Δεν επηρεάζουν όλοι οι παράγοντες κινδύνου τον εγκέφαλο με τον ίδιο τρόπο. Σύμφωνα με νέα επιστημονικά δεδομένα, παθήσεις όπως ο διαβήτης, η υπέρταση και η απώλεια ακοής μπορεί να έχουν πολύ μεγαλύτερο αντίκτυπο στις γυναίκες, αυξάνοντας τον κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας.
Τι αυξάνει τον κίνδυνο άνοιας στις γυναίκες – Τα ευρήματα που προβληματίζουν τους ειδικούς
Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο γερνάει ο εγκέφαλός μας και το τι μπορούμε να κάνουμε για να προστατεύσουμε τη μνήμη μας αποτελεί σημαντική προτεραιότητα για πολλούς ανθρώπους. Καθώς μεγαλώνουμε, η ιδέα της γνωστικής εξασθένησης μας ωθεί συχνά να εξετάζουμε προσεκτικά τις καθημερινές μας συνήθειες για να μειώσουμε τον κίνδυνο. Εξάλλου, οι έρευνες δείχνουν ότι ορισμένοι παράγοντες υγείας και τρόπου ζωής αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης άνοιας.
Ωστόσο, οι βιολογικές διαφορές, οι ορμονικές αλλαγές και οι εμπειρίες ζωής διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο το σώμα και το μυαλό μας ανταποκρίνονται στην ασθένεια ή το στρες. Αυτό σημαίνει ότι οι άνδρες και οι γυναίκες αντιμετωπίζουν συχνά διαφορετικές προκλήσεις υγείας καθώς μεγαλώνουν.
Επειδή οι γυναίκες διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας κατά τη διάρκεια της ζωής τους σε σύγκριση με τους άνδρες, οι ερευνητές θέλησαν να κατανοήσουν εάν αυτοί οι καθημερινοί παράγοντες υγείας επηρεάζουν διαφορετικά τα δύο φύλα. Τα αποτελέσματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Biology of Sex Differences.
Πώς διεξήχθη η επιστημονική μελέτη
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από τη Μελέτη Υγείας και Συνταξιοδότησης (Health and Retirement Study)που παρακολουθεί ηλικιωμένους ενήλικες στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εστίασαν σε πληροφορίες που συλλέχθηκαν το 2008 από 17.182 συμμετέχοντες, ηλικίας 40 ετών και άνω. Η μέση ηλικία της ομάδας ήταν τα 69 έτη και σχεδόν το 60% των συμμετεχόντων ήταν γυναίκες.
Η ερευνητική ομάδα εξέτασε 13 συγκεκριμένους παράγοντες υγείας και τρόπου ζωής που μπορούμε ενδεχομένως να αλλάξουμε ή να διαχειριστούμε. Αυτοί περιλάμβαναν:
- Το επίπεδο εκπαίδευσης
- Την απώλεια ακοής
- Την ολική χοληστερόλη
- Την κατάθλιψη
- Τη σωματική αδράνεια
- Τον διαβήτη
- Το κάπνισμα
- Την υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση)
- Την παχυσαρκία
- Την υπερβολική χρήση αλκοόλ
- Την κοινωνική απομόνωση
- Την κακή όραση
- Τον κακό ύπνο
Παράλληλα με αυτούς τους παράγοντες, οι ερευνητές αξιολόγησαν τις επιδόσεις των συμμετεχόντων σε ένα σύντομο τηλεφωνικό γνωστικό τεστ. Αυτό το τεστ μέτρησε την άμεση και καθυστερημένη ανάκληση λέξεων, καθώς και βασικές μαθηματικές δεξιότητες (όπως η αφαίρεση αριθμών και η αντίστροφη μέτρηση).
Αναλύοντας αυτό το τεράστιο σύνολο δεδομένων, η ομάδα μπόρεσε να διαπιστώσει πόσο συχνοί ήταν αυτοί οι 13 παράγοντες κινδύνου στους άνδρες έναντι των γυναικών και πώς ακριβώς σχετιζόταν ο κάθε παράγοντας με το σκορ του ατόμου στο γνωστικό τεστ.
