Σε παρατεταμένη προεκλογική περίοδο οδηγείται η χώρα με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να επιμένει πως οι εκλογές θα γίνουν στην ώρα τους, την Άνοιξη του 2027, χωρίς όμως να μπορεί να αποκλείσει κανείς έναν εκλογικό αιφνιδιασμό. Στον δρόμο προς τις κάλπες, το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (ΕΔΣ) εγκαινιάζει ένα οργανωμένο πλαίσιο αξιολόγησης και κοστολόγησης (εθελοντικό) των προεκλογικών προγραμμάτων των πολιτικών κομμάτων.
Για πρώτη φορά ορίζεται το πλαίσιο, οι διαδικαστικές προδιαγραφές και η μεθοδολογία για την υποβολή, αξιολόγηση και δημοσίευση των προτάσεων, με στόχο τη διαφάνεια, την ίση μεταχείριση των πολιτικών κομμάτων και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης του κοινού στη διαδικασία
Για πρώτη φορά στα ελληνικά χρονικά, ένας ανεξάρτητος δημοσιονομικός θεσμός αναλαμβάνει το τιτάνιο έργο να βάλει «μεζούρα» στις υποσχέσεις των πολιτικών σχηματισμών, επιχειρώντας να αποτιμήσει με αντικειμενικότητα και επιστημονική εγκυρότητα τον πραγματικό δημοσιονομικό αντίκτυπο που θα έχουν οι εξαγγελίες τους στα δημόσια ταμεία.
Τι λέει η πρόεδρος του ΕΔΣ
Το Συμβούλιο έχει την ευθύνη να αξιολογεί και να ποσοτικοποιεί τον δημοσιονομικό αντίκτυπο των προτάσεων που περιλαμβάνονται στα προγράμματα των πολιτικών κομμάτων, σύμφωνα με τον ν. 4270/2014. Το πλαίσιο αφορά σε όλα τα κόμματα με δικαίωμα συμμετοχής στις εθνικές εκλογές και είναι προσβάσιμο στον ιστότοπο του ΕΔΣ.
Το νέο αυτό εγχείρημα δεν γεννήθηκε στο κενό. Η εκπόνηση του σχετικού Τεχνικού Υπομνήματος πραγματοποιήθηκε με τη συνδρομή του Μηχανισμού Τεχνικής Υποστήριξης (Technical Support Instrument – TSI) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ενσωματώνοντας τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές από αντίστοιχους φορείς του εξωτερικού. Παράλληλα, η όλη μεθοδολογία εγκρίθηκε πλήρως από το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΔΣ , ενώ η θεσμική βάση στηρίζεται στις διατάξεις του νόμου 4270/2014.
Όπως χαρακτηριστικά επεσήμανε η πρόεδρος του ΕΔΣ, Ομότιμη Καθηγήτρια του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Αναστασία Μιαούλη, η ανάθεση αυτής της αποστολής στο Συμβούλιο αντανακλά τη δημοσιονομική του ανεξαρτησία και την υψηλή τεχνική εξειδίκευση των στελεχών του. Η ίδια τόνισε πως οι μεθοδολογικά συνεπείς και ανεξάρτητες ποσοτικοποιήσεις επιτρέπουν στους πολίτες να κατανοήσουν τις πραγματικές συνέπειες των προτάσεων , ενώ υπογράμμισε ότι για την επιτυχία της εφαρμογής απαιτείται η στενή συνεργασία με κομβικούς φορείς του Δημοσίου, όπως η ΑΑΔΕ, το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους (ΓΛΚ) και ο e-ΕΦΚΑ.
Βήμα-Βήμα προς την αξιολόγηση
Η διαδικασία κοστολόγησης των προεκλογικών προτάσεων από το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (ΕΔΣ), όπως περιγράφεται στο νέο πλαίσιο, περιλαμβάνει τα εξής στάδια και κανόνες:
Προπαρασκευαστικό στάδιο (Διευκρινίσεις): Τα πολιτικά κόμματα έχουν τη δυνατότητα να αποστέλλουν διευκρινιστικές ερωτήσεις έως τις 30/9/2026. Το ΕΔΣ δεσμεύεται να απαντήσει έως τις 31/10/2026, αναρτώντας τις απαντήσεις ανώνυμα στον ιστότοπό του.
Υποβολή προτάσεων:
- Χρονοδιάγραμμα: Η δυνατότητα κατάθεσης ξεκινά την 1η Νοεμβρίου 2026 και λήγει το αργότερο 120 ημέρες πριν από την ημερομηνία των εκλογών.
