Για να αντιμετωπίσουμε την ακρίβεια, πρέπει να δούμε το θέμα από την αρχή, σύστησε σε πρόσφατη συνέντευξή του ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος. Όπως είπε, η τιμή ενός προϊόντος στο ράφι είναι το τέλος μιας διαδικασίας, στην οποία συζητά κανείς ποιο είναι το εισόδημα και πώς ανταπεξέρχεται ο πολίτης. «Σε αυτή τη χώρα πρέπει να μάθουμε να μην ξεκινάμε από το τέλος, το οποίο τέλος δεν το ρυθμίζει το κράτος. Πρέπει να ρωτήσουμε τους επιχειρηματίες πόσο παίρνουν το προϊόν, ποιο είναι το κόστος, ποιο είναι το κέρδος τους. Αν θέλουμε να δούμε το θέμα ουσιαστικά, να το δούμε από την αρχή», τόνισε.
Σε αυτή την κατεύθυνση κινούνταν και η διάταξη που υποχρέωνε τα σουπερμάρκετ να αναγράφουν και την τιμή παραγωγού στα νωπά προϊόντα, ώστε ο καταναλωτής να συγκρίνει τη διαφορά από το χωράφι στο ράφι. Η ρύθμιση, γνωστή ως «διπλή αναγραφή τιμής» ή «διπλά ταμπελάκια», περιλαμβάνεται στο άρθρο 47 του νόμου 5255/2025 για τη σύσταση και λειτουργία της Ανεξάρτητης Αρχής Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή, που ψηφίστηκε τον Νοέμβριο του 2025. Ωστόσο, δεν εφαρμόστηκε ποτέ, αφού σκάλωσε στη γραφειοκρατία. Οι λιανέμποροι προσέφυγαν και στις ευρωπαϊκές αρχές, υποστηρίζοντας ότι η ρύθμιση είναι πρακτικά ανέφικτη και πιθανόν αντίθετη με το δίκαιο του ανταγωνισμού.
Πέτυχε ή όχι η «συμφωνία κυρίων»;
Τα «διπλά ταμπελάκια» πάγωσαν και αντί για παρεμβατικές κινήσεις προτιμήθηκε η εθελοντική συμφωνία κυρίων. Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι ο πληθωρισμός στα τρόφιμα κινήθηκε σε χαμηλά επίπεδα το τελευταίο τρίμηνο: 0,4% τον Ιούλιο, 0,9% τον Αύγουστο και 0,6% τον Σεπτέμβριο. Το υπουργείο μίλησε για αρνητικό πληθωρισμό, εστιάζοντας επιλεκτικά στον Εναρμονισμένο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (ΕνΔΤΚ), που διαμορφώθηκε στο -0,4% τον Ιούλιο, στο 0,2% τον Αύγουστο και στο -0,2% τον Σεπτέμβριο. Ο ΕνΔΤΚ καταρτίζεται με κοινή ευρωπαϊκή μεθοδολογία και περιλαμβάνει και τις δαπάνες των ξένων επισκεπτών στην Ελλάδα.
Η επιβράδυνση του πληθωρισμού δεν σημαίνει, φυσικά, ότι μειώνονται οι τιμές· σημαίνει ότι αυξάνονται πιο αργά. Από το 2020 ως σήμερα οι τιμές των τροφίμων έχουν αυξηθεί σωρευτικά σχεδόν κατά 35% (πηγή: ΕΛΣΤΑΤ). Για τα φτωχότερα νοικοκυριά, που ξοδεύουν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους στη διατροφή, η επιβάρυνση είναι σημαντικά μεγαλύτερη. Σύμφωνα με ανάλυση της Netrino για τον «ταξικό τιμάριθμο», από τον Μάιο του 2019 ως τον Μάιο του 2026 οι τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν σωρευτικά κατά 38,59%, ενώ όσοι έχουν μηνιαίο εισόδημα έως 1.100 ευρώ βίωσαν μέση επιβάρυνση τουλάχιστον 43%.
