκεοργκίεβα και επιπλέον εκτιμάται ότι η επιρροή της Κίνας θα συνεχίσει να αυξάνεται.

Τι ακριβώς είναι το μοντέλο της Κίνας; Μερικά από τα πιο γνωστά χαρακτηριστικά του μπορούν επίσης να βρεθούν σε άλλα success stories της Ανατολικής Ασίας, όπως η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και η Ταϊβάν. Οι οικονομίες και στις τέσσερις χώρες είναι προσανατολισμένες προς τις εξαγωγές και τις επενδύσεις. Από την πλευρά της, η Κίνα έχει πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών εδώ και τρεις δεκαετίες. Οι ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου της, ένα μέτρο των επενδύσεων, ανέρχεται στο 42% του ΑΕΠ, ένα από τα υψηλότερα μεγέθη στον κόσμο. Επίσης η οικονομική «καταστολή», η πρακτική της διατήρησης των επιτοκίων τεχνητά χαμηλά, εξασφαλίζει φθηνή τραπεζική χρηματοδότηση για βιομηχανίες που ευνοούνται από το κράτος.

Υπάρχουν όμως και άλλα πιο ευδιάκριτα κινέζικα στοιχεία. Η Νότια Κορέα και η Ταϊβάν πέρασαν από την αυταρχική στη δημοκρατική εξουσία, ενώ είναι φτωχότερες από την Κίνα σήμερα. Στο Πεκίνο δεν υπήρξε πολιτική απελευθέρωση και η οικονομική δύναμη του κράτους χρησιμοποιείται για πολιτικούς σκοπούς, μεταξύ άλλων μέσω της χρήσης κρατικών επιχειρήσεων. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Παρά την ανάπτυξη των ιδιωτικών επιχειρήσεων από τη δεκαετία του 1980, οι αξιωματούχοι έχουν κρατήσει σφιχτό έλεγχο στο τραπεζικό σύστημα, με περισσότερο από το 50% των τραπεζικών περιουσιακών στοιχείων να εξακολουθεί να κατέχεται από κρατικές τράπεζες.

Η ανάπτυξη της χώρας είναι εξαρτημένη από τη χρήση των ειδικών οικονομικών ζωνών (ΕΟΖ), περιοχών που προσφέρουν πιο φιλελεύθερους φορολογικούς και επενδυτικούς κανόνες, όπως οι τεράστιες ζώνες στο Shenzhen και στο νησί Hainan, που έχουν αποτελέσει την έμπνευση για εφαρμογή σε όλο τον κόσμο. Ο αριθμός των ΕΟΖ έχει εκτιναχθεί. Σήμερα, μόνο οι Φιλιππίνες φιλοξενούν σήμερα περισσότερες από όσες υπήρχαν παγκοσμίως το 1995.

Επτά παράμετροι

Χρησιμοποιώντας επτά παραμέτρους – το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών μιας χώρας, το άνοιγμα λογαριασμών κεφαλαίου (εισροές- εκροές κεφαλαίων από και προς το εξωτερικό), το μέγεθος της επένδυσης, το μερίδιο των εξαγωγών που είναι μεταποιημένα αγαθά, το μέγεθος του κρατικού τραπεζικού συστήματος, το επίπεδο δημοκρατίας και ο αριθμός των μεγάλων ΕΟΖ ανά άτομο—ο Economist υπολόγισε πόσα κοινά σημεία έχουν άλλες οικονομίες με την οικονομία της Κίνας.