Τι έδειξε η μελέτη: Γιατί ο γυναικείος εγκέφαλος είναι πιο ευάλωτος στην άνοια
Τα δεδομένα της έρευνας αποκάλυψαν ένα ξεκάθαρο μοτίβο: οι γυναίκες όχι μόνο έρχονται αντιμέτωπες με περισσότερους παράγοντες κινδύνου, αλλά ο εγκέφαλός τους φαίνεται να είναι και πιο ευάλωτος στη ζημιά που προκαλούν αυτοί οι παράγοντες.
Εξετάζοντας τη συχνότητα αυτών των κινδύνων, οι γυναίκες παρουσίασαν υψηλότερα ποσοστά σε 7 από τις 13 κατηγορίες που μελετήθηκαν. Για παράδειγμα, ανέφεραν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης, σωματικής αδράνειας και προβλημάτων ύπνου. Από την άλλη πλευρά, οι άνδρες εμφάνισαν υψηλότερα ποσοστά σε 3 μόνο τομείς: απώλεια ακοής, διαβήτη και υψηλή κατανάλωση αλκοόλ.
Η άνιση επίδραση στη γνωστική λειτουργία
Ωστόσο, το πιο κρίσιμο εύρημα σχετίζεται με τον τρόπο που αυτοί οι παράγοντες κινδύνου επηρεάζουν τη μνήμη και τις γνωστικές ικανότητες. Οι ερευνητές μέτρησαν τη σύνδεση μεταξύ κάθε πάθησης και της γνωστικής απόδοσης. Διαπίστωσαν ότι ορισμένοι παράγοντες κινδύνου πλήττουν τη γνωστική λειτουργία πολύ πιο έντονα στις γυναίκες απ’ ό,τι στους άνδρες.
Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτό ισχύει ακόμη και για παθήσεις που εμφανίζονται συχνότερα στους άνδρες:
- Απώλεια ακοής και διαβήτης: Αν και είναι πιο συχνά στους άνδρες, όταν εμφανίζονται σε γυναίκες προκαλούν πολύ μεγαλύτερη πτώση στη λειτουργία του εγκεφάλου.
- Καρδιομεταβολική υγεία: Παθήσεις όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση και ο αυξημένος Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) είχαν πολύ πιο έντονες αρνητικές επιπτώσεις στις νοητικές ικανότητες των γυναικών.
Το συμπέρασμα της μελέτης: Τα ίδια προβλήματα υγείας δεν επηρεάζουν όλους τους ανθρώπους με τον ίδιο τρόπο. Μια πάθηση που προκαλεί μέτρια γνωστική έκπτωση σε έναν άνδρα μπορεί να έχει πολύ πιο σοβαρό αντίκτυπο στην υγεία του γυναικείου εγκεφάλου.
Επειδή πολλοί από αυτούς τους παράγοντες μπορούν να τροποποιηθούν ή να ρυθμιστούν μέσω ιατρικής φροντίδας και αλλαγών στον τρόπο ζωής, τα ευρήματα τονίζουν την ανάγκη για εξατομικευμένη πρόληψη της άνοιας.
Περιορισμοί της μελέτης
Παρόλο που η μελέτη περιλαμβάνει ένα μεγάλο και ποικιλόμορφο δείγμα ανθρώπων, βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε δεδομένα που δήλωσαν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες. Αυτό σημαίνει ότι τα στοιχεία για τη σωματική δραστηριότητα, τον ύπνο και την ακοή εξαρτώνται από το πόσο με ακρίβεια θυμούνται και αναφέρουν οι ίδιοι την κατάστασή τους.