Αυτό δεν μπορεί να αποσιωπηθεί· ακόμα και ο υπουργός Ανάπτυξης έχει παραδεχθεί ότι το σουπερμάρκετ είναι ακριβό για μεγάλο τμήμα των πολιτών. Κατά το υπουργείο, η μέση μείωση στους κωδικούς της Εθνικής Πρωτοβουλίας είναι 9,5% και το μέσο όφελος 40 ευρώ τον μήνα, για νοικοκυριό που ξοδεύει 500-600 ευρώ στο σουπερμάρκετ. Αυτό όμως προϋποθέτει ότι από κάθε 10 ευρώ αγορών τα 7-8 πηγαίνουν σε κωδικούς της λίστας, κάτι στην πράξη δύσκολο έως αδύνατο.
Ο ίδιος έχει δηλώσει ότι το όποιο όφελος «δεν συνιστά μια ουσιώδη και μεγάλη μεταβολή στην αντιμετώπιση της ακρίβειας». Πράγματι, ακόμα κι αν ένα νοικοκυριό καταφέρει με ασκήσεις ακριβείας να εξοικονομήσει 40 ευρώ τον μήνα στο σουπερμάρκετ, θα έχει ήδη δώσει άλλα τόσα και περισσότερα στην αντλία, στους λογαριασμούς, στα κοινόχρηστα, στο νοίκι και στα φροντιστήρια. Με τον ετήσιο πληθωρισμό στην ενέργεια να τρέχει τον Σεπτέμβριο με 25,4% και στις υπηρεσίες με 6,4%, όπως καταγράφει το νέο Inflation Monitor της Τράπεζας της Ελλάδος, τα πενιχρά οφέλη των συμφωνιών κυρίων έχουν ήδη γίνει καπνός.
Τάκης Θεοδωρικάκος: «Οι καταναλωτικές ενώσεις είναι εξαιρετικά αδύναμες»
Καταναλωτικές ενώσεις: Κοιμισμένος γίγαντας ή δραστήριος νάνος;
Ο υπουργός χαρακτήρισε τις καταναλωτικές ενώσεις «εξαιρετικά αδύναμες» και τις κάλεσε, αντί για «γενικόλογα πράγματα», να συνεργαστούν με την Ανεξάρτητη Αρχή, ώστε να εντοπίζουν και να «τιμωρούν» μέσω της αρνητικής δημοσιότητας τις επιχειρήσεις που δεν συμμετέχουν στην πρωτοβουλία μείωσης τιμών.
Μόνο που οι ενώσεις καταναλωτών ήταν οι πρώτες που άσκησαν κριτική στις «συμφωνίες κυρίων», καταγγέλλοντας εικονικές μειώσεις ή και αυξήσεις σε προϊόντα της λίστας σε σύγκριση με προσφορές προηγούμενων μηνών.
Σε ένα σημείο ο υπουργός έχει δίκιο: τα καταναλωτικά κινήματα στην Ελλάδα δεν έχουν δείξει τη δυναμική αντίστοιχων πρωτοβουλιών σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Μετά από έξι χρόνια ανατιμήσεων (με αφετηρία το πρώτο πληθωριστικό κύμα του 2021), δεν έχουμε δει μαζική κινητοποίηση των καταναλωτών. Οι καμπάνιες και τα καλέσματα σε μποϊκοτάζ παραμένουν κατακερματισμένα, με αμφισβητούμενη αποτελεσματικότητα. Οι ενώσεις δεν διαθέτουν ελεγκτικούς μηχανισμούς ούτε δικαίωμα επιβολής προστίμων. Θα μπορούσαν όμως να είναι πιο αποτελεσματικές αν δρούσαν συντονισμένα και με άνοιγμα στην κοινωνία. Αυτό ακόμα δεν το έχουμε δει.
Νέα καμπάνια για ακρίβεια-στέγαση-ανισότητες
Η ακρίβεια δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά, αλλά σε συνδυασμό με τα μεγάλα καθημερινά προβλήματα της κοινωνικής πλειοψηφίας: τη μειωμένη αγοραστική δύναμη, την καθήλωση των πραγματικών μισθών, τη στεγαστική κρίση, τις ανισότητες.
