Αντίστροφα μετρά ο χρόνος της διορίας που έχουν θέσει οι «27» της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την οριστική διακοπή της ροής του ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών. Ωστόσο, καθώς ο χρόνος «τρέχει» και η διορία πλησιάζει στο τέλος της, το αφήγημα της πλήρους ενεργειακής απεξάρτησης από τη Μόσχα δοκιμάζεται σκληρά.
Οι σοβαρές προκλήσεις και οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση καθώς πλησιάζει η προθεσμία του 2027 για την πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο
Η Ευρώπη βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με το φάντασμα των ενεργειακών κρίσεων του παρελθόντος, καθώς ένα νέο κύμα γεωπολιτικής αστάθειας στη Μέση Ανατολή και οι ανησυχίες για την επάρκεια εφοδιασμού επαναφέρουν το ρωσικό αέριο στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού προβληματισμού.
Το χρονικό της απόφασης και η τρέχουσα εικόνα
Στις 26 Ιανουαρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Ένωση επικύρωσε το νομοθετικό πλαίσιο για τη σταδιακή απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικών ορυκτών καυσίμων. Ο σχεδιασμός προέβλεπε την απαγόρευση του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) έως την 1η Ιανουαρίου 2027 και του αερίου μέσω αγωγών έως το τέλος Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους. Παράλληλα, θεσπίστηκαν αυστηροί μηχανισμοί προηγούμενης αδειοδότησης και πιστοποίησης της χώρας προέλευσης πριν από την είσοδο του καυσίμου στην ευρωπαϊκή αγορά.
«Προτιμούν να καίνε το φυσικό αέριο παρά να το διανέμουν», δήλωνε για τη Ρωσία η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν καθώς η ραγδαία άνοδος των τιμών της ενέργειας έπληττε τους καταναλωτές σε ολόκληρη την ήπειρο, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη έχει ήδη αρχίσει να απομακρύνεται από το ρωσικό φυσικό αέριο και να στρέφεται προς ΗΠΑ και Νορβηγία.
Παρά τις προθέσεις των Βρυξελλών και τα σχέδια για ομαλοποίηση της κατάστασης σε εύλογο χρονικό διάστημα οι συνθήκες στην αγορά παραμένουν τεταμένες ακόμα και σήμερα. Στα τέλη Σεπτεμβρίου 2026, η πληρότητα των ευρωπαϊκών αποθηκών φυσικού αερίου διαμορφώνεται κοντά στο 70%, σημειώνοντας σημαντική υποχώρηση σε σχέση με το 81,6% της αντίστοιχης περσινής περιόδου. Η στενότητα στην παγκόσμια προσφορά LNG, σε συνδυασμό με τις κλιμακούμενες εντάσεις στη Μέση Ανατολή, τροφοδοτεί σενάρια για νέες ανατιμήσεις στην αγορά του TTF. Αναλυτές εκτιμούν ότι η τιμή μπορεί να ξεπεράσει εκ νέου τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα (MWh) έως το τέλος του έτους, εξέλιξη που θα επιβαρύνει άμεσα το κόστος θέρμανσης, την ηλεκτροπαραγωγή και τον πληθωρισμό.
«Βλέπουμε ένα δεύτερο κύμα αυξήσεων τιμών, όχι μόνο για το πετρέλαιο αλλά και για το φυσικό αέριο», δήλωσε ο Φίλιπ Λέιν, επικεφαλής οικονομολόγος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Εκτίμησε πως «θα οδηγήσει σε υψηλότερο και πιο επίμονο πληθωρισμό» πριν «μειωθεί προς τον στόχο από τα μέσα του 2027 και μετά».
Οι εκτιμήσεις θέλουν ο μέσος πληθωρισμός στην ευρωζώνη να παραμείνει πάνω από 3% για το υπόλοιπο του έτους, λόγω των συνεχιζόμενων συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή.
Θα πρέπει να σημειωθεί στο σημείο αυτό πως η προσπάθεια της Ευρώπης να διακόψει τους ενεργειακούς δεσμούς με τη Ρωσία οδήγησε στην αντικατάστασή τους από νέες εξαρτήσεις, κυρίως από τις ΗΠΑ και τη Νορβηγία. Η στροφή στο αμερικανικό LNG προσέφερε άμεση ανακούφιση μετά το 2022, αλλά εξέθεσε την ήπειρο στις διακυμάνσεις της διεθνούς spot αγοράς και στις μεταβολές της αμερικανικής πολιτικής
Το οικονομικό κόστος και τα διλήμματα της βιομηχανίας
Επί δεκαετίες, το ρωσικό αέριο αποτελούσε τον βασικό πυλώνα της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής, και ιδίως της γερμανικής, βιομηχανίας λόγω του χαμηλού κόστους του. Αν και η μετάβαση από τα μακροχρόνια συμβόλαια με τη Gazprom σε τιμές συνδεδεμένες με τις χρηματιστηριακές αγορές περιόρισε αυτό το πλεονέκτημα, οι ρωσικές ροές παρέμεναν γενικά πιο οικονομικές σε σύγκριση με το spot LNG.
Με την πλήρη εφαρμογή του εμπάργκο, η Ε.Ε. καλείται να αντικαταστήσει εντός του 2027 το 12% έως 13% των συνολικών εισαγωγών της. Η αντικατάσταση αυτή συνεπάγεται δομικές αλλαγές:
- Διακυμάνσεις τιμών: Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής LNG εντός του 2027 θα εξισορροπήσει την αγορά, ενώ άλλοι προειδοποιούν για αυξήσεις στο κόστος που ενδέχεται να ξεπεράσουν το 30%, ιδιαίτερα στις χώρες των Βαλκανίων.
- Πιέσεις από τον επιχειρηματικό κλάδο: Εκπρόσωποι της βιομηχανίας κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για το ενδεχόμενο ενός νέου κύματος αποβιομηχάνισης.
Ο αντίκτυπος στην Ελλάδα από τη διακοπή της ροής του ρωσικού φυσικού αερίου
Η επερχόμενη προθεσμία επηρεάζει άμεσα τον ενεργειακό σχεδιασμό της Ελλάδας. Η χώρα κάλυψε περίπου το 40% των αναγκών της σε φυσικό αέριο με ρωσικό αέριο μέσω αγωγών κατά το 2025, ποσότητες που πρέπει να υποκατασταθούν πλήρως εντός του επόμενου 12μήνου. Το πρώτο εξάμηνο, οι συνολικές εισαγωγές φυσικού αερίου στην Ελλάδα κατέγραψαν άνοδο 14,7% με το ρωσικό αέριο να παραμένει βασικός πυλώνας τροφοδοσίας λόγω των ανταγωνιστικών του τιμών. Η Αθήνα έχει ήδη υποβάλει στις Βρυξέλλες τον εθνικό οδικό χάρτη (roadmap) για την πλήρη εξάλειψη του ρωσικού αερίου μέχρι το 2027.
Για να μπορεί η Ελλάδα να εισάγει τεράστιες ποσότητες εναλλακτικού αερίου, κατασκευάστηκαν και λειτουργούν δαπανηρές υποδομές, όπως το FSRU στην Αλεξανδρούπολη και οι αναβαθμίσεις στη Ρεβυθούσα.
