Βασικός πυλώνας της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης παραμένουν οι οικογενειακές επιχειρήσεις. Στην ΕΕ οικογενειακές επιχειρήσεις αποτελούν τον πυρήνα της ευρωπαϊκής οικονομίας, με το 25% από τις κορυφαίες 100 εταιρείες της Ευρώπης, που είναι οικογενειακές, να παρέχουν 100 εκατ. θέσεις εργασίας και τζίρο 9% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Στην Ελλάδα ο ρόλος αυτός είναι ακόμη πιο σημαντικός, καθώς οκτώ στις δέκα ελληνικές επιχειρήσεις είναι οικογενειακές, και εκτιμάται ότι παράγουν το 12% του ΑΕΠ, ενώ προσφέρουν το 45% των θέσεων εργασίας.
Η απουσία σαφούς και δομημένου πλαισίου διαδοχής μπορεί να δημιουργήσει σημαντικούς κινδύνους
Σύμφωνα με στοιχεία έκθεσης του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου της Αθήνας, το 2024 στην Ελλάδα πάνω από τέσσερις στις δέκα οικογενειακές επιχειρήσεις είναι 2ης γενιάς, ενώ 4η γενιά και άνω φτάνει να είναι μόλις το 1,72%. Το γεγονός αυτό κάνει σαφές ότι ο σχεδιασμός της διαδοχής και της μετάβασης από γενιά σε γενιά στις επιχειρήσεις αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση για τις οικογενειακές επιχειρήσεις στην Ελλάδα, καθώς η επόμενη ημέρα ύπαρξης στο έντονα ανταγωνιστικό περιβάλλον που έχει διαμορφωθεί απαιτεί προετοιμασία και συχνά αλλαγή κουλτούρας για τους ιδιοκτήτες τους.
Μάλιστα, αν και οι επιχειρηματίες αναγνωρίζουν τις ιδιαίτερες συνθήκες για να υπάρξει επόμενη ημέρα, για τους περισσότερους μετατίθεται συνεχώς χρονικά, δημιουργώντας προβλήματα που συχνά υποσκάπτουν τη δυνατότητα συνέχειας και ανάπτυξής τους. Την εικόνα αυτή αποτυπώνουν και τα στοιχεία της έρευνας της ΕΥ «EY Entrepreneurship Barometer Ελλάδα – Ιούλιος 2026», σύμφωνα με την οποία σήμερα περισσότεροι από τρεις στους δέκα των επιχειρηματιών που ηγούνται οικογενειακών επιχειρήσεων δήλωσαν ότι δεν έχουν ακόμη επίσημο σχέδιο διαδοχής.
Η έρευνα επισημαίνει ότι απουσία ενός σαφούς και δομημένου πλαισίου διαδοχής σε μια επιχείρηση μπορεί να δημιουργήσει σημαντικούς κινδύνους, καθώς δύναται να επηρεάζει τη σταθερότητα της διοίκησής της, τη συνέχεια της λειτουργίας της αλλά ακόμα και τη συνοχή μεταξύ των μελών της οικογένειας των ιδιοκτητών.
Αποτελούν το 80%
Σήμερα στην Ελλάδα οι οικογενειακές επιχειρήσεις αντιπροσωπεύουν περίπου το 80% του συνόλου των εταιρειών στη χώρα και στο έντονα ανταγωνιστικό περιβάλλον που δρουν οι εκπρόσωποί τους βρίσκονται σε μια κρίσιμη καμπή αναφορικά με τη διαδοχή και τη μακροπρόθεσμη συνέχειά τους. Τα στοιχεία δείχνουν ότι για πάνω από το 1/3 των επιχειρήσεων, ο σχεδιασμός και η μετάβαση στην επόμενη γενιά αναδεικνύονται ως η σημαντικότερη πρόκληση, την ίδια ώρα που η πλειονότητα δεν διαθέτει ακόμη επίσημο σχέδιο διαδοχής (33%) ή συζητά για τη διαδοχή ανεπίσημα (16%).
Την ίδια στιγμή και η οικονομική αβεβαιότητα καθιστά τους επιχειρηματίες πιο επιφυλακτικούς στην απόφαση πιθανής μεταβίβασης των επιχειρήσεών τους, με επτά στους δέκα (69%) να σημειώνουν ότι δεν εξετάζουν κάποιο σενάριο πώλησης της επιχείρησής τους εντός των επόμενων 12 μηνών. Ωστόσο, η διαδοχή παραμένει ως βασικό μοντέλο συνέχειας, με το 40% να προκρίνει τη μεταβίβαση της επιχείρησης εντός της οικογένειας, κάτι που ενισχύει και την τάση διατήρησης του ιδιοκτησιακού ελέγχου σε βάθος χρόνου, με σχεδόν έναν στους δύο επιχειρηματίες να δηλώνει προσηλωμένος στη μακροχρόνια κατοχή και διοίκηση των επιχειρήσεων.
