Εκτός από τους πυραύλους που εκτοξεύει το Ιράν, ως απάντηση στην επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ, μια άλλη εκτόξευση πυραυλικού τύπου λαμβάνει χώρα και αφορά τις διεθνείς τιμές στα καύσιμα. Ήδη από τη Δευτέρα 2 Μαρτίου απογειώθηκαν οι τιμές στο φυσικό αέριο στο χρηματιστήριο του Άμστερνταμ, με αυξήσεις άνω του 46%. Διψήφιες αυξήσεις τιμών σημειώνονται και στο πετρέλαιο, με τα σενάρια για περεταίρω κλιμάκωση να εντείνονται.
Οι ανησυχίες για ένα νέο ενεργειακό σοκ έστειλαν μαζικά τους Έλληνες οδηγούς στα βενζινάδικα, δημιουργώντας ουρές, ενώ σε αρκετά πρατήρια εξαντλήθηκαν νωρίς τα αποθέματα στην απλή αμόλυβδη.
Πανικός στα βενζινάδικα
Η πρόεδρος της Ένωσης Βενζινοπωλών Αττικής Μαρία Ζάγκα, μας μεταφέρει εικόνες που παραπέμπουν σε Black Friday στις ΗΠΑ, με ορδές ανυπόμονων καταναλωτών που περιμένουν να ανοίξουν τα καταστήματα. «Από το Σάββατο, μόλις έμαθαν την είδηση (σ.σ. για τον πόλεμο στο Ιράν), πλακώσανε. Τη Δευτέρα, μόλις βγάλαμε την αλυσίδα από την είσοδο, δεν προλάβαν τα παιδιά να φορέσουν τις στολές τους, μπήκανε μέσα για να εξυπηρετηθούνε. Γεμίζουν όλοι, έχει πέσει ένας πανικός. Εγώ είμαι κατά αυτού του πράγματος, γιατί δημιουργεί θέματα και στον καταναλωτή και στα μαγαζιά», μας λέει.
Η ίδια συστήνει ψυχραιμία επιμένοντας ότι οι ανατιμήσεις θα είναι λελογισμένες, τουλάχιστον σε πρώτο στάδιο. Το ίδιο μας λέει και ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Πρατηριούχων Εμπόρων Καυσίμων (ΠΟΠΕΚ) Θέμης Κιουρτζής, κατηγορώντας μάλιστα τα ΜΜΕ ότι καλλιεργούν κλίμα πανικού. Υπογραμίζει ότι δεν υπάρχει λόγος τόσο μεγάλης βιασύνης, αφού οι όποιες αυξήσεις περνάνε στην αντλία με χρονοκαθυστέρηση «τουλάχιστον πέντε με έξι ημερών», από τη στιγμή που αυξηθούν οι τιμές στα διυλιστήρια.
Διαφορετική άποψη έχει ο πρόεδρος του ΙΝΚΑ – Γενική Ομοσπονδία Καταναλωτών Ελλάδος Γιώργος Λεχουρίτης, λέγοντας ότι ο καταναλωτής είναι απροστάτευτος απέναντι σε φαινόμενα αισχροκέρδειας στα καύσιμα.
Ρουκέτες και φτερά
Το φαινόμενο «rockets and feathers» (ρουκέτες και φτερά), αναφέρεται στην ασυμμετρία στην προσαρμογή των τιμών ενός προϊόντος, από τον ένα κρίκο της εφοδιαστικής αλυσίδας στον άλλο, όταν αυτές μεταβάλλονται. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού, στο πλαίσιο κανονιστικής παρέμβασης για Αγορά Πετρελαιοειδών στην Ελλάδα, μας δίνει το εξής παράδειγμα ασυμμετρίας: Η τιμή των προϊόντων επόμενης βαθμίδας αυξάνεται αμέσως όταν αυξάνεται η τιμή των εισροών («rockets»), αλλά μειώνεται με αργό ρυθμό όταν μειώνεται η τιμή των εισροών («feathers»).
Σημειώνεται ότι το φαινόμενο απαντάται κυρίως σε αγαθά με ανελαστική ζήτηση και μεταβαλλόμενες τιμές όπως τα καύσιμα και τα αγροτικά προϊόντα.
