Αποκαλύψεις – Σοκ για τα Κρυφά Δίκτυα Διαμοιρασμού Φωτογραφιών

Πώς τα σκοτεινά δίκτυα κακοποιούν τα θύματά τους.

Τρία χρόνια χρόνια μετά τις αποκαλύψεις που προκάλεσαν οργή και αποτροπιασμό για τη διακίνηση γυμνών φωτογραφιών χιλιάδων γυναικών μέσω γνωστών εφαρμογών, το φαινόμενο όχι μόνο δεν έχει εξαλειφθεί, αλλά φαίνεται να έχει διευρυνθεί. Παρά τις έρευνες και τη δημόσια κατακραυγή το 2023, εξακολουθούν να εντοπίζονται «σκοτεινά» δίκτυα στα οποία αναρτώνται και διαμοιράζονται εικόνες ανυποψίαστων γυναικών χωρίς τη συγκατάθεσή τους. Η ανησυχία είναι ακόμη μεγαλύτερη καθώς ανάμεσα στα θύματα βρίσκονται και ανήλικες, την ώρα που οι πραγματικές διαστάσεις της δραστηριότητας αυτής, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστες.

«Είδα την φωτογραφία μου σε γνωστή εφαρμογή»

Ήταν 22 Μαϊου όταν η Έλντα Κάσα, έλαβε ένα μήνυμα στο Instagram, από μία κοπέλα, άγνωστη προς εκείνη, η οποία της ανέφερε πως βρήκε μία φωτογραφία της σε μία γνωστές ομάδες εφαρμογής, που δημοσιεύει κυρίως σεξουαλικό περιεχόμενο γυναικών. «Αρχικά δεν την πίστεψα» αναφέρει στο tanea.gr, προσθέτοντας πως «στη συνέχεια όμως, τρόμαξα». Η ίδια κοπέλα της έστειλε screenshot από την εν λόγω ομάδα που έχει δημιουργηθεί στη γνωστή εφαρμογή, και η Έλντα συνειδητοποίησε πως επρόκειτο για μία φωτογραφία που είχε δημοσιεύσει στα social media.

«Στείλτε μικρές…»

Όπως προκύπτει από τις εικόνες που επεξεργάστηκε το tanea.gr για την προστασία των θυμάτων, η διακίνηση και η ανταλλαγή υλικού που αφορά σε ανήλικα κορίτσια δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά μια δραστηριότητα που φαίνεται να εξελίσσεται ανοιχτά μέσα στην κοινότητα.

Χρήστες ζητούν, προσφέρουν και ανταλλάσσουν υλικό με ανατριχιαστική ευκολία, σαν να πρόκειται για μια συνηθισμένη διαδικτυακή συναλλαγή. «Όποιος στείλει καλό υλικό από μικρές, στέλνω λινκ με βίντεο από…», γράφει ένας χρήστης, με αρκετούς να ανταποκρίνονται άμεσα ζητώντας πρόσβαση ή προτείνοντας «ανταλλαγές».

Οι «σκοτεινές» ομάδες

Τον Απρίλιο του 2023 χιλιάδες γυναίκες, επώνυμες και μη, ανακάλυψαν ότι προσωπικές φωτογραφίες και βίντεό τους διακινούνταν στο διαδίκτυο χωρίς τη γνώση ή τη συναίνεσή τους. Υλικό που προοριζόταν για ιδιωτική χρήση είχε μετατραπεί σε «εμπόρευμα» στα χέρια αγνώστων, οι οποίοι το αναζητούσαν, το αντάλλασσαν και, σε πολλές περιπτώσεις, το αγόραζαν έναντι χρηματικού αντιτίμου.

Παρά τη μεγάλη δημοσιότητα που έλαβε τότε η υπόθεση και τις αντιδράσεις που προκάλεσε, το φαινόμενο εξακολουθεί να υφίσταται σε σκοτεινές γωνιές του διαδικτύου. Οργανωμένες κοινότητες χρηστών συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται, διακινώντας υλικό που παραβιάζει κατάφωρα την ιδιωτικότητα των θυμάτων και τα εκθέτει σε διαρκή κίνδυνο.

«Όλα αυτά για 15 ευρώ για σήμερα και αύριο»

Όπως συνέβαινε και στο παρελθόν, στα group υπάρχει κατηγοριοποίηση ανά γεωγραφική περιοχή της Ελλάδας, αλλά και ξεχωριστοί φάκελοι που φέρουν γυναικεία ονόματα. Η ταξινόμηση αυτή παραπέμπει σε μια συστηματική και μεθοδική διαχείριση περιεχομένου, μετατρέποντας πραγματικούς ανθρώπους σε «αρχεία» προς αναζήτηση και κατανάλωση. Η πρόσβαση στο υλικό δεν είναι δωρεάν. Οι χρήστες καλούνται να καταβάλουν χρηματικό αντίτιμο (για παράδειγμα 10-20 ευρώ), επικοινωνώντας απευθείας με τους διαχειριστές των ομάδων, οι οποίοι λειτουργούν ως μεσάζοντες σε μια ιδιότυπη παράνομη αγορά προσωπικών δεδομένων και εικόνων.

