Μόνο με περισσότερο κοινό δανεισμό μπορεί να σωθεί η Ευρώπη, προειδοποιεί ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΟΚΕ) Σίμους Μπόλαντ. Η ΟΚΕ είναι επίσημο θεσμικό συμβουλευτικό όργανο της ΕΕ και γνωμοδοτεί για σημαντικά ζητήματα, κατόπιν τριμερούς διαλόγου των κοινωνικών εταίρων (εργοδότες, εργαζόμενοι, οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών). Αντίστοιχο θεσμικό ρόλο για τη χώρα μας έχει και η Ευρωπαϊκή και Κοινωνική Επιτροπή της Ελλάδος, η οποία λειτουργεί στα πρότυπα της ευρωπαϊκής ΟΚΕ.
Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής ΟΚΕ, υποστηρίζει ότι αν οι χώρες της ΕΕ δεν προχωρήσουν σε έκδοση περισσότερου κοινού χρέους, μέσω ευρωομολόγων, θα χάσουν έδαφος, τόσο στο εσωτερικό όσο και στη διεθνή σκηνή, καθώς «ο προϋπολογισμός είναι πολύ μικρός». Προφανώς εννοεί ότι είναι πολύ μικρός για για να χωρέσει δύο καρπούζια στην ίδια μασχάλη: την άμυνα και την κοινωνική ευημερία. Προς το παρόν στο δίλημμα «κανόνια ή βούτυρο», την πρωτοκαθεδρία έχουν τα κανόνια.
Χακί προϋπολογισμός
Με τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό 2028-2034, η ΕΕ ελπίζει να μειώσει το τεράστιο επενδυτικό χάσμα με τις ΗΠΑ και την Κίνα, ενώ παράλληλα αυξάνει τις αμυντικές δαπάνες, καθώς ο πόλεμος της Ρωσίας συνεχίζεται και η Ουάσιγκτον φαίνεται λιγότερο αξιόπιστη ως εταίρος.
«Δημιουργούμε μια νέα Ευρώπη, με πολύ μεγαλύτερη έμφαση στην άμυνα. Δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό με τις τρέχουσες δαπάνες», δήλωσε ο πρόεδρος της ΟΚΕ στο Εuractiv.
«Μια τεράστια αλλαγή σημαίνει ότι χρειάζεσαι τα χρήματα τώρα. Αυτό σημαίνει ότι τα δανείζεσαι», είπε ο Μπόλαντ.
Τα ταμεία κοινωνικής συνοχής της ΕΕ… πάνε πόλεμο
Τον Ιούλιο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην πρότασή της για τον επόμενο προϋπολογισμό, ηρότεινε τη μείωση των κονδυλίων για τις φτωχότερες περιοχές, μέσω των ταμείων κοινωνικής συνοχής.
Επιπλέον πρότεινε τη μείωση της οικονομικής στήριξης στους αγρότες, μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, κατά 30%. Παράλληλα, πρότεινε τη συγκέντρωση του ελέγχου στις πρωτεύουσες των κρατών-μελών, επιτρέποντας στις εθνικές κυβερνήσεις να ανακατευθύνουν με μεγαλύτερη ευελιξία τους κοινοτικούς πόρους, από τα προγράμματα συνοχής στις αμυντικές δαπάνες.
Οι φτωχοί θα υποφέρουν
«Κάποιος θα υποφέρει», δήλωσε ο Μπόλαντ, προσθέτοντας ότι η ιστορία μας διδάσκει ότι θα είναι οι πιο απομακρυσμένες και φτωχότερες περιοχές που θα θυσιαστούν.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αντίθετα, επιμένει ότι οι περιφερειακοί παράγοντες θα συνεχίσουν να συμμετέχουν και ότι η συνολική χρηματοδότηση τόσο για τους αγρότες όσο και για τις περιφέρειες θα παραμείνει στα τρέχοντα επίπεδα. «Ο κόσμος όμως καταλαβαίνει τι ακριβώς συμβαίνει», τόνισε ο Μπόλαντ. «Χρειάζονται μια πολύ καλύτερη στρατηγική επικοινωνίας».
Η διαμάχη για το κοινό χρέος
Η διαμάχη για το αν η Ευρώπη αντέχει να εκδώσει νέο κοινό χρέος εντείνεται, καθώς δέκα από τα κράτη-μέλη έχουν ελλείμματα αρκετά υψηλά ώστε να ενεργοποιηθούν πειθαρχικές διαδικασίες από τις Βρυξέλλες. Την ίδια στιγμή η αύξηση των εθνικών συνεισφορών από τα κράτη μέλη προς την ΕΕ γίνεται όλο και πιο δύσκολη.
Οι συνεισφορές που βασίζονται στο Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα (ΑΕΕ) των κρατών μελών είναι η μεγαλύτερη πηγή εσόδων για τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Εξασφαλίζουν ότι όλες οι συμφωνηθείσες δαπάνες καλύπτονται επαρκώς από τα έσοδα και, συνεπώς, ότι ο προϋπολογισμός της ΕΕ είναι πάντα ισοσκελισμένος.
