Νέα έρευνα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), ανατρέπει το στερεότυπο που εμφανίζει την Ελλάδα να υστερεί σε εργατικό δυναμικό με υψηλή κατάρτιση σε τομείς αιχμής. Αντιθέτως, αποδεικνύει ότι εκείνο που λείπει πρωτίστως από τη χώρα μας δεν είναι οι εργαζόμενοι με ταλέντα και γνώσεις, στις νέες τεχνολογίες, την πληροφορική ή την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά οι δουλειές που να μπορούν να τους αξιοποιήσουν κατάλληλα.
Στην έρευνα «Βridging Skill Gaps for the Future: New Jobs Creation in the AI age» το ΔΝΤ εξετάζει πώς μπορεί να γεφυρωθεί το «χάσμα δεξιοτήτων» στην αγορά εργασίας σήμερα και στο εγγύς μέλλον.
Όπως σημειώνει, σε παγκόσμιο επίπεδο, το 40% των θέσεων εργασίας είναι εκτεθειμένο σε αλλαγές που σχετίζονται με την AI. Μία στις δέκα αγγελίες για προσλήψεις, σε ανεπτυγμένες οικονομίες, και μία στις 20 στις αναπτυσσόμενες, απαιτούν δεξιότητες που παλαιότερα δεν υπήρχαν — υπογραμμίζοντας πόσο βαθιά επηρεάζεται ο τρόπος που εργαζόμαστε. Ακόμα και όσοι βρίσκονται στην πρωτοπορία της καινοτομίας δεν είναι προστατευμένοι από τις αρνητικές συνέπειες των αλλαγών αυτών, όπως δείχνει το πρόσφατο κύμα απολύσεων σε μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας.
Ζήτηση για νεές ειδικότητες
Οι επαγγελματικές, τεχνικές και διοικητικές ειδικότητες, έχουν τη μεγαλύτερη ζήτηση για νέες δεξιότητες. Πάνω από το 50% των δεξιοτήτων αφορά την Τεχνολογία Πληροφοριών (IT – Information Technology). Παράλληλα, αυξάνεται η ζήτηση για δεξιότητες προσαρμοσμένες σε συγκεκριμένους τομείς. Για παράδειγμα, στην υγειονομική περίθαλψη υπάρχει αυξημένη ζήτηση για δεξιότητες στην λεγόμενη «τηλεφροντίδα» και την ψηφιακή υγεία. Η τηλεφροντίδα βασίζεται σε τεχνολογίες που «επιβλέπουν» τον οργανισμό του ασθενή από απόσταση (π.χ. καταγράφουν τις ζωτικές του λειτουργίες), ώστε να μπορεί να συνεχίσει να ζει στο σπίτι του, με αυτονομία και ασφάλεια, αντί να νοσηλεύεται. Αντίστοιχα στον τομέα του μάρκετινγκ, αυξάνεται η ζήτηση για ειδικές γνώσεις στα social media.
Ευκαιρίες και κίνδυνοι
Η αύξηση του μισθού των εργαζομένων με νέες δεξιότητες, μπορεί να τονώσει την τοπική οικονομία, όπως δείχνει η έρευνά. Οι εργαζόμενοι με περισσότερα χρήματα στην τσέπη τους ξοδεύουν περισσότερα σε τοπικές επιχειρήσεις, οι οποίες με τη σειρά τους προσλαμβάνουν περισσότερο προσωπικό για να καλύψουν τη ζήτηση.
Στις ΗΠΑ οι περιοχές με υψηλότερο ποσοστό υιοθέτησης νέων δεξιοτήτων είδαν την απασχόληση να αυξάνεται κατά 1,3% για κάθε 1% αύξηση στο ποσοστό των αγγελιών εργασίας που απαιτούν νέες δεξιότητες την τελευταία δεκαετία.
Ωστόσο, οι εργαζόμενοι με υψηλές και χαμηλές δεξιότητες τείνουν να κερδίζουν τα περισσότερα, ενώ οι θέσεις μεσαίου επιπέδου δεξιοτήτων, όπως οι συνήθεις εργασίες γραφείου, υποχωρούν.
