Κάθε θαύμα τρεις μέρες λέει η παροιμία, αλλά το θαύμα που υποσχέθηκε η Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών δεν άντεξε ούτε 24 ώρες. Δεν αναφερόμαστε στις ανακοινώσεις των κομμάτων της αντιπολίτευσης, που έκαναν λόγο για «επικοινωνιακά τεχνάσματα» (ΣΥΡΙΖΑ) και για «κυβέρνηση θεατή στο ράλι των ανατιμήσεων που προσπαθεί να συμμαζέψει τα ασυμμάζευτα» (ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ).
Η αντιπολίτευση έχει κάθε λόγο να ασκεί κριτική στα κυβερνητικά μέτρα για την ακρίβεια, πόσο μάλλον όταν η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών τα βρίσκει ανεπαρκή (85% σε δημοσκόπηση της Αlco, 81% σε έρευνα του ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ για τις ΜμΕ). Το πραγματικό διακύβευμα είναι αν η Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών θα αποδειχθεί αποτελεσματική ή όχι ακριβώς εκεί που μετράει: στον τελικό λογαριασμό του καλαθιού του κάθε νοικοκυριού. Τα πρώτα δείγματα γραφής δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά.
Καταρχάς υπήρξαν καταγγελίες και ρεπορτάζ, που επιβεβαιώνονται μέσω της πλατφόρμας «poso kanei», ότι το δίμηνο πριν την εφαρμογή του μέτρου μεσολάβησαν αθόρυβες ανατιμήσεις σε σειρά κωδικών. Το αποτέλεσμα είναι οι πολυδιαφημισμένες μειώσεις του Σεπτεμβρίου στην καλύτερη περίπτωση να αντισταθμίζουν τις ενδιάμεσες αυξήσεις, με τις τελικές τιμές να είναι ίσες ή οριακά χαμηλότερες από ό,τι τον Ιούλιο. Στη χειρότερη περίπτωση τα προϊόντα πωλούνται αισθητά ακριβότερα από ό,τι τα έβρισκε κανείς στα μέσα του καλοκαιριού.
Αναφέρουμε ενδεικτικά παραδείγματα που εντόπισε ρεπορτάζ του Μega:
Φυσικός χυμός που πωλούνταν 3,68 ευρώ στις 10/7, στις 21/8 πωλούνταν 4,68 ευρώ – αύξηση 27%. Μετά την εθελοντική μείωση τιμής, κατέβηκε στα 4,35 ευρώ. Με άλλα λόγια, ακόμα και μετά τη μείωση, το προϊόν εξακολουθεί να πωλείται 18% ακριβότερα από ότι στα μέσα του καλοκαιριού.
Καφές φίλτρου που πωλούνταν 7,35 ευρώ στις 22 Ιουλίου, στις 23 Ιουίου σκαρφάλωσε στα 8,65 και σήμερα πωλείται στα 8,22 ευρώλεπτά. Η υποτιθέμενη μείωση τιμής ισοδυναμεί με αύξηση σχεδόν 12%.
Βρεφικές πάνες, από 8,84 ευρώ στις 12/8, πήγαν στα 10,08 ευρώ στις 16/8 και μετά την Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμής κατέβηκαν στα 8,40. Πρόκειται για μείωση μόλις 4,9%, που όμως διαφημίζεται ως -16,6%.
Άλλες συγκρίσεις τιμών πριν και μετά, δείχνουν αυξήσεις που ξεπερνάνε το 20% ή σε κάποιες περιπτώσεις και το 40%, σύμφωνα πάντα με επιλεκτικά παραδείγματα.
Το crash-test του πληθωρισμού
Οι αθόρυβες ανατιμήσεις συνέβησαν σε περίοδο που οι τιμές ήταν θεωρητικά παγωμένες, μετά τη συμφωνία κυρίων του υπουργείου Ανάπτυξης με προμηθευτές και σούπερ μάρκετ. Συμπίπτουν χρονικά με την επιτάχυνση του πληθωρισμού, ο οποίος τον Αύγουστο σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία της Εurostat, σκαρφάλωσε στο 3,7%, από 2,7% τον Ιούλιο. Υπενθυμίζουμε ότι η Εurostat καταγράφει τον εναρμονισμένο πληθωρισμό, με σταθμίσεις που ανταποκρίνονται σε ένα ενιαίο ευρωπαϊκό καλάθι. Ο εθνικός Δείκτης Τιμών Καταναλωτή, όπως τον κατέγραψε η ΕΛΣΤΑΤ ανήλθε τον Ιούλιο στο 3,4%. Αναμένονται στις 9 Σεπτεμβρίου τα αναλυτικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, για να δούμε πως κινήθηκε ο εθνικός πληθωρισμός και αν άγγιξε το 4%.
