Στρώνει το έδαφος για έναν «δύσκολο χειμώνα» η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η ενεργειακή κρίση εντείνεται εξαιτίας του πολέμου στο Ιράν αλλά και της απώλειας της φτηνής ρωσικής ενέργειας μετά τη ρήξη με τη Μόσχα λόγω του πολέμου στην Ουκρανία. Ο Δανός Επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν, μέσω επιστολή στις πρωτεύουσες των «27», ξύπνησε εφιάλτες.
Ο Επίτροπος Ενέργειας προειδοποιεί για την ανάγκη δραστικής μείωσης της κατανάλωσης
Πίσω από τις γραφειοκρατικές διατυπώσεις και τους προσεκτικά ζυγισμένους τεχνοκρατικούς όρους του Γιόργκενσεν, η ουσία του μηνύματός του ήταν μία, κοφτή και αμείλικτη: η Ευρώπη καλείται να χαμηλώσει τους διακόπτες «για όσο διάστημα χρειαστεί».
Η προειδοποίηση δεν ήρθε εν κενώ. Είναι το αποτέλεσμα μιας διπλής μέγγενης που σφίγγει ασφυκτικά τη Γηραιά Ήπειρο. Από τη μία πλευρά, οι οξυμένες γεωπολιτικές αναταράξεις και η κλιμάκωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή έχουν προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στις θαλάσσιες οδούς μεταφοράς και στην εφοδιαστική αλυσίδα του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Από την άλλη, οι παγκόσμιες τιμές ενέργειας εκτινάσσονται εκ νέου στα ύψη, ενώ η διαθεσιμότητα φορτίων περιορίζεται δραματικά, καθώς οι ασιατικές αγορές υπερθεματίζουν για να εξασφαλίσουν τη δική τους ενεργειακή επάρκεια.
Η «τρύπα» στις αποθήκες και η ομολογία… Γιόργκενσεν
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο που αποκαλύπτει η επιστολή του Επιτρόπου είναι η κατάσταση των ευρωπαϊκών υποδομών αποθήκευσης φυσικού αερίου. Ενώ τα προηγούμενα χρόνια η Κομισιόν υπερηφανευόταν για την επίτευξη στόχων πληρότητας που άγγιζαν το 90% πριν από την έναρξη της χειμερινής περιόδου, σήμερα η εικόνα είναι αποκαρδιωτική.
Σύμφωνα με την Gas Infrastructure Europe, οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης στην ΕΕ είναι επί του παρόντος γεμάτες ,περίπου κατά 70%. Ουσιαστικά μιλάμε για ένα ποσοστό περίπου 12%χαμηλότερο από το επίπεδο της ίδιας περιόδου πέρυσι.
Αυτό ποικίλλει σημαντικά σε ολόκληρη την ΕΕ, με χώρες όπως η Πολωνία (σχεδόν 99%), η Ιταλία (πάνω από 86%) και η Γαλλία (σχεδόν 82%) να βρίσκονται πολύ μπροστά από άλλες χώρες όπως η Ολλανδία και η Γερμανία (και οι δύο περίπου 57%).
Ειδικοί εκφράζουν ανοιχτά την ανησυχία τους για την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί καθώς ο Οκτώβριος πλησιάζει και αρκετές χώρες θα αρχίσουν να αντιμετωπίζουν την ανάγκη αύξησης της κατανάλωσης για σκοπούς θέρμανσης.
«Στο πλαίσιο των περιορισμών στην παγκόσμια προσφορά και την υψηλή μεταβλητότητα των τιμών, η μείωση της ζήτησης μπορεί να αποτελέσει ένα αποτελεσματικό μέσο για τον περιορισμό των τιμών», έγραψε ο Επίτροπος της ΕΕ για την Ενέργεια και τη Στέγαση, σε επιστολή προς τους υπουργούς της ΕΕ, την οποία είχε στη διάθεσή του το POLITICO.
Στην επιστολή του, ο Γιόργκενσεν καλεί τους υπουργούς να λάβουν μέτρα για τη μείωση της ζήτησης σε φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια «για όσο διάστημα χρειαστεί». Υποστηρίζει ότι, αν και η κατάσταση είναι «δύσκολη», «προς το παρόν δεν υπάρχουν άμεσοι κίνδυνοι για την ασφάλεια του εφοδιασμού».
Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ενεργοποιήσει τη «ρήτρα ευελιξίας» του Κανονισμού Αποθήκευσης Αερίου, επιτρέποντας στα κράτη-μέλη να υποβιβάσουν τον στόχο πλήρωσης στο 80%, αποτελεί μια έμμεση αλλά σαφή ομολογία αδυναμίας. Στην πραγματικότητα, στις Βρυξέλλες αντιλαμβάνονται ότι η αναπλήρωση των δεξαμενών αυτή τη στιγμή είναι σχεδόν αδύνατη. Αν τα κράτη επιχειρούσαν να αγοράσουν φυσικό αέριο στις σημερινές εξωφρενικές τιμές της χρηματιστηριακής αγοράς, θα πυροδοτούσαν ένα αυτοτροφοδοτούμενο ράλι τιμών που θα διέλυε τους εθνικούς προϋπολογισμούς πριν καν πιάσουν τα πρώτα κρύα.
Τα μέτρα που λαμβάνουν οι χώρες της ΕΕ για τη ρύθμιση των τιμών θα πρέπει να είναι «στοχευμένα» και «προσωρινά», όπως αναφέρεται στην επιστολή του Jørgensen, προκειμένου να αποφευχθεί η απότομη αύξηση της ζήτησης.
Το αόρατο «δελτίο» και τα αναγκαστικά μέτρα
Οι συστάσεις της Κομισιόν, αν και προς το παρόν φέρουν το περιτύλιγμα της «εθελοντικής προσαρμογής», θέτουν τις βάσεις για αυτά που ενδέχεται να ακολουθήσουν προσεχώς:
- Τα δημόσια κτίρια και οι υποδομές: Αυστηρή επιβολή ανώτατων ορίων στη θέρμανση, δραστική μείωση των ωρών λειτουργίας των συστημάτων κλιματισμού και πλήρης απενεργοποίηση της θέρμανσης σε μη ζωτικούς χώρους.
- Ο δημόσιος χώρος και το εμπόριο: Σβήσιμο του φωτισμού σε μνημεία, μείωση του οδικού φωτισμού κατά τις μεταμεσονύκτιες ώρες και απαγόρευση της εξωτερικής θέρμανσης σε χώρους εστίασης και εμπορικά καταστήματα.
- Η ζήτηση σε ώρες αιχμής: Συστηματική προσπάθεια μετατόπισης ή περικοπής της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας κατά τις ώρες που το δίκτυο δέχεται τη μεγαλύτερη πίεση.
Το γεωπολιτικό ρίσκο και η ψευδαίσθηση της ασφάλειας
Στην επιστολή Γιόργκενσεν υπάρχει μια φράση που λειτουργεί «κατευναστικά»: ότι «δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για τη βασική ασφάλεια εφοδιασμού».
Ωστόσο, η απεξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο, αν και έχει κριθεί στρατηγικά απαραίτητη, αντικαταστάθηκε από μια νέα, εξαιρετικά εύθραυστη εξάρτηση από το παγκόσμιο υγροποιημένο αέριο (LNG). Σήμερα, η ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια δεν εξαρτάται από ρωσικούς αγωγούς αλλά από την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ και από τις αποφάσεις των παραγωγών στις ΗΠΑ και το Κατάρ. Ένα μόνο σοβαρό επεισόδιο στη Μέση Ανατολή ή ένα τεχνικό ατύχημα σε κάποιον μεγάλο σταθμό υγροποίησης αρκεί για να μετατρέψει την «πίεση τιμών» σε απόλυτη φυσική έλλειψη.
Η κοινωνική νάρκη στα θεμέλια της Ευρώπης
Πέραν των αριθμών, των μεγαβάτ και των ποσοστών πλήρωσης, η επιστολή του Επιτρόπου Ενέργειας αγγίζει τη βαθύτερη κοινωνική πραγματικότητα της ηπείρου. Το ενδεχόμενο ενός νέου κύματος εκτίναξης των τιμών του ρεύματος και του αερίου απειλεί να σπρώξει εκατομμύρια επιπλέον νοικοκυριά στην ενεργειακή φτώχεια.
Όταν οι πολίτες καλούνται για πολλοστή φορά τα τελευταία χρόνια να «σφίξουν το ζωνάρι», να παγώσουν στα σπίτια τους και να πληρώσουν δυσβάσταχτους λογαριασμούς, τα περιθώρια κοινωνικής ανοχής εξαντλούνται. Η ακρίβεια στην ενέργεια μεταφέρεται αμέσως σε όλη την αλυσίδα της οικονομίας, εκτινάσσοντας τις τιμές στα βασικά καταναλωτικά αγαθά και τα τρόφιμα, και τροφοδοτώντας έναν φαύλο κύκλο πληθωρισμού.
Η «πίσω σελίδα» της επιστολής Γιόργκενσεν δεν γράφει απλώς για κιλοβατώρες που πρέπει να εξοικονομηθούν. Γράφει για μια Ευρώπη που βαδίζει σε τεντωμένο σχοινί, ανήμπορη να ελέγξει τις εξωτερικές γεωπολιτικές θύελλες και αναγκασμένη να επιβάλει αυτοπεριορισμούς για να επιβιώσει.
