Η νέα «Επιχείρηση Οικονομικός Παρίας» (Operation Economic Outcast) που ανακοίνωσε η Ουάσιγκτον για να γονατίσει το Ιράν περιλαμβάνει κυρώσεις σε περισσότερες από 60 οντότητες, μεταξύ των οποίων κινεζικές εταιρείες που διευκολύνουν το Ιράν να προμηθεύεται πυρηνική και πυραυλική τεχνολογία, να αντλεί έσοδα από το πετρέλαιο και να διεξάγει κυβερνοεπιχειρήσεις. Κατά πόσο είναι όμως διατεθειμένες οι ΗΠΑ να πλήξουν τον κινεζικό «δράκο»;
Η Wall Street Journal καταγράφει, πάντως, μια σαφή απροθυμία της Ουάσιγκτον να φτάσει μέχρι εκεί. Η τελευταία αμερικανική πρωτοβουλία έρχεται να προστεθεί στις περισσότερες από 1.000 κυρώσεις που έχει επιβάλει στο Ιράν η κυβέρνηση Τραμπ από την επιστροφή της στην εξουσία πέρυσι.
Ωστόσο, στην ομιλία του με την οποία ανακοίνωσε τις νέες κυρώσεις ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, δεν έκανε καμία αναφορά στη Κίνα, τη χώρα που επέτρεψε στο Ιράν να αντέξει χρόνια αμερικανικών πιέσεων.
Η σημασία της Κίνας για το Ιράν
Παρότι ο Λευκός Οίκος επιδιώκει καλύτερες σχέσεις με το Πεκίνο, οι ΗΠΑ έχουν επισημάνει τον ρόλο της Κίνας στην υπονόμευση των προσπαθειών για την απομόνωση του Ιράν.
Από την έναρξη του πολέμου κατά του Ιράν, οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει κυρώσεις σε κινεζικά πετρελαιοφόρα και πετρελαϊκές υποδομές, παρότι η Κίνα συνέχισε να αγοράζει ιρανικό πετρέλαιο.
Παρόλο που ο αμερικανικός αποκλεισμός έχει περιορίσει το τελευταίο διάστημα τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου, η Κίνα εισήγαγε μέχρι τον Αύγουστο περισσότερα από 500.000 βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με την Kpler. Μεγάλο μέρος αυτών των ποσοτήτων διακινείται μέσω ενός περίπλοκου συστήματος μεταφορτώσεων ιρανικού πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο, κατά τις οποίες το πετρέλαιο μεταφέρεται συχνά από δεξαμενόπλοια που τελούν υπό κυρώσεις σε άλλα που δεν υπόκεινται σε κυρώσεις. Στη συνέχεια, τα δεξαμενόπλοια αυτά μεταφέρουν το πετρέλαιο στην Κίνα.
Κίνα και Ιράν έχουν δημιουργήσει ένα σύνθετο σύστημα με στόχο την παράκαμψη των αμερικανικών κυρώσεων. Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι η Κίνα αγοράζει περισσότερο από το 80% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου και έχουν προειδοποιήσει ότι εταιρείες-κελύφη του Ιράν χρησιμοποιούν κινεζικές τράπεζες για την αγορά κινεζικών προϊόντων και τη μεταφορά χρημάτων, μέσω ανταλλακτηρίων συναλλάγματος, προς τη Μέση Ανατολή και το Ιράν.
Η προσπάθεια οικονομικής απομόνωσης του Ιράν από το αμερικανικό δολάριο έχει επίσης αναγκάσει το καθεστώς να χρησιμοποιεί ολοένα και περισσότερο το κινεζικό νόμισμα, το γουάν, στις εμπορικές συναλλαγές του, αμβλύνοντας έτσι την αποτελεσματικότητα των αμερικανικών κυρώσεων.
Μέχρι στιγμής, όμως, η Ουάσιγκτον έχει αποδειχθεί απρόθυμη να έρθει σε σοβαρή αντιπαράθεση με το Πεκίνο για τη στήριξη που παρέχει στον αντίπαλο των ΗΠΑ. Το υπουργείο Οικονομικών έχει επιβάλει κυρώσεις σε ελάχιστα γνωστές εταιρείες και εταιρείες-κελύφη στο Χονγκ Κονγκ, την Κίνα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Τουρκία, μόνο και μόνο για να εμφανιστούν στη συνέχεια άλλοι παράγοντες που διευκολύνουν τις πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου, τις χρηματικές ροές και τις εισαγωγές από την Κίνα προς τη Μέση Ανατολή.
Τη Δευτέρα, οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις σε πετρελαιοφόρο κινεζικής ιδιοκτησίας, το οποίο, σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, έχει μεταφέρει φέτος εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου στην Κίνα, καθώς και σε εταιρείες και φυσικά πρόσωπα με έδρα την Κίνα και το Χονγκ Κονγκ που βοήθησαν το Ιράν να αποκτήσει ευαίσθητα αγαθά, όπως όργανα πλοήγησης για πυραύλους.