Ενώ πλούσιες χώρες όπως η Γερμανία και η Ολλανδία αντιτίθενται σθεναρά στην ανάληψη περισσότερου κοινού χρέους, οι ηγέτες της ΕΕ έχουν ήδη αναλάβει μεγάλα δάνεια για να ανταποκριθούν τόσο στην κρίση του COVID-19 όσο και πιο πρόσφατα, για να υποστηρίξουν την Ουκρανία μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας.
Το Συμβούλιο της ΕΕ ξεκίνησε διαδικασίες «υπερβολικού ελλείμματος» αρχικά για επτά κράτη μέλη, τον Ιούλιο του 2024. Στις αρχές του 2025 προέβη σε συστάσεις σε Βέλγιο, Γαλλία, Ιταλία, Ρουμανία, Μάλτα, Πολωνία και Σλοβακία, να μειώσουν το χρέος τους, εντός συγκεκριμένων προθεσμιών, από το 2026 ως το 2030. Διαφορετικά κινδυνεύουν να τιμωρηθούν με περικοπές κοινοτικών κονδυλίων. Αντίστοιχη διαδικασία ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2025 για την Αυστρία, ενώ πριν λίγες ημέρες, στις 20 Ιανουαρίου, προστέθηκε στο κλαμπ των «υπερβολικών ελλειμμάτων» και η Φινλανδία.
Η «σιωπηλή επανάσταση» του χρέους της ΕΕ
Όπως εξηγεί ανάλυση του Εuractiv, για δεκαετίες, οι Βρυξέλλες υπερηφανεύονταν για τη δημοσιονομική τους συγκράτηση. Σήμερα, βρίσκονται μεταξύ των μεγαλύτερων οφειλετών της Ευρώπης – μια θέση που θα επιδεινωθεί από την απόφαση της ΕΕ να χορηγήσει στην Ουκρανία 90 δισεκατομμύρια ευρώ σε χρηματοδοτική στήριξη για τα επόμενα δύο χρόνια.
Το ανεξόφλητο χρέος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχει εκτοξευθεί από περίπου 50 δισεκατομμύρια ευρώ το 2019 σε σχεδόν 700 δισεκατομμύρια ευρώ το 2025. Πρόκειται για μια εξέλιξη που δεν έχει της δέουσας προσοχής, δεδομένων των μακροπρόθεσμων επιπτώσεών της στις αγορές, τους προϋπολογισμούς και την πολιτική της ΕΕ.
Συσσώρευση ευρω-χρέους
Η συσσώρευση κοινού χρέους δεν ήρθε από τη μία μέρα στην άλλη, αλλά σταδιακά, με ορόσημο την περίοδο της πανδημίας του Covid-19.
Το 2020, η Επιτροπή εξέδωσε χρέος ύψους 40 δισεκατομμυρίων ευρώ – περισσότερο από το διπλάσιο σε σχέση με οποιοδήποτε προηγούμενο έτος – για τη χρηματοδότηση προγραμμάτων έκτακτης ανάγκης, όπως το SURE και κυρίως το Tαμείο ανάκαμψης «NextGenerationEU», ύψους 750 δισεκατομμυρίων ευρώ. Σε αντίθεση με τα προηγούμενα χρηματοδοτικά εργαλεία, μεγάλο μέρος αυτού του δανεισμού δεν προοριζόταν για δάνεια back-to-back, αλλά για τη χρηματοδότηση άμεσων επιχορηγήσεων προς τις κυβερνήσεις των κρατών μελών.
Η ΕΕ στο κλαμπ των μεγαλο-οφειλετών
Μεγάλο μέρος του ανεξόφλητου χρέους θα παραμείνει στον ισολογισμό της ΕΕ τουλάχιστον έως το 2058 – και ακόμη περισσότερο αν η Επιτροπή επιλέξει να αναχρηματοδοτήσει τα ομόλογα που λήγουν αντί να τα αποπληρώσει εξ ολοκλήρου.
Το αποτέλεσμα είναι ένα ορόσημο που πέρασε σχεδόν απαρατήρητο: η ΕΕ είναι πλέον ο πέμπτος μεγαλύτερος κρατικός ή υπερεθνικός δανειολήπτης στην Ευρώπη, ξεπερνώντας το Βέλγιο και 22 άλλα κράτη μέλη, και ακολουθώντας μόνο την Ιταλία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ισπανία. Οι Βρυξέλλες έχουν εισέλθει αθόρυβα στην ελίτ των «μεγάλων οικονομικών δυνάμεων», αλλά και των μεγάλων οφειλετών. Έστω και αν τα δάνεια τα έχει εκδώσει η ίδια η ΕΕ στον εαυτό της, δανειζόμενη από τις αγορές μέσω ευρωομολόγων.