Επιπλέον, οι ερευνητές έπρεπε να κατηγοριοποιήσουν σύνθετες παθήσεις σε απλές απαντήσεις του τύπου «ναι» ή «όχι» (αν υπήρχε ο παράγοντας κινδύνου ή όχι), παραλείποντας τις αποχρώσεις για τη σοβαρότητα της κάθε κατάστασης. Τέλος, σημειώθηκε ότι δεν ήταν εφικτό να ελεγχθεί κάθε πιθανή κοινωνικοοικονομική παράμετρος, η οποία μπορεί να επηρεάσει βαθιά τόσο την υγεία όσο και το μορφωτικό επίπεδο.
Πώς εφαρμόζονται αυτά τα ευρήματα στην καθημερινή ζωή
Αυτά τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η προστασία της υγείας του εγκεφάλου δεν είναι μια οριζόντια διαδικασία που ταιριάζει σε όλους. Επειδή ορισμένες παθήσεις επηρεάζουν τις γυναίκες με μεγαλύτερη ένταση, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτές τις πληροφορίες για να πάρουμε εξυπνότερες, πιο στοχευμένες αποφάσεις σχετικά με τις καθημερινές μας συνήθειες και την ιατρική μας φροντίδα.
Τόσο για τις γυναίκες όσο και για τους άνδρες, η ανάληψη δράσης απέναντι σε συγκεκριμένους, τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου μπορεί να προσφέρει ισχυρή άμυνα ενάντια στη γνωστική εξασθένηση.
Τι πρέπει να κάνουν οι γυναίκες για να μειώσουν τον κίνδυνο άνοιας
Με βάση τα δεδομένα, μπορούν να ληφθούν προληπτικά μέτρα για την προστασία του εγκεφάλου. Ειδικά για τις γυναίκες, η απώλεια ακοής, ο διαβήτης και η υπέρταση συνδέθηκαν με μεγαλύτερες επιπτώσεις στις γνωστικές επιδόσεις. Γι’ αυτό οι ειδικοί συνιστούν στις γυναίκες τα εξής για τη μείωση του κινδύνου άνοιας:
- Έγκαιρη αντιμετώπιση απώλεια ακοής μέσω εξετάσεων και χρήση ακουστικών βαρηκοΐας εάν το συνιστά ο ειδικός.
- Διαχείριση του κινδύνου διαβήτη: Έλεγχος του σακχάρου στο αίμα σας. Η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε φυτικές ίνες, η σωματική άσκηση και ο ποιοτικός ύπνος βοηθούν στη διατήρηση υγιών επιπέδων σακχάρου.
- Διαχείριση της υψηλής αρτηριακής πίεσης: Η φυσική δραστηριότητα –που κάνει καλό και στον εγκέφαλο– καθώς και διατροφικά πρότυπα όπως η δίαιτα DASH (Διαιτητική Προσέγγιση για την Αντιμετώπιση της Υπέρτασης) μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση της υπέρτασης.
Ένας εξατομικευμένος οδικός χάρτης για την υγεία
Η παραπάνω μελέτη δίνει στους παρόχους υγείας έναν πιο εξατομικευμένο οδικό χάρτη. Αντί να αντιμετωπίζουν όλους τους ασθενείς με τις ίδιες ακριβώς στρατηγικές πρόληψης, μπορούν να προσαρμόζουν τις συμβουλές και τις θεραπείες τους στις ατομικές ανάγκες. Για παράδειγμα, οι γιατροί μπορούν να δώσουν μεγαλύτερη προσοχή στη διαχείριση της υπέρτασης και του διαβήτη στις γυναίκες ασθενείς τους, γνωρίζοντας ότι αυτοί οι παράγοντες έχουν μεγαλύτερο βάρος για τη μακροπρόθεσμη εγκεφαλική τους υγεία.
Αν και δεν μπορούμε να αλλάξουμε την ηλικία ή τα γονίδιά μας, μπορούμε να ελέγξουμε διάφορους παράγοντες του τρόπου ζωής μας. Λαμβάνοντας προληπτικά μέτρα προστατεύουμε την γνωστική μας απόδοση και μειώνουμε την πιθανότητα εμφάνισης άνοιας στο μέλλον.
