Έγγραφα που αποκαλύφθηκαν πρόσφατα από το εσωτερικό του πιο ισχυρού αγροτικού λόμπι στην Ευρώπη αποκαλύπτουν πώς καθυστέρησε, αποδυνάμωσε και ανέτρεψε μερικές από τις πιο ριζικές αγροτικές μεταρρυθμίσεις στην ιστορία της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου ενός σχεδίου για τη μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων κατά το ήμισυ.
Η Copa Cogeca αυτοχαρακτηρίζεται ως η φωνή 22 εκατομμυρίων αγροτών σε ολόκληρη την ήπειρο και απολαμβάνει απαράμιλλη πρόσβαση στους νομοθέτες της ΕΕ. Έχει μάλιστα χαρακτηριστεί ως «εταίρος στη χάραξη πολιτικής».
Έτσι, όταν η ΕΕ παρουσίασε σχέδια για ριζικές αγροτικές μεταρρυθμίσεις το 2020, ως απάντηση στις ανησυχίες για την κλιματική κατάρρευση και την κρίση της φύσης, η Copa Cogeca ανέλαβε δράση και, τον Φεβρουάριο του 2021, χάραξε τη στρατηγική άσκησης πίεσης. Δεκάδες έγγραφα που καταγράφουν εσωτερικές συνεδριάσεις της Copa Cogeca, τα οποία αποκτήθηκαν από το Grilled – ένα ερευνητικό δημοσιογραφικό κέντρο με επίκεντρο τα συστήματα διατροφής – και τη βρετανική εφημερίδα «Guardian», εξασφάλισαν κρίσιμα στοιχεία για τις εσωτερικές διεργασίες του συγκεκριμένου λόμπι.
Τα αμφιλεγόμενα ζωικά προϊόντα – όπως το φουά γκρα και η γούνα – θα τα υπερασπίζονταν, όπως δήλωσε στα μέλη ο τότε γενικός γραμματέας της Copa Cogeca, Πέκα Πεσόνεν, «με τον ίδιο τρόπο όπως και τον καπνό».
Καθυστερήσεις και εντατική εκστρατεία πιέσεων στην ΕΕ
Ένας βασικός στόχος της ΕΕ ήταν η μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων κατά το ήμισυ, με σκοπό την προστασία της βιοποικιλότητας. Η απάντηση της Copa Cogeca, όπως αποκαλύπτουν τα έγγραφα, ήταν να συνδυάσει τακτικές καθυστέρησης με μια εντατική εκστρατεία άσκησης πίεσης.
«Οι εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι το 2024», αναγράφεται στη σημείωση του Σεπτεμβρίου 2022. «Ίσως αξίζει να καθυστερήσουμε μέχρι τότε. Πρέπει να αναγκάσουμε την Επιτροπή να εγκαταλείψει τους στόχους της».
Στην ίδια συνεδρίαση, το λόμπι αποφάσισε να ζητήσει νέα εκτίμηση επιπτώσεων για την πολιτική, την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέλαβε στο τέλος του έτους, επιβραδύνοντας τη διαδικασία χάραξης πολιτικής κατά έξι μήνες. Την επόμενη άνοιξη, απέρριψε μια έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την πολιτική ως «προσβλητική», ενώ τα μέλη της παρουσίασαν, σε εκδήλωση της Copa Cogeca, στους πρεσβευτές τής ΕΕ μια έρευνα που είχαν αναθέσει ιδιωτικά, στην οποία επισημαίνονταν οι οικονομικές επιπτώσεις. Τα κράτη μέλη, όπως καταγράφεται στα πρακτικά, «έδειξαν κατανόηση».
«Ενεργούν προς όφελος μεγάλων πολυεθνικών και εις βάρος των αγροτών»
Τα έγγραφα αποκαλύπτουν επίσης τις πιέσεις που ασκούν οι λομπίστες για την προστασία της χρήσης φυτοφαρμάκων που βλάπτουν τις μέλισσες, καθώς και της γλυφοσάτης (σ.σ. ζιζανιοκτόνο), την οποία ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει ταξινομήσει ως πιθανώς καρκινογόνα. «Ασκήστε πίεση στις μόνιμες αντιπροσωπείες να υποστηρίξουν» την ανανέωση της άδειας κυκλοφορίας της γλυφοσάτης, ανέφερε η γραμματεία στα μέλη. «Η Copa Cogeca θα αποστείλει επιστολή στις μόνιμες αντιπροσωπείες».