Το βέβαιο είναι όπως δείχνει και η μελέτη της ΕΥ πως η ανάπτυξη ενός ξεκάθαρου πλάνου διαδοχής έχει κομβική σημασία για την επόμενη ημέρα των επιχειρήσεων, καθώς αποτελεί εργαλείο ομαλής μετάβασης της ηγεσίας στην επόμενη ημέρα και μηχανισμός ενίσχυσης της εμπιστοσύνης προς το σύνολο των stakeholders της επιχείρησης.
Επιπλέον, η έγκαιρη προετοιμασία των επόμενων γενιών με σαφή επικοινωνία των ρόλων και δημιουργία πλαισίου συνέχειας ενισχύει, σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, την εικόνα ωριμότητας και θεσμικής επάρκειας της οικογενειακής επιχείρησης απέναντι σε εργαζόμενους, συνεργάτες, χρηματοδότες και επενδυτές, με τη θέσπιση ορίων, αρμοδιοτήτων και διαδικασιών μεταξύ των μελών της οικογένειας να αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα για την ύπαρξη της επόμενης ημέρας.
Η 1η και 2η γενιά
Παλαιότερα στοιχεία έκθεσης του ΕΒΕΑ δείχνουν ότι στις ελληνικές οικογενειακές επιχειρήσεις υπάρχει κυριαρχία της 1ης και 2ης γενιάς. Συγκεκριμένα, το 2024, το 46,55% των επιχειρήσεων διοικείτο από την 1η γενιά, ενώ το 42,24% από τη 2η γενιά. Αυτό το στοιχείο υποδηλώνει ότι οι οικογενειακές επιχειρήσεις καταφέρνουν να διατηρήσουν τον έλεγχο εντός της οικογένειας.
Μάλιστα, η ισχυρή παρουσία των πρώτων δύο γενιών είναι επίσης ενδεικτική της αποτελεσματικότητας με την οποία οι ιδρυτές και οι άμεσοι διάδοχοί τους καταφέρνουν να διαχειρίζονται τις επιχειρήσεις, εξασφαλίζοντας τη βιωσιμότητα και την ανάπτυξή τους.
Αντίθετα, η παρουσία των επιχειρήσεων που διοικούνται από την 3η γενιά (9,48%) και την 4η γενιά ή μεταγενέστερες (1,72%) είναι σημαντικά περιορισμένη. Αυτό το φαινόμενο υποδηλώνει την ύπαρξη προκλήσεων στη διαδικασία διαδοχής και μεταβίβασης της διοίκησης από τη μια γενιά στην άλλη. Οι προκλήσεις αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν διαφορές στις αντιλήψεις και στις προτεραιότητες των νέων γενιών, την έλλειψη ενδιαφέροντος από τους απογόνους για τη συνέχιση της οικογενειακής επιχείρησης, ακόμα και συγκρούσεις εντός της οικογένειας που δυσχεραίνουν την ομαλή μετάβαση της ηγεσίας.
Η δυσκολία διατήρησης της επιχείρησης στα χέρια της 3ης και 4ης γενιάς υποδηλώνει επίσης την ανάγκη για στρατηγικό σχεδιασμό της διαδοχής και την εισαγωγή νέων πρακτικών που θα ενισχύσουν τη συμμετοχή και τη δέσμευση των νεότερων μελών της οικογένειας. Αλλωστε, η έλλειψη διαδοχής στις επόμενες γενιές αποτελεί έναν κρίσιμο παράγοντα για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των οικογενειακών επιχειρήσεων. Παρ’ όλα αυτά, οι οικογενειακές επιχειρήσεις στην Ελλάδα δεν έχουν επίσημο σχέδιο διαδοχής, καθώς μόνο το 31% δηλώνει ότι έχει ήδη οργανώσει επίσημο πλάνο διαδοχής και μόλις 3% ότι το έχει αναθέσει σε εξωτερικούς συμβούλους.
Πάντως, η έρευνα της ΕΥ «EY Entrepreneurship Barometer Ελλάδα – Ιούλιος 2026» υποδηλώνει την ανάγκη προετοιμασίας για τη μετάβαση στην επόμενη γενιά, καθώς από αυτήν συχνά απορρέουν εντάσεις, όπως εσωτερικές συγκρούσεις (29%), ζητήματα διαφύλαξης της οικογενειακής φήμης (27%) και δυσκολίες στην ανάδειξη ηγεσίας (23%). Σύμφωνα με τα στοιχεία, η διατήρηση της οικογενειακής περιουσίας παραμένει σημαντικός παράγοντας επηρεασμού των αποφάσεων με πάνω από έξι στις δέκα οικογενειακές επιχειρήσεις σήμερα στην Ελλάδα (62%) να δίνουν προτεραιότητα στη διατήρηση και επανεπένδυση των εσόδων τους, επιλέγοντας οργανική ανάπτυξη και μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα.
Premium έκδοση «Τα ΝΕΑ»
