Η απειλή του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει άνευ προηγουμένου οικονομικό πόλεμο και απομόνωση στο Ιράν θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις για τις χώρες που διατηρούν εμπορικές σχέσεις με αυτό. Ο Τραμπ προειδοποίησε για οικονομικές συνέπειες για κάθε χώρα που υποστηρίζει το Ιράν.
Το αφιέρωμα του Reuters αφορά εννιά χώρες με τις μεγαλύτερες εμπορικές συναλλαγές με την Τεχεράνη.
Κίνα
Η Κίνα, ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, ενδέχεται να αντιμετωπίσει πρόσθετες πιέσεις από τις ΗΠΑ σχετικά με τις αγορές της, εάν ο Τραμπ υλοποιήσει την υπόσχεσή του.
Κατά την τελευταία δεκαετία, η Κίνα έχει δημιουργήσει ένα κλειστό σύστημα διυλιστηρίων που επεξεργάζονται κυρίως ιρανικό πετρέλαιο και δεν έχουν σημαντική έκθεση στις ΗΠΑ.
Το ιρανικό πετρέλαιο που παραδίδεται στην Κίνα έχει από καιρό χαρακτηριστεί ως μαλαισιανό, και πιο πρόσφατα ως ινδονησιακό, και διακινείται σε έναν κλειστό κύκλο, διακανονίζεται σε κινεζικό νόμισμα και περιλαμβάνει μια αλυσίδα μεσαζόντων που είναι δύσκολο να εντοπιστούν, σύμφωνα με πηγές από διυλιστήρια και εμπόρους που ασχολούνται με τον κλάδο.
Το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε τον Απρίλιο κυρώσεις σε ένα ανεξάρτητο κινεζικό διυλιστήριο για την αγορά ιρανικού πετρελαίου αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων και προειδοποίησε τις κινεζικές τράπεζες για δευτερογενείς κυρώσεις, εάν διευκολύνουν το εμπόριο ιρανικού πετρελαίου.
«Οι κυρώσεις και η πίεση δεν θα λύσουν το πρόβλημα. Η Κίνα καλεί όλα τα εμπλεκόμενα μέρη να λάβουν υπεύθυνα μέτρα για την επίλυση του ζητήματος μέσω πολιτικών και διπλωματικών μέσων», δήλωσε στους δημοσιογράφους ο εκπρόσωπος του κινεζικού Υπουργείου Εξωτερικών, Λιν Τζιάν, σε συνέντευξη Τύπου.
Πάνω από το 80% του πετρελαίου που εξάγει το Ιράν προορίζεται για την Κίνα, καθώς τα ανεξάρτητα διυλιστήρια της Κίνας εκμεταλλεύονται το πετρέλαιο που υπόκειται σε αμερικανικές κυρώσεις και διατίθεται σε μειωμένες τιμές. Η Kpler εκτιμά ότι η Κίνα αγόρασε κατά μέσο όρο 1,38 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου την ημέρα το 2025.
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούν ιστορικά μία από τις πιο κρίσιμες οικονομικές πηγές στήριξης του Ιράν, ενώ οι τράπεζες του Ντουμπάι διατηρούν εδώ και καιρό σημαντικές καταθέσεις που συνδέονται με το Ιράν, μεγάλο μέρος των οποίων έχει πλέον «παγώσει» λόγω των αμερικανικών κυρώσεων.
Τα ΗΑΕ συγκαταλέγονταν μεταξύ των μεγαλύτερων εμπορικών εταίρων του Ιράν πριν από τον πόλεμο, καλύπτοντας το 30% των εισαγωγών του, συνολικής αξίας 21 δισ. δολαρίων το 2024, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.
Τα στοιχεία έδειξαν επίσης ότι αντιπροσώπευαν το 13% των εξαγωγών του Ιράν την ίδια χρονιά. Το εξωτερικό εμπόριο εκτός πετρελαίου μεταξύ των δύο χωρών ανήλθε συνολικά σε 6,6 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Οικονομίας των ΗΑΕ, με τη συντριπτική πλειοψηφία του εμπορίου να αποτελείται από επανεξαγωγές.