Ο Τόμας Βάιτς, ευρωβουλευτής των Πρασίνων από την Αυστρία που είναι μέλος της Επιτροπής Γεωργίας, δήλωσε πως «η Copa Cogeca επικεντρώθηκε στο να σαμποτάρει, να καθυστερήσει και τελικά να ματαιώσει τον κανονισμό για τη βιώσιμη χρήση των φυτοφαρμάκων. Ενεργούν προς όφελος των μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών αγροχημικών και εις βάρος της ευημερίας των μικρών και μεσαίων αγροτών».
Ο κανονισμός για τα φυτοφάρμακα αποσύρθηκε τον Φεβρουάριο του 2024, μόλις λίγους μήνες πριν από τις εκλογές, τις οποίες η Copa Cogeca είχε σκόπιμα καθυστερήσει.
Η ΕΕ συζητά τώρα μια πρόταση που θα καταργούσε τις περιοδικές επαναξιολογήσεις ασφάλειας που απαιτούνται για τα φυτοφάρμακα τα οποία βρίσκονται ήδη στην αγορά.
Επιχείρηση «κόκκινο κρέας» – Πώς «συντονίζουν» τους επιτρόπους οι λομπίστες
Η μείωση της κατανάλωσης κόκκινου κρέατος αποτέλεσε επίσης πρωταρχικό θέμα. Κάθε χρόνο, η ΕΕ δαπανά εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ για την προώθηση γεωργικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένης της διαφημιστικής εκστρατείας «Become a Beefatarian» του 2020, η οποία προκάλεσε έντονη αντίδραση μεταξύ των ακτιβιστών. Όταν η Επιτροπή πρότεινε τον περιορισμό των εν λόγω κονδυλίων για το κόκκινο και το επεξεργασμένο κρέας στο πλαίσιο του σχεδίου της για την καταπολέμηση του καρκίνου, η Copa Cogeca το θεώρησε ως υπαρξιακή απειλή.
«Δεν μιλάμε εδώ μόνο για την πολιτική προώθησης», δήλωσαν αξιωματούχοι σε συνάντηση τον Ιανουάριο του 2022. «Αν το κρέας αντιμετωπιστεί με αυτό τον τρόπο σε αυτό τον τομέα, τότε θα επεκταθεί και σε άλλες πολιτικές».
Η Copa Cogeca συντόνισε τρεις συγκεκριμένους Ευρωπαίους επιτρόπους για να αμφισβητήσουν τις νέες κατευθυντήριες γραμμές, έφερε ως συμμάχους τα λόμπι του κρασιού και των αλκοολούχων ποτών και ζήτησε από τα μέλη της να ασκήσουν πίεση στις εθνικές κυβερνήσεις τους για την άρση των περιορισμών. Τον επόμενο χρόνο, τα μέτρα αποδυναμώθηκαν. Τον μεθεπόμενο χρόνο, τα κριτήρια υγείας καταργήθηκαν αθόρυβα. Όσο για την ετυμηγορία της Copa Cogeca: «Η άσκηση πίεσης απέδωσε καρπούς».
Το ισχυρό αγροτικό λόμπι ενήργησε γρήγορα για να αποδυναμώσει τους κανόνες σχετικά με τις βιομηχανικές εκμεταλλεύσεις πριν αυτοί γίνουν γνωστοί στο κοινό. Σε ένα εσωτερικό σημείωμα του 2022 αναφέρεται ότι, χάρη σε επιστολές που απεστάλησαν σε ανώτερους επιτρόπους, το κατώτατο όριο για το τι θεωρείται βιομηχανική εκμετάλλευση – με βάση τον αριθμό των ζώων που εκτρέφονται – αυξήθηκε κατά 50% πριν από τη δημοσιοποίηση της πρότασης. Από ανάλυση προέκυψε ότι η αλλαγή αυτή κόστισε στο κοινό 1,8 δισ. ευρώ ετησίως σε απώλεια οφελών για την υγεία.
