Σε μια Ευρώπη που δοκιμάζεται από την ακρίβεια, οι κρατικές «ομπρέλες» προστασίας για τους πιο ευάλωτους πολίτες αποδεικνύονται στην πράξη τρύπιες, καθώς τα επιδόματα ελάχιστου εισοδήματος σπανίως καταφέρνουν να ξεπεράσουν το επίσημο όριο της φτώχειας.
Η ευρωπαϊκή πραγματικότητα παραμένει βαθιά διχασμένη, με τις χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά να εξασφαλίζουν ένα δίχτυ ασφαλείας που ξεπερνά τα 1.000 ευρώ, την ώρα που στον ευρωπαϊκό Νότο εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται στο περιθώριο.
Στην τελευταία βαθμίδα αυτής της κλίμακας φιγουράρει η Ελλάδα, όπου το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα για ένα μεμονωμένο άτομο καθηλώνεται λίγο πάνω από τα 200 ευρώ τον μήνα, αναδεικνύοντας τις δραματικές αποκλίσεις στην κοινωνική πολιτική εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Πίσω από τους ψυχρούς αριθμούς και τη χαοτική απόσταση που χωρίζει τα 1.000 ευρώ της Ευρώπης από τα μόλις 200 ευρώ της Ελλάδας, κρύβεται η καθημερινή μάχη χιλιάδων ανθρώπων για την αξιοπρέπειά τους.
Το ελληνικό επίδομα φτώχειας, αντί να απλώνει ένα χέρι βοηθείας για να σηκώσει όσους λύγισαν, μοιάζει με ένα στενό κλουβί που απλώς τους κρατά ζωντανούς στην απομόνωση.
Όταν η κρατική φροντίδα εξαντλείται σε ένα πενιχρό φιλοδώρημα επιβίωσης, το σύστημα δεν γιατρεύει την πληγή, απλώς τη συντηρεί, καταδικάζοντας ολόκληρες οικογένειες να ζουν στο περιθώριο, χωρίς ελπίδα, χωρίς προοπτική και με κομμένα τα φτερά για ένα καλύτερο αύριο.
Κοινός παρονομαστής είναι ότι σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, τα επιδόματα ελάχιστου εισοδήματος πάνω από το όριο της φτώχειας είναι σπάνια και καλύπτουν μόνο τις ανάγκες των ζευγαριών ή των οικογενειών με παιδιά, αφήνοντας πίσω τους άγαμους.
Το ευρωπαϊκό χάσμα
Τα ποσά που ίσχυαν στις αρχές του 2026 για ένα άτομο που ζει μόνο, αποτυπώνουν και σε αυτή την περίπτωση μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων:
Στο Βέλγιο, την Ολλανδία και το Λουξεμβούργο, η κρατική ενίσχυση ξεπερνά κατά πολύ τα 1.000 ευρώ τον μήνα, προσφέροντας ένα πραγματικό δίχτυ ασφαλείας.
Στη Γαλλία το επίδομα RSA αγγίζει τα 600 ευρώ, ενώ στη Γερμανία ξεπερνά τα 500 ευρώ.
Στην Ελλάδα και την Πορτογαλία, το μέγιστο βοήθημα για έναν single άνθρωπο είναι μόλις λίγο πάνω από τα 200 ευρώ τον μήνα.
Τα κράτη επιδιώκουν να παρέχουν ένα κατώτατο όριο εισοδήματος που θα επιτρέπει στους ανθρώπους να ξεφεύγουν από την αστάθεια και το καθημερινό άγχος της άγνοιας αν θα μπορούν να αγοράσουν ψωμί, ηλεκτρικό ρεύμα ή νερό.
«Αυτό που επιδιώκεται είναι ένα σύστημα ελάχιστου εισοδήματος που θα επιτρέπει στο άτομο να ζει μια αξιοπρεπή ζωή», λέει ο Helder Ferreira, επικεφαλής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και Συμμαχιών στο EAPN-ES , ένα ευρωπαϊκό δίκτυο κοινωνικών οργανώσεων που εργάζονται για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού.
