Μειωμένες κατά -5,5% σε ετήσια βάση ήταν οι δαπάνες για κοινωνικά επιδόματα το β’ τρίμηνο του 2026, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή (ΓΠΚΒ).
Συγκεκριμένα, ο Οργανισμός Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΟΠΕΚΑ) κατέβαλε συνολικά 645 εκατομμύρια ευρώ σε 748.830 δικαιούχους, έναντι 650,5 εκατ. σε 790.056 δικαιούχους το αντίστοιχο τρίμηνο του 2025.
Το συνολικό ποσοστό των μειώσεων δεν μας δίνει την πλήρη εικόνα, αφού στα τρία βασικά κοινωνικά επιδόματα που αφορούν τη στέγαση, το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα και το επίδομα παιδιού, οι μειώσεις είναι ως και διπλάσιες. Η μείωση αντισταθμίζεται από τις αυξήσεις στα επιδόματα αναπηρίας και ανασφάλιστων υπερηλίκων, επειδή αυξήθηκαν οι δικαιούχοι.
Η συρρίκνωση των δημόσιων δαπανών για οικογενειακά, προνοιακά και στεγαστικά επιδόματα δεν είναι συγκυριακή. Οι δαπάνες του ΟΠΕΚΑ για τις συγκεκριμένες κατηγορίες επιδομάτων ακολουθούν πτωτική πορεία την τελευταία πενταετία, την ίδια περίοδο που ο πληθωρισμός και η ακρίβεια θεριεύουν. Η ονομαστική άνοδος των εισοδημάτων, που όμως δεν συνεπάγεται αύξηση της αγοραστικής δύναμης, στέρησε από χιλιάδες οικογένειες την πρόσβαση σε επιδόματα, ακριβώς την στιγμή που την έχουν περισσότερο ανάγκη. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη εμφανίζεται ως προστάτης της οικογένειας, των παιδιών και των αδυνάτων, βάζοντας στο επίκεντρο της επικοινωνιακής της ατζέντας το δημογραφικό και το στεγαστικό ζήτημα. Στην πράξη όμως συνεχίζεται η απίσχναση ακόμα και αυτού του ελάχιστου δικτύου ασφαλείας των προνοιακών επιδομάτων.
πηγή: ΓΠΚΒ
Ποια επιδόματα μειώθηκαν
Οι δαπάνες για επιδόματα στέγασης μειώθηκαν κατά 9,9%, στα 60,9 εκατ. ευρώ, από 70,8 εκατ. το β’ τρίμηνο του 2025. Οι δικαιούχοι μειώθηκαν κατά 24.926 άτομα, στους 170.606 από 195.533.
Οι δαπάνες για το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα μειώθηκαν κατά 10,1% στα 99,2 εκατ. ευρώ, από 109,3 εκατ. Οι δικαιούχοι μειώθηκαν κατά 14.528 άτομα, στους 145.486 έναντι 160.014.
Οι δαπάνες για επιδόματα παιδιού μειώθηκαν κατά 8,4%, στα 92 από 100,5 εκατομμύρια. Οι δικαιούχοι μειώθηκαν κατά 17.522 άτομα, στους 153.601 από 171.123 άτομα.
Μειώθηκαν 40% τα βασικά επιδόματα σε βάθος πενταετίας
Αν εξετάσουμε τις δαπάνες και τους δικαιούχους σε βάθος πενταετίας, διαπιστώνουμε κατακόρυφες μειώσεις, σε όλες τις κατηγορίες. Σύμφωνα με την αντίστοιχη έκθεση του ΓΠΚΒ για το β΄ τρίμηνο του 2021, ως και τον Ιούνιο είχαν δοθεί από τον ΟΠΕΚΑ συνολικά 1,565 δισ. ευρώ σε βάθος εξαμήνου, δηλαδή περίπου 782 εκατομμύρια ευρώ ανά τρίμηνο. Η διαφορά με σήμερα είναι περίπου 137 εκατομμύρια ευρώ ή μείωση -17,5%.
Αν εστιάσουμε σε δύο από τα βασικότερα επιδόματα, στέγασης και Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος, θα θούμε ότι σήμερα ο ΟΠΕΚΑ δαπανά περίπου 40% λιγότερα χρήματα από ό,τι πριν από πέντε χρόνια. Σύμφωνα με τις εκθέσεις του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή, η τριμηνιαία δαπάνη για τις δύο παροχές υποχώρησε από περίπου 273 εκατ. ευρώ το 2021 σε 160,1 εκατ. ευρώ το β΄ τρίμηνο του 2026.
Πίσω από τους αριθμούς βρίσκεται ένας μηχανισμός που λειτουργεί αθόρυβα. Τα εισοδηματικά όρια μένουν στάσιμα ή αναπροσαρμόζονται ελάχιστα, ενώ οι ονομαστικοί μισθοί και τα τεκμαρτά εισοδήματα ανεβαίνουν. Κάθε χρόνο χιλιάδες νοικοκυριά βγαίνουν εκτός παροχών χωρίς να έχουν γίνει πραγματικά οικονομικά ισχυρότερα.