Τι απαντά η Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς
Η Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή (ΑΑΕΑ & ΠΚ) απαντώντας στις καταγγελίες που είδαν το φως της δημοσιότητας έκανε λόγο για παραπλανητική εικόνα. Διευκρίνισε ότι δεν υπήρξε καμία επίσημη δήλωση αύξησης τιμών το επίμαχο διάστημα (Ιούλιος-Αύγουστος), από τις εταιρείες που συμμετέχουν στην Εθνική Πρωτοβουλία.
Διευκρίνισε ότι οι συγκρίσεις «πριν και μετά» που παρουσιάζουν τα ΜΜΕ αναζητούν εκ των υστέρων τις χαμηλότερες τιμές, οι οποίες περιλαμβάνουν προσωρινές προσφορές-προωθητικές ενέργειες, για να αποδείξουν ότι έχουν μεσολαβήσει αυξήσεις. Η ΑΑΕΑ & ΠΚ επιμένει ότι η μεγάλη εικόνα εξασφαλίζει πραγματικές μειώσεις, με βάση τις οποίες η εξοικονόμηση για το καλάθι του καταναλωτή μπορεί να φτάσει τα 39 ευρώ τον μήνα.
Αυξήσεις τιμών με το τσουβάλι, μειώσεις με το σταγονόμετρο
Τα παραπάνω παραδείγματα είναι όντως αποσπασματικά, αυτό όμως δεν μειώνει τη χρησιμότητά τους. Μας δείχνουν πόσο εύκολα μαγειρεύεται το μείγμα των τιμών, είτε με κυλιόμενες προσφορές είτε με προσωρινές «συμφωνίες κυρίων», ώστε οι πραγματικές ανατιμήσεις να περάσουν πιο ήπια στον καταναλωτή. Είναι σαν τη μέθοδο που βραστού βατράχου. Όταν η θερμοκρασία του νερού ανεβαίνει λίγο λίγο, το αμφίβιο ον υπομένει πειθήνια τον βρασμό του. Αν η θερμοκρασία ανέβει απότομα θα πηδήξει από τη χύτρα.
Όμως η πιο διαφωτιστική σύγκριση δεν είναι εκείνη μεταξύ Ιουλίου-Αυγούστου σε επιλεγμένους κωδικούς, αλλά η αντιπαραβολή των επίσημων στοιχείων της ΕΛΣΤΑΤ για τις μεσοσταθμικές μεταβολές των τιμών σε ευρύτερες κατηγορίες προϊόντων, σε ένα αντιπροσωπευτικό χρονικό διάστημα.
Η έρευνα που παρουσιάζει το in προέρχεται από την επιστημονική ομάδα του Τομέα Ανάπτυξης του ΠΑΣΟΚ και καταγράφει τις σωρευτικές ανατιμήσεις κατά τη διάρκεια διακυβέρνησης της ΝΔ, από το 2019 ως το 2026, όπως αποτυπώνονται στις χρονοσειρές της ΕΛΣΤΑΤ.
Τα ευρήματα είναι αποκαλυπτικά. Ούτε οι εθελοντικές συμφωνίες, με πιο πρόσφατη την Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών, ούτε το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, αλλά ούτε και τα μέτρα ανακούφισης τύπου market pass κατάφεραν να τιθασεύσουν τις θηριώδεις πληθωριστικές ανατιμήσεις που «ροκανίζουν» εδώ και τουλάχιστον μια εξαετία την αγοραστική δύναμη.
Καθώς η έρευνα πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης, είναι λογικό τα συμπεράσματα να έχουν αντιπολιτευτικό χαρακτήρα. Όμως τα πρωτογενή στοιχεία δεν αμφισβητούνται, γι’αυτό και παρουσιάζουν ευρύτερο ενδιαφέρον. Το ερώτημα βέβαια προς τα κόμματα της κοινοβουλευτικής αντιπολίτευσης και όσα διεκδικούν την εξουσία (βλ. ΕΛΑΣ) είναι «εσείς τι θα κάνατε διαφορετικά για να καταπολεμήσετε την ακρίβεια;»
Εδώ οι απαντήσεις ποικίλλουν και όπως όλα δείχνουν αναμένεται να αποτελέσουν κύριο πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης, τόσο στη ΔΕΘ και στους επόμενους προεκλογικούς μήνες.
