Ενώ η παγκόσμια οικονομία παλεύει να διατηρήσει τις εύθραυστες ισορροπίες της εν μέσω γεωπολιτικών αναταράξεων, μια νέα δήλωση από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού απειλεί να προκαλέσει «τεκτονικούς σεισμούς» στην αγορά ενέργειας. Ο Ντόναλντ Τραμπ, στο πλαίσιο συνέντευξης Τύπου στη Νέα Υόρκη, άνοιξε διάπλατα το ενδεχόμενο να επιβληθεί πλήρης απαγόρευση στις εξαγωγές ντίζελ από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής.
Οι σοβαρές επιπτώσεις που θα μπορούσε να επιφέρει μια πιθανή απαγόρευση των εξαγωγών ντίζελ από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο κίνδυνος να προκαλέσει παγκόσμια εκτόξευση τιμών και η ευάλωτη Ευρώπη
Αν και ο διακηρυγμένος στόχος μιας τέτοιας κίνησης είναι η συγκράτηση των εγχώριων τιμών για τους Αμερικανούς καταναλωτές ενόψει κρίσιμων πολιτικών εξελίξεων, διεθνείς αναλυτές και οικονομολόγοι εκπέμπουν σήμα κινδύνου: ένα αμερικανικό εμπάργκο δεν θα λύσει το πρόβλημα στις ΗΠΑ, αλλά αντίθετα θα πυροδοτήσει ένα παγκόσμιο ράλι τιμών, αφήνοντας την Ευρώπη εκτεθειμένη σε μια πρωτοφανή ενεργειακή ασφυξία.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat η εξάρτηση της ΕΕ από το αμερικανικό πετρέλαιο δεν είναι αμελητέα. Το 18,8% των εισαγωγών ντίζελ στη Γηραιά Ήπειρο προήλθε από τις ΗΠΑ το δεύτερο τρίμηνο του 2026.
Η πολιτική λογική πίσω από την πρόταση Τραμπ για τις εξαγωγές ντίζελ
Φαίνεται πως στο επίκεντρο της ρητορικής του Αμερικανού πολιτικού βρίσκεται το δόγμα «Πρώτα η Αμερική» (America First) εφαρμοσμένο στην ενέργεια. Οι εγχώριες τιμές των καυσίμων στις ΗΠΑ, αν και αισθητά χαμηλότερες σε σύγκριση με τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές, παραμένουν ένας ευαίσθητος πολιτικός δείκτης. Η ιδέα του περιορισμού ή της πλήρους απαγόρευσης των εξαγωγών βασίζεται στην απλοϊκή παραδοχή ότι αν τα διυλισμένα προϊόντα παραμείνουν εντός των αμερικανικών συνόρων, η προσφορά θα αυξηθεί και οι τιμές στην αντλία θα υποχωρήσουν.
Ωστόσο, η πραγματικότητα της παγκοσμιοποιημένης αγοράς πετρελαίου είναι πολύ πιο σύνθετη:
- Η δομή των αμερικανικών διυλιστηρίων: Τα αμερικανικά διυλιστήρια, ειδικά στην περιοχή του Κόλπου του Μεξικού (US Gulf Coast), είναι σχεδιασμένα να επεξεργάζονται συγκεκριμένους τύπους αργού πετρελαίου και παράγουν υπερβάλλουσες ποσότητες διυλισμένων προϊόντων, τις οποίες η εγχώρια αγορά δεν μπορεί να απορροφήσει εξ ολοκλήρου.
- Οι εφοδιαστικές αλυσίδες: Η απαγόρευση των εξαγωγών θα μπορούσε να οδηγήσει σε τοπική υπερπληθώρα καυσίμων, αναγκάζοντας ορισμένα διυλιστήρια να μειώσουν την παραγωγή τους επειδή θα γεμίσουν οι αποθηκευτικοί τους χώροι.