Αυτή την εβδομάδα, τα ΗΑΕ ανέστειλαν όλες τις χρηματοοικονομικές και οικονομικές συναλλαγές με το Ιράν μέχρι νεωτέρας, επικαλούμενα μια στρατιωτική κλιμάκωση από την πλευρά της Τεχεράνης με την εκτόξευση δύο βαλλιστικών πυραύλων (ο ένας φέρεται να έπεσε εντός χωρικών υδάτων και ένας εκτός), επαναφέροντας στο προσκήνιο τις τεταμένες σχέσεις μεταξύ των χωρών.
Εκτός του αφιερώματος του Reuters, τα ΗΑΕ -δυστυχώς για το Ιράν- έχουν πολύ μακρά εξειδίκευση στην αποφυγή των διεθνών κυρώσεων, την πληρωμή με χρυσό για την αποφυγή των συναλλαγών σε δολάρια, την ώρα που τα Εμιράτα κατέχουν ένα μεγάλο μέρος των ιρανικών πετρελαϊκών κεφαλαίων το οποίο είχε παγώσει για ένα πολύ μεγάλο διάστημα. Τα ΗΑΕ δέχθηκαν τον μεγαλύτερο όγκο των ιρανικών επιθέσεων κατά τη διάρκεια της επίθεσης των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν και ύστερα.
Τουρκία
Η Τουρκία και το Ιράν διατηρούν σημαντικούς οικονομικούς δεσμούς, με την Τουρκία να εισάγει ιρανικό φυσικό αέριο και να εξάγει βιομηχανικά προϊόντα στο Ιράν. Η Τουρκία δεν έχει δείξει καμία προθυμία να περιορίσει το εμπόριο με το Ιράν, με το διμερές εμπόριο να ανέρχεται σε περίπου 5-6 δισ. δολάρια ετησίως, ενώ η Τουρκία εξάγει στο Ιράν προϊόντα αξίας περίπου 3 δισ. δολαρίων.
Η Τουρκία εισάγει σχεδόν το σύνολο της κατανάλωσης φυσικού αερίου της και το Ιράν αποτελεί σημαντική πηγή, παρέχοντας το 13% του συνόλου των εισαγωγών φυσικού αερίου.
Ιράκ
Το εμπόριο του Ιράκ με το Ιράν ξεπέρασε τα 10 δισ. δολάρια το 2025, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του ιρακινού Υπουργείου Εμπορίου, με τις εμπορικές σχέσεις να βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις ιρανικές εξαγωγές τροφίμων, καταναλωτικών αγαθών και άλλων προϊόντων προς την ιρακινή αγορά.
Το εμπόριο μειώθηκε το 2026 μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, ο οποίος αύξησε τους κινδύνους για την περιφερειακή ασφάλεια και οδήγησε σε διαλείπουσες διαταραχές κατά μήκος βασικών συνοριακών διαβάσεων, καθώς και σε υψηλότερο κόστος μεταφοράς, δήλωσε ο Μοχάμεντ Καρίμ, αξιωματούχος του ιρακινού υπουργείου Εμπορίου με γνώση των εμπορικών δραστηριοτήτων με το Ιράν.
Αυτές οι συνθήκες, σε συνδυασμό με ευρύτερες διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα που επηρέασαν τη διακίνηση των εμπορευμάτων, μείωσαν τον όγκο και την αξιοπιστία του διασυνοριακού εμπορίου, αν και οι χώρες παραμένουν σημαντικοί εμπορικοί εταίροι, ανέφερε ο Καρίμ.