Η πιο “κοντινή” οικονομία με αυτή της Κίνας φαίνεται πως είναι η οικονομία του Βιετνάμ, που χαρακτηρίζεται από ένταση εξαγωγών και μεταποίησης και που κυβερνάται από το δικό του Κομμουνιστικό Κόμμα. Αν και η πρώιμη ανάπτυξη της Νότιας Κορέας συγκρίνεται συχνά με της Κίνας, οι δύο χώρες έχουν πλέον αποκλίνει. Πράγματι, η Κίνα έχει πλέον περισσότερα κοινά με το Μπαγκλαντές και την Τουρκία, χώρες που στοχεύουν στην προώθηση των εξαγωγών αλλά έχουν πιο δημοκρατική πολιτική. Η Ινδία και η Αιθιοπία μοιάζουν επίσης με την Κίνα, εν μέρει λόγω των κρατικών τραπεζικών συστημάτων τους. Επίσης ο κλειστός λογαριασμός κεφαλαίων της Αγκόλα την ωθεί προς τα πάνω στην πιο πάνω κατάταξη του Economist. Όλες αυτές οι χώρες έχουν επίσης Ειδικές Οικονομικές Ζώνες.

Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι στο εν λόγω πίνακα η Ελλάδα καταλαμβάνει την τελευταία θέση όσον αφορά τις ομοιότητες με την κινεζική οικονομία, με βάση τους προαναφερθέντες επτά παράγοντες σύγκρισης των οικονομιών.

Δημοκρατία και ανάπτυξη

Aυτό που προσφέρει η Κίνα στους ηγέτες του αναπτυσσόμενου κόσμου είναι η διαβεβαίωση ότι δεν χρειάζεται να γίνουν πιο δημοκρατικοί για να αναπτυχθούν. Όπως λέει ο Τσαρλς Ρόμπερτσον των συνεργατών της FIM, μιας εταιρείας επενδύσεων, «για ένα πολύ μεγάλο μέρος του παγκόσμιου Νότου, η επιτυχία της Κίνας είναι εξαιρετικά ελκυστική επειδή δείχνει ότι οι λευκοί Δυτικοί δεν έχουν όλες τις απαντήσεις». Ακόμα κι αν η προσφερόμενη ανάπτυξη φαίνεται τώρα λιγότερο σίγουρη από πριν, η συμφωνία εξακολουθεί να φαίνεται καλή για πολλούς αυταρχικούς ηγέτες. Χώρες όπως η Αγκόλα, η Αιθιοπία και η Τανζανία καθοδηγούνται από κυρίαρχα κόμματα που προέκυψαν από εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα και αγαπούν εδώ και καιρό την κρατική παρέμβαση, τη στενή διαχείριση του εμπορίου και τον πολιτικό έλεγχο των πιστώσεων. Η Κίνα τους παρέχει λιγότερο σχέδιο και περισσότερη δικαιολογία, λέει ο Ricardo Soares de Oliveira από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

Επιπλέον, η Κίνα έχει επιταχύνει τα τελευταία χρόνια την προώθηση του μοντέλου της. Η Elizabeth Economy του Ινστιτούτου Hoover του Πανεπιστημίου Στάνφορντ υποστηρίζει ότι αυτό αντανακλά την αυξημένη επιθυμία για προώθηση κινεζικών εταιρειών στο εξωτερικό. Το Τμήμα Διεθνών Συνδέσμων του Κομμουνιστικού Κόμματος έχει καλλιεργήσει δεσμούς με ελίτ σε όλο τον αναπτυσσόμενο κόσμο. Το πρώτο του σχολείο εκπαίδευσης στο εξωτερικό για ξένους γραφειοκράτες, στην Τανζανία, άρχισε να δέχεται μαθητές το 2022. Παρόλο που οι δυσκολίες της Κίνας έγιναν πιο εμφανείς τον περασμένο χρόνο, οι έπαινοι για το οικονομικό της μοντέλο συνέχισαν να αναπαράγονται από ξένους ηγέτες, όπως ο Shavkat Mirziyoyev του Ουζμπεκιστάν, ο Βλαντιμίρ Πούτιν από τη Ρωσία και ο Yoweri Museveni από την Ουγκάντα.