H Eλλάδα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις στον Δείκτη Ανισορροπίας Δεξιοτήτων, με πλεόνασμα ταλέντων
Η θέση της Ελλάδας
Οι παραπάνω τάσεις στην αγορά εργασίας δεν είναι αναπόφευκτο να οδηγήσουν σε τετελεσμένο γεγονός. Το μεγάλο ερώτημα, σύμφωνα με το ΔΝΤ, είναι ποιες αποφάσεις πρέπει να πάρουν σήμερα οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, ώστε να μετατρέψουν τις εργασιακές αναταράξεις σε ευκαιρία.
Για να απαντήσουν στο ερώτημα, οι αναλυτές του ΔΝΤ δημιούργησαν τον Δείκτη Ανισορροπίας Δεξιοτήτων (Skill Imbalance Index), χρησιμοποιώντας δεδομένα απασχόλησης από δεκάδες χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα. Ο δείκτης δείχνει την αναλογία μεταξύ της πιθανής ζήτησης και της προσφοράς εργατικού δυναμικού με νέες και αναβαθμισμένες δεξιότητες. Ως μέτρο σύγκρισης είναι η αγορά εργασίας των ΗΠΑ, με τον Δείκτη Ανισορροπίας Δεξιοτήτων να βρίσκεται στο μηδέν. Κάθε τιμή από το μηδέν και πάνω σημαίνει ότι οι χώρες αυτές έχουν υψηλότερη ζήτηση από ό,τι προσφορά, ενώ από το μηδέν και κάτω δείχνει το αντίθετο.
Σε μια λίστα 37 χωρών, η Ελλάδα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις με αρνητικό πρόσημο, μια θέση πάνω από τη Βουλγαρία. Με τα λόγια του ΔΝΤ, η αναντιστοιχία αυτή φανερώνει ότι «έχουμε αφθονία ταλέντου, αλλά περιορισμένη ζήτηση». Η πρόκληση για την Ελλάδα είναι πώς θα απορροφήσει τα ταλέντα, με μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν την καινοτομία και τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων σε κλάδους αιχμής. Υψηλή προσφορά ταλέντων και χαμηλότερη ζήτηση έχουν επίσης η Αυστραλία, η Ιρλανδία και η Πολωνία, χώρες πολύ διαφορετικές από την Ελλάδα.
Δείκτη Ετοιμότητας Δεξιοτήτων
Σύμφωνα με την έρευνα του ΔΝΤ οι κυβερνήσεις καλούνται να επανασχεδιάσουν τα εκπαιδευτικά συστήματα για μια οικονομία που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη. Η υψηλή ζήτηση για νέες δεξιότητες στον τομέα της πληροφορικής δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε αντίστοιχη αύξηση της ζήτησης για εξειδικευμένους εργαζόμενους. Αυτό συμβαίνει επειδή πολλές εργασίες στον τομέα της πληροφορικής ενδέχεται να αυτοματοποιηθούν σταδιακά από την τεχνητή νοημοσύνη.
Επομένως, οι σημερινοί φοιτητές χρειάζονται γνωστικές, δημιουργικές και τεχνικές δεξιότητες που συμπληρώνουν την τεχνητή νοημοσύνη και τους βοηθούν να την χρησιμοποιούν αντί να ανταγωνίζονται μαζί της.
Ορισμένες χώρες έχουν ήδη αναλάβει ηγετικό ρόλο. Ο Δείκτης Ετοιμότητας Δεξιοτήτων κατατάσσει τη Φινλανδία, την Ιρλανδία και τη Δανία μεταξύ των χωρών που βρίσκονται σε καλύτερη θέση για να εξοπλίσουν το εργατικό δυναμικό τους με τις δεξιότητες και την ευελιξία που απαιτούνται για το μέλλον. Η Ελλάδα απουσιάζει από τον σχετικό χάρτη.