Εργαλειοποίηση ευρωβουλευτών και αγροτοκτηνοτρόφων
Αυτό ήταν μόνο η αρχή μιας επιχείρησης που διήρκεσε χρόνια. Οι νομοθέτες συμμετείχαν σε οργανωμένες επισκέψεις σε αγροτικές εκτάσεις στο Βέλγιο. Ξεκίνησαν εκστρατείες στα μέσα ενημέρωσης. Απεστάλησαν επιστολές στους πρεσβευτές της ΕΕ πριν από κρίσιμες ψηφοφορίες στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Την ημέρα της τελικής ψηφοφορίας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τρακτέρ και προσκεκλημένοι ευρωβουλευτές συγκεντρώθηκαν έξω από το Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο, ενώ «μια μεγάλη οθόνη που έδειχνε την ψηφοφορία για την οδηγία IED» (σ.σ. οδηγία για τις βιομηχανικές εκπομπές) μετέδιδε ζωντανά την ψηφοφορία.
Ο τελικός νόμος ήταν ακόμη πιο αδύναμος, αυξάνοντας σημαντικά τα όρια για τις εκμεταλλεύσεις πουλερικών και χοίρων και εξαιρώντας εντελώς τα βοοειδή. Μόνο περίπου το 1% των εκμεταλλεύσεων βοοειδών της Ευρώπης θα καλύπτονταν από την αρχική πρόταση. Ο Μάρκο Κοντιέρο, διευθυντής γεωργικής πολιτικής της Greenpeace ΕΕ, δήλωσε ότι η Copa Cogeca «επέλεξε να προστατεύσει μια μικρή ομάδα εξαιρετικά βιομηχανοποιημένων επιχειρήσεων, που ευθύνονται για ένα δυσανάλογο μερίδιο της ρύπανσης», αντί να υπερασπιστεί την πλειοψηφία των αγροτών της Ευρώπης.
Θέλουν τα ζώα σε κλουβιά
Όσον αφορά στην ευημερία των ζώων, οι ιδιωτικές παραδοχές της Copa Cogeca και οι δημόσιες θέσεις της παρουσιάζουν διαφορετική εικόνα. Σε μια εσωτερική συνάντηση το 2021, ένας αξιωματούχος δήλωσε ότι ο κλάδος θα μπορούσε να εγκαταλείψει αμέσως την εκτροφή σε κλουβιά, εφόσον λάμβανε οικονομική στήριξη. Ωστόσο, η θέση της Copa Cogeca στο πλαίσιο της άσκησης πίεσης απαιτούσε μεταβατική περίοδο έως και 15 ετών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να ανακοινώσει σχέδια για τη σταδιακή κατάργηση των κλουβιών για τις ωοτόκες όρνιθες έως τα τέλη του 2026 – χρόνια μετά την αρχική της δέσμευση.
Να σημειωθεί, επίσης, ότι για τους λύκους η Copa Cogeca πέρασε χρόνια προσπαθώντας να αφαιρέσει το καθεστώς προστασίας του ζώου από τη νομοθεσία της ΕΕ για τη φύση, ένας στόχος που οι ίδιοι οι αξιωματούχοι της χαρακτήρισαν ιδιωτικά ως «πιθανώς αφελή», δεδομένου ότι η οδηγία παρέμενε αμετάβλητη για 30 χρόνια. Ωστόσο, τον Σεπτέμβριο του 2024, το προεδρείο δήλωσε: «Μια σημαντική νίκη της ομάδας πίεσης. Ο αγώνας τελείωσε». Η οδηγία για τους οικοτόπους τροποποιήθηκε τον Ιούνιο του 2025. Τα έγγραφα της Copa Cogeca δείχνουν ότι η οργάνωση άρχισε αμέσως να καταρτίζει κατάλογο με άλλα ζώα και πτηνά που ήθελε να στοχεύσει στη συνέχεια.
Παρά τις πολλαπλές αιτήσεις για σχόλια, η Copa Cogeca προτίμησε να μην απαντήσει. Ένας εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε πως οι αποφάσεις της ελήφθησαν «με τους όρους της Ευρώπης, σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ και προς το ευρωπαϊκό συμφέρον».
«Το συμφέρον της μεγάλης γεωργίας δεν είναι η απλοποίηση της Πράσινης Συμφωνίας», δήλωσε η Ντελάρα Μπέρκχαρτ, Γερμανίδα ευρωβουλευτής στην Επιτροπή Περιβάλλοντος. «Θέλει να την καταργήσει».