Γαλακτοκομικά και Αυγά
Όπως προκύπτει από τον παραπάνω πίνακα, οι δηλωθείσες μειώσεις 8,7% σε 143 κωδικούς γαλακτοκομικών δεν επαρκούν ούτε για να καλύψουν το 1/3 της πραγματικής αύξησης σε βασικά είδη
όπως το γάλα και το γιαούρτι. Το τυρί έχει ανατιμηθεί κατά 45% – σχεδόν πέντε φορές περισσότερο από τη μέση δηλωθείσα μείωση.
Κρέας
Παρόλο που αναφέρονται μειώσεις 28% σε ορισμένα νωπά κρέατα, η πραγματική αύξηση του βοείου κρέατος αγγίζει το 76% και του αρνίσιου το 87%. Η δηλωθείσα μείωση αφορά κυρίως το κοτόπουλο (56 κωδικοί), το οποίο όμως έχει ήδη αυξηθεί κατά 32%. Καμία μείωση δεν ανατρέπει τις σωρευτικές ανατιμήσεις.
Αλεύρι, Ψωμί, Ζυμαρικά & Δημητριακά
Η Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών δεν αναφέρει μειώσεις για τα βασικά είδη της κατηγορίας (αλεύρι, ψωμί), τα οποία έχουν ανατιμηθεί κατά 31-42%. Υπάρχουν μειώσεις από 5% ως 7% σε μόλις δύο εξειδικευμένους κωδικούς ψωμιού για τοστ (ψίχα). Συνολικά οι τιμές παραμένουν σε πολύ υψηλότερα επίπεδα από το 2019.
Φρούτα & Λαχανικά
Οι αυξήσεις σε φρούτα και λαχανικά κυμαίνονται από 27% έως 72%, χωρίς καμία αντίστοιχη δηλωθείσα μείωση. Οι καταναλωτές επιβαρύνονται σημαντικά σε καθημερινές αγορές.
Ζάχαρη, Σοκολάτα & Γλυκά
Ενώ η κατηγορία σοκολάτας εμφανίζει μέση μείωση 12,5% σε επιλεγμένες σειρές, η πραγματική αύξηση της κατηγορίας φτάνει το 53,8% – υπερτετραπλάσια της μείωσης. Η επίδραση στο συνολικό κόστος είναι μηδενική.
Άνθρακας ο θησαυρός;
«Οι δηλωθείσες μειώσεις είναι εξαιρετικά επιλεκτικές – αφορούν ελάχιστους κωδικούς (π.χ. 191 από χιλιάδες) και συγκεκριμένες μάρκες, όχι το σύνολο της αγοράς», τονίζουν οι συντάκτες της έρευνας, συνοψίζουντας τα επί μέρους ευρήματα. «Οι σωρευτικές αυξήσεις είναι πολλαπλάσιες – σε κατηγορίες όπως το βόειο κρέας (+76%), το τυρί (+45%), ο καφές (+34%) και η σοκολάτα (+54%), η πραγματική άνοδος τιμών υπερβαίνει κατά πολύ οποιαδήποτε προσωρινή έκπτωση», υπογραμμίζει η ανάλυση.
«Οι προσωρινές μειώσεις δεν αντισταθμίζουν το χαμένο έδαφος. Ακόμα και αν κάποια προϊόντα μειώθηκαν κατά 9-17%, οι τιμές τους παραμένουν σε επίπεδα πολύ υψηλότερα από εκείνα του 2019. Πολλές βασικές κατηγορίες δεν έχουν καμία μείωση – αλεύρι, ψωμί, φρούτα, λαχανικά, καφές, αναψυκτικά, γάλα, τυρί. Αυτές αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του καλαθιού των νοικοκυριών. Η επικοινωνιακή τακτική της κυβέρνησης παρουσιάζει ως γενικευμένη επιτυχία μία σειρά από μικρές, προσωρινές και περιορισμένες παρεμβάσεις, ενώ η πραγματική εικόνα της ακρίβειας παραμένει δραματική για τα ελληνικά νοικοκυριά», καταλήγουν.