Από την χαρτογράφηση και τις δύο εκθέσεις που ακολούθησαν, η Ανεξάρτητη Αρχή διαπίστωσε φαινόμενα ασυμμετρίας στις τιμές στην ελληνική αγορά πετρελαιοειδών, τις οποίες εντόπισε κυρίως στον κλάδο της διύλισης. Οι παρατηρήσεις συγκρίνουν τη μετακύλιση των τιμών σε δύο περιόδους: Το 2020, με το ξέσπασμα της πανδημίας covid-19, όταν μειώθηκαν οι διεθνείς τιμές στα καύσιμα, λόγω της περιορισμένης ζήτησης και το 2022, όταν εκτινάχθηκαν οι τιμές, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Πού εντοπίζεται η ασυμμετρία
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού παρατήρησε ότι οι αυξήσεις των τιμών του δείκτη Platts (διεθνής χρηματιστηριακός δείκτης για την αγορά καυσίμων), μετακυλίονται περισσότερο στις τιμές πώλησης των διυλιστηρίων βενζίνης και πετρελαίου κίνησης, σε σχέση με τις αντίστοιχες μειώσεις. Σημείωσε ότι το φαινόμενο rockets and feathers, σε συνδυασμό με «τα υψηλά περιθώρια κερδοφορίας των εταιρειών διύλισης και της επιλογής συγκεκριμένων παραγόντων τιμολόγησης και την εξαιρετικά χαμηλή ανταγωνιστική πίεση λόγω των περιορισμένων εισαγωγών, επιβεβαιώνουν την ικανότητα των εταιρειών διύλισης να αυξάνουν επικερδώς τις τιμές τους, χωρίς να επηρεάζονται αισθητά από τις ενέργειες των πελατών τους ή να περιορίζονται από δυνητικούς ανταγωνιστές».
Κατέληξε ότι οι εταιρείες διύλισης «αντισταθμίζουν τουλάχιστον σημαντικό μέρος των κινδύνων τους (όπως μεταβλητότητα συναλλαγματικής ισοτιμίας και μεταβλητότητα τιμής αγοράς αργού πετρελαίου/κόστους,) και το μετακυλίουν προς τους πελάτες τους, οι οποίοι δεν διαθέτουν εναλλακτική πηγή εφοδιασμού».
Διαψεύδει το φαινόμενο «ρουκέτα και φτερό» η ΠΟΠΕΚ
Ρωτήσαμε τους εκπροσώπους των πρατηρίων καυσίμων αν υπάρχει στην Ελλάδα το φαινόμενο της «ρουκέτας και τους φτερού» και αν θα το ξαναδούμε τώρα λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Η κυρία Ζάγκα μας το διέψευσε, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τους λιανέμπορους -πρατηριούχους, υπογραμμίζοντας ότι όλα εξαρτώνται από την τιμή του διυλιστηρίου. «Το ακούω συνέχεια, αλλά το θεωρώ καραμέλα. Εμείς δεν αγοράζουμε από τα διυλιστήρια, το 80%-90% των πρατηρίων δεν έχουν καν βυτίο δικό τους. Αγοράζουμε από τις εταιρείες μας. Οι εταιρείες μας αγοράζουν από τα δύο διυλιστήρια. Αν τα διυλιστήρια δεν ανεβάσουν την τιμή, πώς θα ανέβει; Δεν θα ανεβάσουμε κανένας. Αν ανεβάσουνε, ανάλογα με το τιμοιλόγιο θα προσαρμοστούμε κι εμείς. Αν κατεβάσουνε, είμαστε υποχρεωμένοι να τα κατεβάσουμε. Είναι απλά τα πράγματα».
Ο κ. Κουρτζής, πρόεδρος της ΠΟΠΕΚ, ήταν κατηγορηματικός. Είπε ότι όποιος μιλάει για «ρουκέτα και φτερό» στα καύσιμα είναι «λαϊκιστής και δεν γνωρίζει την αγορά». Τόνισε ότι η ΠΟΠΕΚ διαφωνεί με τα πορίσματα της Επιτροπής Ανταγωνισμού και έχει αποστείλει υπόμνημα.
Πρόσθεσε ότι τα διυλιστήρια ανεβάζουν τις τιμές σχεδόν ταυτόχρονα με τις διεθνείς αγορές, αλλά αυτό δεν γίνεται άμεσα ορατό στα πρατήρια, που λειτουργούν ανταγωνιστικά.
Αντιθέτως, ο κ. Λεχουρίτης, πρόεδρος του ΙΝΚΑ,επέμεινε ότι υπάρχει ήδη αύξηση τιμών σε αρκετά πρατήρια, χωρίς να δικαιολογείται αφού οι περισσότεροι δεν είχαν νέες παραλαβές. Επέμεινε ότι οι έλεγχοι της νέας Ενιαίας Αρχής Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή, είναι δώρο άδωρο, εφόσον έχει καταργηθεί το πλαφόν στο ποσοστό κέρδους από το καλοκαίρι και οι τιμές διαμορφώνονται ελεύθερα.