Η ενέργεια αποτελεί βασικό στοιχείο της σχέσης. Το Ιράκ καταβάλλει στο Ιράν περίπου 4 έως 5 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως για φυσικό αέριο, σύμφωνα με ιρακινούς αξιωματούχους του τομέα της ενέργειας, το οποίο χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Δύο ιρακινοί αξιωματούχοι του τομέα της ενέργειας δήλωσαν ότι τυχόν νέες αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράκ θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σημαντικές προκλήσεις για τη Βαγδάτη όσον αφορά τη διατήρηση των πληρωμών για την ιρανική ενέργεια, αποφεύγοντας παράλληλα την έκθεση σε αμερικανικές κυρώσεις, ιδίως δεδομένων των υφιστάμενων περιορισμών που έχουν αναγκάσει το Ιράκ να χρησιμοποιεί λογαριασμούς υπό περιορισμούς για τη διευθέτηση των πληρωμών.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι σχέσεις των δύο χωρών διέρχονται κρίση, εξαιτίας της οικονομικής και στρατιωτικής πίεσης της Ουάσινγκτον και της Τεχεράνης στη Βαγδάτη. Ο νέος ιρακινός πρωθυπουργός, Αλί Αλ Ζαΐντι, οφείλει την εκλογή του στα σιιτικά κόμματα τα οποία βλέπουν τους σιίτες του Ιράν ως αδέρφια τους.
Παρόλα αυτά έχει διεκδικήσει το μονοπώλιο των όπλων από τις σιιτικές πολιτοφυλακές που δρουν εντός και εκτός των Δυνάμεων Λαϊκής Κινητοποίησης – PMF. Μεγάλο μέρος των Ιρακινών δεν ξεχνούν την βοήθεια του Ιράν (και της Χεζμπολάχ, μαζί με τις ιρακινές PMF), εναντίον του Ισλαμικού Κράτους για την απελευθέρωση των πόλεών τους.
Ομάν
Το Ομάν διατηρεί από καιρό φιλικές σχέσεις με το Ιράν, οι οποίες χρονολογούνται από πριν την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, ενώ η Μασκάτ συχνά ενεργεί ως μεσολαβητής μεταξύ του Ιράν και άλλων χωρών, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ.
Οι εμπορικές σχέσεις των δύο χωρών έχουν ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια, με το εμπόριο αγαθών να ανέρχεται συνολικά σε 1,5 δισ. δολάρια το 2025 και σε 345 εκατομμύρια δολάρια τους πρώτους τέσσερις μήνες του τρέχοντος έτους, σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Στατιστικής και Πληροφοριών του Ομάν.
Πακιστάν
Για το Πακιστάν, οποιαδήποτε ενέργεια των ΗΠΑ εναντίον χωρών που εμπλέκονται στο εμπόριο ή την παροχή βοήθειας προς το Ιράν θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρό πλήγμα, σύμφωνα με αναλυτές, εν μέσω των δεσμεύσεων μεταξύ Πακιστάν και Ιράν για επέκταση του διμερούς εμπορίου στα 10 δισ. δολάρια.
Μετά τις προηγούμενες κυρώσεις κατά του Ιράν, το επίσημο εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών είχε σταματήσει μέχρι πρόσφατα. Ωστόσο, το ανεπίσημο εμπόριο έχει οδηγήσει τις εξαγωγές και τις εισαγωγές και από τις δύο πλευρές σε περίπου 4 δισ. δολάρια, σύμφωνα με ανεπίσημα στατιστικά στοιχεία.
Μετά την υπογραφή της προσωρινής συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ τον Ιούνιο, έγιναν γρήγορα προσπάθειες για την επέκταση της εμπορικής συνεργασίας. Το Πακιστάν και το Ιράν εμπορεύονται εδώ και χρόνια πετρέλαιο, σιτάρι, ρύζι, ζώντα ζώα και φάρμακα μέσω ανεπίσημων διαύλων.
Ινδία
Το εμπόριο της Ινδίας με το Ιράν σημείωσε απότομη πτώση το 2020, όταν η Ουάσιγκτον επέβαλε κυρώσεις κατά της Τεχεράνης.