Ο ενημερωτικός ιστότοπος Politico έγραψε πως οι ΗΠΑ εξετάζουν το ενδεχόμενο απαγόρευσης των εξαγωγών ντίζελ για 90 ημέρες, παρά τις διαφωνίες που εκφράζονται στους κόλπους της κυβέρνησης αλλά και από την πετρελαϊκή βιομηχανία. Το ρεπορτάζ είναι «ψευδές» δήλωσε ένας αξιωματούχος του Λευκού Οίκου. Νωρίτερα, ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ είχε δηλώσει ότι μια τέτοια απαγόρευση δεν θα λειτουργούσε, αντιθέτως θα μπορούσε να εκτοξεύσει την τιμή της βενζίνης και των αεροπορικών καυσίμων. Πρόσθεσε όμως ότι η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει μέτρα σε εθελοντική βάση.
Η διαρθρωτική αδυναμία της Ευρώπης
Εάν για τις ΗΠΑ η απαγόρευση εξαγωγών είναι ένα παρακινδυνευμένο οικονομικό πείραμα, για την Ευρώπη αποτελεί εφιάλτη πρώτου μεγέθους. Η ΕΕ πάσχει από μια χρόνια, διαρθρωτική έλλειψη ντίζελ. Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, όπου η βενζίνη κυριαρχεί στις μεταφορές, ο στόλος της Ευρώπης -από τα φορτηγά μεταφορών και τα γεωργικά μηχανήματα μέχρι σημαντικό ποσοστό των επιβατικών αυτοκινήτων- βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο πετρέλαιο κίνησης.
Μετά την επιβολή του ευρωπαϊκού εμπάργκο στο ρωσικό πετρέλαιο και τα διυλισμένα προϊόντα, οι ευρωπαϊκές εισαγωγές αναπροσανατολίστηκαν βίαια. Οι Ηνωμένες Πολιτείες κάλυψαν το μεγαλύτερο μέρος του κενού που άφησε η Μόσχα, καθιστώντας τα αμερικανικά δεξαμενόπλοια τη βασική «αρτηρία» τροφοδοσίας των ευρωπαϊκών λιμανιών.
«Σε περίπτωση που οι ΗΠΑ απαγορεύσουν τις εξαγωγές ντίζελ, αυτό μπορεί να μειώσει τις τιμές στις ΗΠΑ, αλλά θα πλήξει ιδιαίτερα σκληρά τις ευρωπαϊκές χώρες», τονίζει (Reuters) ο ενεργειακός αναλυτής Τζιμ Μίτσελ της Wood Mackenzie.
«Αρχικά, μια απαγόρευση εξαγωγών θα προκαλούσε εκτόξευση των τιμών σε παγκόσμιο επίπεδο… Μια τέτοια κατάσταση θα μπορούσε να αυξήσει τις παγκόσμιες τιμές έως και 100% (…)», δήλωσε ο οικονομολόγος ειδικός σε θέματα ενέργειας Φίλιπ Βέρλεγκερ.
Χωρίς εύκολες εναλλακτικές λύσεις
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία ήδη παλεύει με την εξασθενημένη ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της και το υψηλό κόστος ενέργειας, κινδυνεύει να βρεθεί παγιδευμένη σε μια νέα κρίση.
Είναι εξαιρετικά ευάλωτη σε εξωτερικές αναταράξεις, καθώς το ντίζελ της εξαρτάται από ένα στενό πλέγμα προμηθευτών: τις ΗΠΑ για άμεσες θαλάσσιες μεταφορές και τη Μέση Ανατολή μέσω των νότιων ναυτιλιακών οδών. Οποιοδήποτε πρόβλημα παρουσιαστεί σε έναν από αυτούς τους πυλώνες επηρεάζει άμεσα τις τιμές στην αντλία. Υπάρχουν σταθερά οι προμηθευτές από Νορβηγία, Καζακστάν, Ιράκ και Βόρεια Αφρική αλλά το κενό που θα δημιουργηθεί ίσως αποδειχθεί δυσαναπλήρωτο.
Με τις υπάρχουσες υποδομές διύλισης να πιέζονται στα όριά τους, η προοπτική ενός αμερικανικού «φρένου» στις εξαγωγές συνιστά εφιάλτη που κανείς στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δεν θέλει να δει να γίνεται πραγματικότητα.