- Περιορισμοί: Κάθε κόμμα μπορεί να υποβάλει άπαξ έως 10 προτάσεις.
- Τρόπος υποβολής: Η υποβολή γίνεται από έναν εξουσιοδοτημένο εκπρόσωπο του κόμματος, χρησιμοποιώντας το συγκεκριμένο πρότυπο που ορίζεται στο Τεχνικό Υπόμνημα.
- Επιβεβαίωση και διαφάνεια: Μετά την κατάθεση, ακολουθεί μια διαδικασία επιβεβαίωσης των αιτημάτων. Για λόγους διαφάνειας, το ΕΔΣ δημοσιοποιεί στην ιστοσελίδα του τον συνολικό αριθμό των μέτρων που υπέβαλε κάθε κόμμα, χωρίς όμως να αποκαλύπτει το περιεχόμενό τους σε αυτό το στάδιο.
- Αξιολόγηση: Το ΕΔΣ αναλαμβάνει την ευθύνη να αξιολογήσει και να ποσοτικοποιήσει τον δημοσιονομικό αντίκτυπο των προτάσεων, συνεργαζόμενο με φορείς όπως η ΑΑΔΕ, το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους (ΓΛΚ) και ο e-ΕΦΚΑ για την άντληση δεδομένων.
- Δημοσιοποίηση τελικής εκτίμησης: Η συμμετοχή είναι εθελοντική. Η τελική εκτίμηση του ΕΔΣ για την κοστολόγηση δημοσιεύεται μόνο εφόσον το πολιτικό κόμμα αποδεχθεί εγγράφως το αποτέλεσμα.
Ενδεικτικά μέτρα προς κοστολόγηση περιλαμβάνουν ζητήματα
- φορολογίας εισοδήματος φυσικών προσώπων,
- έμμεσης φορολογίας,
- ειδικών φόρων κατανάλωσης,
- κοινωνικών μεταβιβάσεων και παρεμβάσεων όπως χορήγηση κοινωνικών επιδομάτων,
- μισθολογικά θέματα του δημόσιου τομέα,
- αναπροσαρμογή συντάξεων
Αντίθετα, μέτρα που αφορούν, πολιτικές αμυντικών προμηθειών, μεγάλα έργα υποδομών, ιδιαίτερα σύνθετες πολιτικές παρεμβάσεις με υψηλό βαθμό αβεβαιότητας ή προτάσεις με κυρίως έμμεσες μακροοικονομικές επιδράσεις, δύνανται να εξαιρεθούν ή να εξεταστούν μόνο κατ’ εξαίρεση, λαμβάνοντας υπόψη τη διαθεσιμότητα των απαιτούμενων δεδομένων και τη δυνατότητα εφαρμογής αξιόπιστης μεθοδολογίας κοστολόγησης.
Για να μπορεί μια πρόταση να κοστολογηθεί, πρέπει να πληροί ορισμένα κριτήρια
- Να είναι σαφής και αναλυτική, με συγκεκριμένο δημοσιονομικό αποτύπωμα.
- Να συμμορφώνεται με το ελληνικό Σύνταγμα, το ευρωπαϊκό δίκαιο και τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας.
- Να εξειδικεύει την απαιτούμενη νομοθετική ρύθμιση.
- Κατά προτεραιότητα εξετάζονται μέτρα με σημαντικό δημοσιονομικό αποτύπωμα, ενδεικτικά άνω των 50 εκατ. ευρώ ετησίως.
- Να προορίζεται για το πρόγραμμα του κόμματος που υποβάλλει την πρόταση.
Η θέσπιση αυτού του πλαισίου αποτελεί την απαρχή μιας νέας εποχής. Για δεκαετίες, η ελληνική προεκλογική περίοδος χαρακτηριζόταν από έναν πλειστηριασμό παροχών. Ωστόσο, το εγχείρημα εμπεριέχει και προκλήσεις. Καθώς η συμμετοχή στη διαδικασία είναι απολύτως εθελοντική , το μεγάλο στοίχημα έγκειται στο αν τα πολιτικά κόμματα θα τολμήσουν να εκτεθούν στον αυστηρό φακό του ΕΔΣ. Επιπλέον, η δυνατότητα ενός κόμματος να «μπλοκάρει» τη δημοσιοποίηση της εκτίμησης αν δεν συμφωνεί με το αποτέλεσμα μπορεί να λειτουργήσει ως δίκοπο μαχαίρι.