Το διμερές εμπόριο μειώθηκε κατά περισσότερο από τα δύο τρίτα, φτάνοντας τα 4,8 δισ. δολάρια κατά το οικονομικό έτος 2019-20, από 17 δισ. δολάρια το προηγούμενο έτος. Με την πάροδο των ετών, το εμπόριο μεταξύ Ινδίας και Ιράν μειώθηκε περαιτέρω και ανήλθε σε 1,63 δισ. δολάρια κατά το οικονομικό έτος 2025/26, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Εμπορίου της Ινδίας.
Οι ινδικές εξαγωγές αξίας 1,3 δισ. δολαρίων αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος αυτού του εμπορίου, καθώς το Νέο Δελχί εξάγει κυρίως δημητριακά, τσάι, καφέ και μπαχαρικά στο Ιράν.
Αξιωματούχοι στο Νέο Δελχί έχουν υποστηρίξει στο παρελθόν ότι οι εξαγωγές αυτές συνεχίζονται για ανθρωπιστικούς λόγους και θα πρέπει να παραμείνουν εκτός του πεδίου εφαρμογής οποιωνδήποτε κυρώσεων.
Αρμενία
Σύμφωνα με επίσημα στατιστικά στοιχεία της Αρμενίας, το Ιράν αντιπροσώπευε 768 εκατομμύρια δολάρια, ή το 3,6% του συνολικού εμπορικού κύκλου εργασιών της γειτονικής Αρμενίας το 2025. Ο εμπορικός κύκλος εργασιών της Αρμενίας με το Ιράν έφτασε τα 371,4 εκατομμύρια δολάρια το πρώτο εξάμηνο του 2026, σημειώνοντας αύξηση 8,4%. Οι εξαγωγές ανήλθαν σε 42,8 εκατομμύρια δολάρια, σημειώνοντας μείωση 6%, ενώ οι εισαγωγές ανήλθαν σε 336,9 εκατομμύρια δολάρια, σημειώνοντας αύξηση 12%.
Περίπου το 20% του εξωτερικού εμπορίου της Αρμενίας διέρχεται από το Ιράν. Η Αρμενία και το Ιράν έχουν συνάψει συμφωνία ανταλλαγής «φυσικού αερίου έναντι ηλεκτρικής ενέργειας», στο πλαίσιο της οποίας η Αρμενία χρησιμοποιεί το φυσικό αέριο που της παρέχει το Ιράν για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία στη συνέχεια αποστέλλεται πίσω στο Ιράν, ενώ χρησιμοποιείται και για εγχώριες ανάγκες στην Αρμενία.
Αζερμπαϊτζάν
Ο εμπορικός κύκλος εργασιών μεταξύ του Αζερμπαϊτζάν και του Ιράν αυξήθηκε κατά 4,5% την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουνίου 2026 σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025, φτάνοντας τα 312,6 εκατομμύρια δολάρια από 299,1 εκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με την Κρατική Επιτροπή Τελωνείων του Αζερμπαϊτζάν. Οι εισαγωγές του Αζερμπαϊτζάν από το Ιράν αυξήθηκαν κατά 1,5%, φτάνοντας τα 297 εκατομμύρια δολάρια από 292,7 εκατομμύρια δολάρια την ίδια περίοδο του 2025.
Οι εξαγωγές του Αζερμπαϊτζάν προς το Ιράν αυξήθηκαν 2,4 φορές, φτάνοντας τα 15,6 εκατομμύρια δολάρια από 6,4 εκατομμύρια δολάρια την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουνίου 2025. Το Ιράν αντιπροσώπευε το 3,56% των συνολικών εισαγωγών του Αζερμπαϊτζάν, σημειώνοντας αύξηση από το 2,54% την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουνίου 2025.
Λεζάντα κεντρικής φωτογραφίας: Εργαζόμενος σε υπαίθριο ανταλλακτήριο συναλλάγματος μετρά δολάρια ΗΠΑ στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης, στο Ιράν, στις 17 Αυγούστου 2026. Majid Asgaripour/WANA