Τι δείχνουν τα στοιχεία
Στο Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα ο ΟΠΕΚΑ κατέβαλε 350,5 εκατ. ευρώ το α΄ εξάμηνο του 2021, δηλαδή κατά μέσο όρο 175,2 εκατ. ανά τρίμηνο. Το β΄ τρίμηνο του 2026 η δαπάνη περιορίστηκε στα 99,2 εκατ. ευρώ, ποσό μειωμένο κατά 43,4%. Σε σχέση με το β΄τρίμηνο του 2025 η μείωση είναι 10,1 εκατ. ευρώ.
Στο επίδομα στέγασης η δαπάνη ήταν 196 εκατ. ευρώ το α΄ εξάμηνο του 2021, δηλαδή περίπου 98 εκατ. ανά τρίμηνο. Το β΄ τρίμηνο του 2026 έπεσε στα 60,9 εκατ. ευρώ, μείωση 37,9%
Σε ετήσια βάση, η δαπάνη είναι χαμηλότερη κατά 9,9 εκατ. ευρώ. Το Γραφείο Προϋπολογισμού συνδέει την υποχώρηση των δικαιούχων της παροχής κυρίως με την αλλαγή των εισοδηματικών ορίων για το 2025.
πηγή: ΓΓΠΒ
Συρρίκνωση δικαιούχων
Στο επίδομα παιδιού η δαπάνη το β΄τρίμηνο του 2026 ήταν 92 εκατ. ευρώ, 8,4 εκατ. λιγότερα από το αντίστοιχο τρίμηνο του 2025. Το α΄ εξάμηνο του 2021 η δαπάνη για οικογενειακά επιδόματα είχε φτάσει τα 302 εκατ. ευρώ. Επειδή όμως η παροχή καταβάλλεται ανά δίμηνο, ο αριθμός των δόσεων σε κάθε τρίμηνο δεν είναι σταθερός και η σύγκριση με το 2021 έχει ενδεικτικό χαρακτήρα.
Η μείωση της δαπάνης αντανακλά κυρίως τη συρρίκνωση του αριθμού των νοικοκυριών που πληρούν τα κριτήρια. Αξίζει να σημειωθεί ότι το 2021 ήταν χρονιά αυξημένων καταβολών, καθώς η πανδημία είχε πλήξει τα εισοδήματα πολλών νοικοκυριών. Η πτώση που ακολούθησε όμως ξεπερνά κατά πολύ μια απλή επιστροφή στην κανονικότητα. Επιπλέον, τα ποσά είναι ονομαστικά: σε πραγματικούς όρους, μετά από μια περίοδο υψηλού πληθωρισμού, η υποχώρηση της στήριξης είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Όρια που δεν ακολουθούν τους μισθούς
Στο επίδομα παιδιού οι βασικές εισοδηματικές κλίμακες παραμένουν ίδιες επί σειρά ετών. Στο Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα τα όρια αναπροσαρμόστηκαν μόλις μία φορά, κατά 8%, την 1η Δεκεμβρίου 2023. Έτσι μια ονομαστική αύξηση εισοδήματος, ακόμη κι όταν απλώς αναπληρώνει τον πληθωρισμό, μπορεί να σπρώξει ένα νοικοκυριό πάνω από το πλαφόν. Το νοικοκυριό δεν έγινε πλουσιότερο, έγινε μόνο «πλουσιότερο» για τη φορολογική του δήλωση.
Οι αυτοαπασχολούμενοι και το τεκμαρτό εισόδημα
Για τους αυτοαπασχολουμένους ο μηχανισμός είναι ακόμη πιο άμεσος. Βάση υπολογισμού του ελάχιστου τεκμαρτού φορολογητέου εισοδήματος είναι το ετήσιο ποσό του μικτού κατώτατου μισθού, όπως ισχύει την τελευταία ημέρα του φορολογικού έτους. Σε αυτό προστίθενται προσαυξήσεις ανάλογα με τα έτη δραστηριότητας, το μισθολογικό κόστος προσωπικού και, υπό προϋποθέσεις, τον κύκλο εργασιών. Με τον κατώτατο μισθό να αναπροσαρμόζεται κάθε χρόνο, το τεκμαρτό εισόδημα ανεβαίνει ακόμη κι όταν τα πραγματικά κέρδη μένουν στάσιμα.
Το υψηλότερο τεκμαρτό εισόδημα περνά στη φορολογική δήλωση, η οποία κρίνει την επιλεξιμότητα για το επίδομα παιδιού και το επίδομα στέγασης. Στο ΕΕΕ ο έλεγχος γίνεται διαφορετικά: εξετάζεται το εισόδημα του νοικοκυριού το εξάμηνο πριν από την αίτηση, με ειδικές προβλέψεις για τους αυτοαπασχολουμένους.
Το «σκαλοπάτι» του πλαφόν
Όπου μια παροχή έχει απόλυτο ανώτατο όριο, η μετάβαση από το «δικαιούμαι» στο «δεν δικαιούμαι» είναι απότομη. Μια μικρή υπέρβαση, ανάλογα με τους κανόνες κάθε παροχής, μπορεί να σημαίνει πλήρη απώλεια του επιδόματος. Ένας μισθωτός με μικρή αύξηση ή ένας επαγγελματίας με υψηλότερο τεκμήριο μπορεί να χάσει περισσότερα από όσα κέρδισε.