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα (πρώην ΚΕΑ) είναι προνοιακό πρόγραμμα του ΟΠΕΚΑ που στηρίζει νοικοκυριά που ζουν σε συνθήκες φτώχειας.
Τα βασικά ποσά μηνιαίας ενίσχυσης καθορίζονται ως εξής:
• Μονοπρόσωπο νοικοκυριό: 216 ευρώ μηνιαίως
• Κάθε επιπλέον ενήλικας του νοικοκυριού: 108 ευρώ μηνιαίως
• Κάθε ανήλικο μέλος: 54 ευρώ μηνιαίως
• Ανώτατο μηνιαίο όριο (ανεξαρτήτως σύνθεσης): 972 ευρώ.
Όταν το επίδομα είναι τόσο χαμηλό, η κοινωνική πολιτική αποτυγχάνει στον βασικό της στόχο, που είναι η εξάλειψη της ανέχειας.
Το επίδομα στην Ελλάδα λειτουργεί αποκλειστικά ως μέτρο ανακούφισης της ακραίας ανέχειας.
Με 200 ευρώ τον μήνα, ο δικαιούχος εγκλωβίζεται σε μια διαρκή κατάσταση διαχείρισης κρίσεων (αν θα έχει ψωμί, ρεύμα ή νερό). Αυτό το καθημερινό στρες, σε συνδυασμό με την έλλειψη παράλληλων υποστηρικτικών δομών, του στερεί τη δυνατότητα και την ψυχολογική σταθερότητα να αναζητήσει μια ποιοτική και μόνιμη θέση εργασίας.
Ειδικοί αναφέρουν ότι τα ελάχιστα εισοδήματα λειτουργούν ως «σημείο εκκίνησης» που πρέπει να συντονίζεται με άλλα συγκεκριμένα επιδόματα και υποστήριξη σε τομείς όπως η στέγαση, η υγεία, η εκπαίδευση και η δικαιοσύνη. Οι ίδιοι αναφέρουν ότι δεν μπορείς να καταπολεμήσεις τη φτώχεια μόνο με μια πολιτική.
Κοινή ευρωπαϊκή οδηγία ζητούν οι ευρωπαϊκές οργανώσεις
Οι ευρωπαϊκές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (όπως η Caritas Europa, η Cáritas Española και το EAPN Europe) ζητούν, σύμφωνα με το europeandatajournalism τη θεσμοθέτηση ενός συστηματοποιημένου ελάχιστου εισοδήματος που θα προωθείται κεντρικά από την ΕΕ.
Το EAPN Europe ζητά μια δεσμευτική ευρωπαϊκή οδηγία που θα θεσπίζει κοινά κριτήρια για όλα τα κράτη μέλη, προχωρώντας πέρα από τις απλές «συστάσεις» που υπάρχουν σήμερα και οι οποίες δεν υποχρεώνουν τις χώρες να συμμορφωθούν.
Η Caritas Europa υποστηρίζει ότι τα επιδόματα εισοδήματος πρέπει να φτάνουν τουλάχιστον στο 75% του εθνικού ορίου φτώχειας για όλους τους τύπους νοικοκυριών.
Στο ίδιο πνεύμα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι προτάσεις ενθαρρύνουν την αντιστοίχιση του επιδόματος είτε με το επίσημο όριο της φτώχειας είτε με τη χρηματική αξία των απαραίτητων αγαθών και υπηρεσιών (όπως επαρκής τροφή, στέγαση, υγειονομική περίθαλψη).
Στόχος είναι η επέκταση και βελτίωση αυτών των συστημάτων σε όλες τις χώρες της ΕΕ, ώστε να αποφευχθούν «οπισθοδρομικά βήματα» —όπως αυτό που συνέβη στην Ιταλία με τη μείωση των δικαιούχων— και να προστατευτούν όσοι κινδυνεύουν να βρεθούν ξαφνικά σε κατάσταση ανάγκης.