Σε αντίθεση με το αμερικανικό οικονομικό μοντέλο της Ουάσιγκτον το οποίο υποστηρίχθηκε από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα, το μοντέλο του Πεκίνου δεν έχει διεθνείς θεσμούς να το προωθήσουν. Ο δανεισμός της Κίνας έρχεται επίσης με λιγότερους πολιτικούς όρους. Αλλά είναι εκτεταμένος και επικεντρώνεται σε βιομηχανίες χαρακτηριστικές του κινεζικού μοντέλου. Μεταξύ 2019 και 2023, περίπου το 76% των υπερπόντιων εκταμιεύσεων και της κατασκευαστικής δραστηριότητας της Κίνας, ύψους 541 δισεκατομμυρίων δολαρίων, αφορούσε μόλις τέσσερις τομείς: ενέργεια, μέταλλα, ακίνητα και μεταφορές. Ομοίως, ο Yu Zhang και οι συνεργάτες του στο Πανεπιστήμιο Πολιτικής Αεροπορίας της Κίνας εντόπισαν 103 ΕΟΖ εκτός Κίνας που διευθύνονται από το Υπουργείο Εμπορίου της Κίνας. Οι επενδύσεις που διευκολύνονται από αυτές τις ζώνες επικεντρώνονται σε βιομηχανίες που συνδέονται με το μοντέλο της Κίνας. Ως αποτέλεσμα, οι χώρες υποδοχής μπορεί να βρουν ότι οι οικονομίες τους γίνονται πιο κινεζικές.

Είναι καλή ιδέα η υιοθέτηση του κινεζικού μοντέλου;

Παρόλο που το Βιετνάμ, το Μπαγκλαντές και η Αιθιοπία έχουν εισαγάγει πολιτικές που μοιάζουν με την Κίνα, απέχουν πολύ από την ανάπτυξη που μοιάζει με την Κίνα. Από την άλλη, κράτη όπως η Γεωργία και η Πολωνία έχουν δείξει ότι η γρήγορη ανάπτυξη είναι δυνατή σε λιγότερο αυταρχικά συστήματα. Ο Yasheng Huang του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης σημειώνει ότι οι αναπτυσσόμενες οικονομίες θα μπορούσαν να μάθουν πολύ περισσότερα από την εμπειρία της Κίνας στην οικονομική απελευθέρωση αμέσως μετά την έναρξη των μεταρρυθμίσεων του Deng Xiaoping το 1978, σε σχέση με τις πιο πρόσφατες εμπειρίες της. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας που ακολούθησε, τα κινεζικά ατομικά εισοδήματα αυξήθηκαν ταχύτερα από το ΑΕΠ και η αγροτική επιχειρηματικότητα σημείωσε άνθηση. «Η Κίνα δεν είχε ένα μερκαντιλιστικό μοντέλο ανάπτυξης τη δεκαετία του 1980», λέει ο κ. Huang.

Οι χώρες που δίνουν προτεραιότητα στην επέκταση του κράτους, των υποδομών, των εξαγωγών και της βαριάς βιομηχανίας μπορεί να βρεθούν σε δυσκολία. Ο κ. Huang αναφέρει το Πακιστάν ως ένα τέτοιο παράδειγμα. Το ποσοστό αλφαβητισμού της εξακολουθεί να είναι περίπου στο 60%, αλλά η κυβέρνηση, ωστόσο, συγκεντρώνει τις επενδύσεις στην ενέργεια, τους σιδηροδρόμους και τον Οικονομικό Διάδρομο Κίνας-Πακιστάν, ένα δίκτυο έργων υποδομής στα σύνορα μεταξύ των δύο χωρών. Σε άλλα μέρη, επίσης, η κινεζική οικονομία εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται με θαυμασμό, ιδιαίτερα από τις ελίτ που δεν έχουν πρόθεση φιλελευθεροποίησης. Προς το παρόν, τουλάχιστον, το μοντέλο του Πεκίνου παραμένει σταθερό.

Πηγή: ΟΤ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Τα νέα της ημέρας κάθε πρωί στο email σου!

Δε θα σας στείλουμε ποτέ spam! Διαβάστε την πολιτική απορρήτου μας.

ΟΙ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΜΑΣ

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ NEA