Ούτε κατά διάνοια
«Η ρητορική ήταν σφοδρή, αλλά το χτύπημα λιγότερο», δήλωσε ο Ντάνιελ Φριντ, πρώην Αμερικανός διπλωμάτης και νυν στέλεχος του Atlantic Council. «Για να καταφερθεί ένα συντριπτικό πλήγμα στην οικονομία του Ιράν, πιθανότατα θα χρειαζόταν να στοχοποιηθούν μεγάλες κινεζικές εταιρείες και τράπεζες».
Ωστόσο, οι ΗΠΑ δεν έθεσαν στο στόχαστρο καμία μεγάλη κινεζική τράπεζα ή εταιρεία που να είναι σαφέστερα συνδεδεμένη με το υπό αμερικανική ηγεσία παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα και να εξαρτάται από αυτό.
Κατά τη συνέντευξη Τύπου για την ανακοίνωση των κυρώσεων, ο Μπέσεντ ρωτήθηκε δύο φορές εάν η κυβέρνηση θα ενισχύσει τις κυρώσεις σε βάρος κινεζικών τραπεζών και επιχειρήσεων.
«Κάθε χώρα, κάθε οντότητα πρέπει να γνωρίζει ότι οφείλει να είναι προετοιμασμένη να αντιμετωπίσει αμερικανικές κυρώσεις», δήλωσε ο Μπέσεντ. «Κανείς δεν είναι υπεράνω αυτού».
Ο Μπέσεντ έχει δηλώσει ότι η νέα εκστρατεία πίεσης της κυβέρνησης αποσκοπεί στη δημιουργία των συνθηκών για την κατάρρευση του καθεστώτος στο Ιράν. Ο ίδιος χαρακτήρισε την πρωτοβουλία «Οικονομική D-Day» (Economic D-Day), παραλληλίζοντας την προσπάθεια με την εκστρατεία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
«Ούτε κατά διάνοια δεν ανταποκρίνεται στον θόρυβο που δημιουργήθηκε γύρω της», δήλωσε ο Τσάρλι Μπράουν, ερευνητής της United Against Nuclear Iran, μιας αμερικανικής οργάνωσης που ζητεί την επιβολή περισσότερων κυρώσεων σε τράπεζες στην Κίνα και αλλού, οι οποίες διευκολύνουν την αγορά ιρανικού πετρελαίου.
Είναι πιθανό η εκστρατεία να καταφέρει να ωθήσει την Κίνα να ασκήσει μεγαλύτερη πίεση στο Ιράν, αποφεύγοντας παράλληλα μια πιο άμεση αντιπαράθεση μεταξύ των δύο μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου.
«Αυτού του είδους η πίεση μπορεί να αποδώσει και έχω δει να είναι αποτελεσματικότερη ακόμη και από τις ίδιες τις κυρώσεις», δήλωσε η Μπίτσοφ, η πρώην αξιωματούχος του υπουργείου Οικονομικών. «Η πραγματική δοκιμασία πιθανότατα θα έρθει μετά τη σύνοδο κορυφής».
Ο φόβος των κινεζικών αντιποίνων
Καθοριστικής σημασίας θα είναι το κατά πόσον οι κινεζικές τράπεζες και τα διυλιστήρια θεωρούν αξιόπιστες τις απειλές του Μπέσεντ. Ο Τραμπ έχει θέσει ως προτεραιότητα τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, μετά τον μεγάλο δασμολογικό πόλεμο του περασμένου έτους. Η Κίνα είχε τότε απαντήσει με ισχυρά μέσα που διαθέτει και η ίδια, μεταξύ άλλων περιορίζοντας την πρόσβαση σε σπάνιες γαίες, γεγονός που έπληξε σφοδρά τους Αμερικανούς κατασκευαστές.
Η Κίνα έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι αντιτίθεται στις «παράνομες και παράλογες μονομερείς κυρώσεις» της Ουάσιγκτον. Εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών επανέλαβε αυτή τη θέση σε ενημέρωση Τύπου την Τρίτη, λέγοντας ότι ο οικονομικός πόλεμος το μόνο που θα πετύχει είναι να εντείνει τις εντάσεις και ενδέχεται να προκαλέσει αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία.
Η Κίνα «θα λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για να διαφυλάξει αποφασιστικά τα δικαιώματα και τα συμφέροντά της», δήλωσε ο εκπρόσωπος Λιν Τζιαν.
Τα κινεζικά αντίποινα «αποτελούν πλέον πραγματική απειλή», δήλωσε ο Έντουαρντ Φίσμαν, ανώτερος ερευνητής στο Council on Foreign Relations στη Νέα Υόρκη. «Αυτός είναι ένας εντελώς νέος παράγοντας στη δυναμική των σχέσεων ΗΠΑ-Κίνας από πέρυσι».
