Ξεχάστε τα «παχιά λόγια» των κεντρικών τραπεζιτών, τις ατελείωτες συνεδριάσεις του ΔΝΤ και τις ακαταλαβίστικες αναλύσεις της Wall Street. Αν θέλετε να μάθετε πόσο πραγματικά αξίζει το πορτοφόλι σας σήμερα, δεν χρειάζεται να ανοίξετε οικονομικά βιβλία… αρκεί να κάνετε μια στάση στο πλησιέστερο fast food για ένα μπέργκερ!
Ένα πρωτότυπο οικονομικό εργαλείο που δημιούργησε το περιοδικό The Economist για να μετρήσει την αγοραστική δύναμη σε παγκόσμιο επίπεδο
Όταν το περιοδικό The Economist σκαρφίστηκε το 1986 τον περίφημο «δείκτη Big Mac», μάλλον ούτε το ίδιο περίμενε ότι θα εξελισσόταν σε ένα… γευστικό πείραμα. Σαράντα χρόνια μετά, το αγαπημένο μπέργκερ του πλανήτη σβήνει κεράκια και έχει καταφέρει να εκνευρίσει ουκ ολίγες κεντρικές τράπεζες. Μετά από τέσσερις δεκαετίες ο δείκτης συνεχίζει να σερβίρει «αλήθειες» για την πραγματική αγοραστική μας δύναμη, αποδεικνύοντας ότι η παγκόσμια οικονομία μπορεί να γίνει πολύ πιο εύπεπτη απ’ όσο μας πείθουν οι σοβαροφανείς αναλυτές.
Το «Ιερό Δισκοπότηρο» του fast food
Για να καταλάβουμε γιατί ένα μπέργκερ πήρε τόσο στα σοβαρά τον ρόλο του, πρέπει να πάμε μια βόλτα μέχρι το Παρίσι. Εκεί κάποτε φυλασσόταν ο περίφημος Le Grand K, ένας κύλινδρος από πλατίνα που όριζε ακριβώς πόσο ζυγίζει ένα κιλό. Η εκδοχή του Economist για αυτό το παγκόσμιο μέτρο σύγκρισης δεν βρίσκεται σε κάποιο εργαστήριο, αλλά στα κουτιά του δημοφιλέστερου ταχυφαγείου στον κόσμο.
Το «Big Mac» έχει ένα μοναδικό πλεονέκτημα: μπορείς να το αγοράσεις σχεδόν σε κάθε γωνιά του πλανήτη και έχει σχεδόν την ίδια γεύση παντού. Η εταιρεία βαθμονομεί την εμφάνιση, την υφή, το άρωμα και τα συστατικά του με τη μανία επιστήμονα. Είτε το τρώτε στο Μανχάταν, είτε στο Τόκιο, είτε στο Πεκίνο, αγοράζετε ακριβώς το ίδιο πράγμα. Κι αυτό, σύμφωνα με τον Economist, το μετατρέπει στον τέλειο «δείκτη» για την αξία των χρημάτων σας.
Η μεγάλη… έκπληξη
Η μέθοδος μπορεί να μην επιστημονική έχει όμως ενδιαφέρον. Ας υποθέσουμε ότι έχετε στην τσέπη σας 100 δολάρια. Στην Αμερική, το ποσό αυτό μεταφράζεται σε περίπου 16 Big Mac. Αν αποφασίσετε να πάρετε τα ίδια μπέργκερ στην Ευρώπη, στην Κίνα ή στην Ιαπωνία, η θεωρητική αγοραστική σας δύναμη θα έπρεπε να ισοδυναμεί με περίπου 100 ευρώ, 426 γιουάν ή 8.039 γιεν αντίστοιχα.
Όταν όμως πάτε στο ανταλλακτήριο συναλλάγματος, η πραγματικότητα σας προσγειώνει απότομα. Τα 100 δολάριά σας γίνονται μόλις 87 ευρώ, 677 γιουάν ή πάνω από 16.000 γιεν!
Τι σημαίνει αυτό; Ότι οι επίσημες ισοτιμίες των νομισμάτων βρίσκονται αλλού γι’ αλλού σε σχέση με την πραγματική τους αξία στην καθημερινή ζωή.
Φυσικά, οι «άπιστοι Θωμάδες» της οικονομίας δεν άργησαν να βγουν στη σέντρα. «Μα είναι δυνατόν ένα μπέργκερ να κρίνει ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία;» αναρωτιούνται.
Επισημαίνουν ότι το μισό κόστος ενός Big Mac πηγαίνει σε εγχώρια έξοδα —όπως οι μισθοί των υπαλλήλων και τα ενοίκια των καταστημάτων— που δεν μεταφέρονται εύκολα από χώρα σε χώρα.
Μπέργκερ, διπλωματία και… γιουάν
Ο δείκτης γεννήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του ’80, όταν οι μεγάλες δυνάμεις τσακώνονταν για τα υπερτιμημένα ή υποτιμημένα νομίσματα. Σήμερα, σαράντα χρόνια μετά, το σκηνικό είναι το ίδιο.
Το ΔΝΤ υπέδειξε πρόσφατα ότι το κινεζικό γιουάν είναι περίπου 16% πιο αδύναμο από όσο θα έπρεπε. Αυτό βοήθησε την Κίνα να γεμίσει τα ταμεία της με εμπορικά πλεονάσματα μαμούθ, που άγγιξαν το 1,2 τρισεκατομμύριο δολάρια. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν χαρακτήρισε αυτές τις ανισορροπίες «αφόρητες», ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ συνεχίζει να κατηγορεί τις ασιατικές χώρες ότι υποτιμούν μανιωδώς τα νομίσματά τους για να μας στέλνουν φθηνά προϊόντα.
Πώς λύνεται αυτό το οικονομικό θρίλερ σύμφωνα με τον «δείκτη Big Mac»; Υπάρχουν δύο δρόμοι για την Κίνα. Είτε να δυναμώσει απότομα το γιουάν -κάτι που θα κινδύνευε να φέρει αποπληθωρισμό και οικονομική ασφυξία- είτε να αρχίσει να τονώνει την εγχώρια οικονομία της. Αν αυξηθούν οι μισθοί και οι τιμές στην Κίνα, τότε και τα κινεζικά «Big Mac» θα ακριβύνουν, φέρνοντας το νόμισμα πιο κοντά στην πραγματική του αξία.
Καλή όρεξη….
Το Le Grand K στο Παρίσι συνταξιοδοτήθηκε οριστικά το 2019 μετά από 130 χρόνια ευδόκιμης υπηρεσίας. Αν κάποτε τα νομίσματα του πλανήτη αποφάσιζαν να ευθυγραμμιστούν απόλυτα με την πραγματική τους αγοραστική δύναμη, ο «δείκτης Big Mac» θα γινόταν κι αυτός περιττός.
Μέχρι όμως να συμβεί αυτό θα παραμένει το πιο νόστιμο πυρομαχικό στη μάχη της παγκόσμιας οικονομίας. Κάθε φορά λοιπόν που παραγγέλνετε ένα μπέργκερ, μην νιώθετε τύψεις για τις θερμίδες. Πείτε απλώς στον εαυτό σας ότι διεξάγετε μια υψηλού επιπέδου μακροοικονομική έρευνα.