Πρόκειται για μια πρακτική που αποκαλύπτει ότι πίσω από τη διακίνηση αυτού του υλικού δεν βρίσκεται μόνο η παραβίαση της ιδιωτικότητας, αλλά και η προσπάθεια οικονομικής εκμετάλλευσης των θυμάτων.

«Έχει δημιουργηθεί μία κουλτούρα κανονικοποίησης αυτής της συμπεριφοράς»

Όπως αναφέρει, τότε, το ενδιαφέρον επικεντρώθηκε κυρίως στη διακίνηση γυμνών ή προσωπικών φωτογραφιών. «Σήμερα βλέπουμε κάτι ευρύτερο: τη μαζική συλλογή και αναδιανομή της ψηφιακής ταυτότητας ανθρώπων. Φωτογραφίες που αναρτήθηκαν για έναν συγκεκριμένο σκοπό στα κοινωνικά δίκτυα αποσπώνται από το αρχικό τους πλαίσιο και μετατρέπονται σε αντικείμενο σχολιασμού, κατάταξης, ανταλλαγής ή ακόμη και οικονομικής εκμετάλλευσης».

Το ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο είναι, σύμφωνα με την κα Ιωάννου, «ότι φαίνεται να έχει δημιουργηθεί μια κουλτούρα κανονικοποίησης αυτής της συμπεριφοράς. Πολλοί χρήστες θεωρούν ότι επειδή μια φωτογραφία είναι δημόσια, μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν ανεξέλεγκτα. Πρόκειται για μια σοβαρή παρανόηση. Η δημόσια πρόσβαση δεν ισοδυναμεί με ελεύθερη εκμετάλλευση ούτε με παραίτηση από τα δικαιώματα της προσωπικότητας.

Όταν δε σε αυτές τις κοινότητες εμφανίζονται φωτογραφίες ανηλίκων, το ζήτημα αποκτά εντελώς διαφορετική βαρύτητα. Δεν μιλάμε πλέον μόνο για παραβίαση ιδιωτικότητας, αλλά για μια κατάσταση που μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους στοχοποίησης, παρενόχλησης και εκμετάλλευσης ευάλωτων προσώπων. Ως κοινωνία έχουμε επικεντρωθεί για χρόνια στο τι ανεβάζουν οι νέοι στο διαδίκτυο. Ίσως ήρθε η ώρα να εστιάσουμε περισσότερο στο τι κάνουν οι άλλοι με αυτό το υλικό αφού αναρτηθεί. Εκεί βρίσκεται σήμερα το πραγματικό πρόβλημα. Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι φωτογραφίες βρίσκονται στο διαδίκτυο. Το πρόβλημα είναι ότι έχει δημιουργηθεί μια ολόκληρη οικονομία γύρω από την εκμετάλλευσή τους».

«Η υπόθεση του 2023 μας έδειξε ότι υπάρχουν οργανωμένες κοινότητες που αντιμετωπίζουν την εικόνα των γυναικών ως ψηφιακό προϊόν. Δύο χρόνια μετά, φαίνεται ότι το φαινόμενο δεν περιορίστηκε· απλώς προσαρμόστηκε. Η μεταφορά του σε διαφορετικές πλατφόρμες και η χρήση κλειστών δικτύων δείχνουν ότι οι πρακτικές αυτές επιβιώνουν επειδή υπάρχει ζήτηση, συμμετοχή και ανοχή από ένα μέρος του διαδικτυακού κοινού. Το γεγονός ότι ανάμεσα στο υλικό εντοπίζονται και ανήλικοι είναι εξαιρετικά σοβαρό, διότι καταρρίπτει το επιχείρημα ότι πρόκειται απλώς για “αναδημοσίευση δημόσιων φωτογραφιών”. Όταν φωτογραφίες ανηλίκων συγκεντρώνονται, κατηγοριοποιούνται και διακινούνται σε τέτοιου είδους περιβάλλοντα, η συζήτηση μετατοπίζεται από την ιδιωτικότητα στην προστασία των παιδιών.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος ανέβασε μια φωτογραφία, αλλά ποιος την αποθηκεύει, ποιος τη διακινεί, ποιος κερδίζει από αυτήν και ποιος αισθάνεται ότι έχει το δικαίωμα να τη χρησιμοποιεί χωρίς τη συναίνεση του προσώπου που απεικονίζεται».