Αυτόν τον συνδυασμό επιχειρεί η νέα πανελλαδική καμπάνια της ΓΣΕΕ, σε συνεργασία με εργατικά κέντρα, ομοσπονδίες και πρωτοβάθμια σωματεία. Καλεί σε συμμετοχή κοινωνικούς και αυτοδιοικητικούς φορείς, επαγγελματικές και επιστημονικές ενώσεις, παραγωγούς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Ο συντονισμός θα γίνεται μέσω ανοιχτής διαδραστικής πλατφόρμας που θα βγει «στον αέρα» τις επόμενες μέρες.
Χρειαζόμαστε άλλη μια πλατφόρμα για την ακρίβεια; Ο Απόστολος Ραυτόπουλος, πρόεδρος της Ένωσης Εργαζομένων Καταναλωτών Ελλάδας (ΕΕΚΕ), που λειτουργεί υπό την αιγίδα της ΓΣΕΕ, εξηγεί τι θα είναι και τι όχι η νέα πρωτοβουλία.
«Δεν έχει καμία σχέση με τις πλατφόρμες τύπου “πόσο κάνει;” και άλλες κυβερνητικές πρωτοβουλίες που έχουν αποτύχει να καταπολεμήσουν την ακρίβεια, (καλάθι του νοικοκυριού, ταμπελάκια, εθελοντική μείωση τιμών κ.λπ.) Η πρωτοβουλία κινείται σε τρεις πυλώνες. Ο πρώτος είναι η ακρίβεια, ο δεύτερος η στέγαση, που περιλαμβάνει και την ενέργεια, και ο τρίτος οι κοινωνικές και εισοδηματικές ανισότητες. Τα συνδικάτα, οι φορείς και οι ενώσεις θα κάνουν εγγραφή στην πλατφόρμα, με στόχο να κινητοποιήσουμε τους πολίτες, διοργανώνοντας συλλογικές δράσεις σε κάθε επίπεδο: τοπικό, κλαδικό, περιφερειακό».
Αυτοκριτική
Τι απαντά η ΕΕΚΕ στην κριτική του υπουργού ότι το καταναλωτικό κίνημα είναι αδύναμο; «Σίγουρα δεν έχουν γίνει τα βήματα που έπρεπε και εμείς δεν είμαστε άμοιροι των ευθυνών μας. Γι’ αυτό ξεκινάμε την καμπάνια, για να δυναμώσουμε το καταναλωτικό κίνημα, να δείξουμε την πραγματική του αξία», δηλώνει ο κ. Ραυτόπουλος.
Ο ίδιος επιμένει ότι οι μεσοσταθμικές μειώσεις στον πληθωρισμό των τροφίμων που καταγράφει η ΕΛΣΤΑΤ οφείλονται στο ειδικό βάρος συγκεκριμένων προϊόντων, όπως το ελαιόλαδο, και δεν αποτυπώνουν την πραγματικότητα. Καταγγέλλει επίσης πολυεθνικές που μειώνουν το περιεχόμενο των συσκευασιών (shrinkflation) σε τρόφιμα και απορρυπαντικά, αυξάνοντας παράλληλα τις τιμές. Ως εξαιρετικά φλέγον ζήτημα, μαζί με την ακρίβεια, αναδεικνύει και το στεγαστικό: τα υπέρογκα ενοίκια, μαζί με το κόστος διαβίωσης, εκμηδενίζουν την αγοραστική δύναμη μισθωτών και συνταξιούχων.
Θα συντονιστεί η ΕΕΚΕ με τις υπόλοιπες καταναλωτικές ενώσεις, όπως η ΕΚΠΟΙΖΩ, το ΚΕΠΚΑ και το ΙΝΚΑ; «Εμείς τους καλούμε όλους και συνεργαζόμαστε με όλους», απαντά.
Όσο για την έκκληση του υπουργού να συνεργαστούν οι ενώσεις με την Ανεξάρτητη Αρχή, ο κ. Ραυτόπουλος λέει ότι μέχρι σήμερα δεν έχουν λάβει καμία πρόσκληση από την Αρχή για διαβούλευση ή ενημέρωση.
