Ήταν μια εξαιρετική, σχεδόν ευλογημένη σοδειά φέτος. Στη νότια Ουκρανία, οι αχυρώνες και οι αποθήκες ξεχειλίζουν από τεράστιους, χρυσούς σωρούς σιτηρών, αποδεικνύοντας τη δυναμική ενός ισχυρού κύκλου καλλιέργειας, περιγράφουν στους New York Times η Καρλότα Γκαλ και η Καμίλα Χράμπτσουκ, που έκαναν ρεπορτάζ στο Μικολάιβ.
Όμως, παρά την αφθονία, οι αγρότες που δραστηριοποιούνται στην πιο εύφορη, κομβική αγροτική ζώνη της Ουκρανίας βρίσκονται πλέον αντιμέτωποι με την απόλυτη οικονομική καταστροφή. Την ίδια στιγμή, κορυφαίοι διεθνείς αναλυτές προειδοποιούν ότι ο πλανήτης ενδέχεται να βρεθεί σύντομα μπροστά σε ένα νέο παγκόσμιο επισιτιστικό σοκ. Ο λόγος; Η Ρωσία και η Ουκρανία, δύο από τους σημαντικότερους πυλώνες εξαγωγής σιτηρών παγκοσμίως, κλιμακώνουν επικίνδυνα τις επιθέσεις τους σε λιμενικές υποδομές και εμπορικά πλοία κατά μήκος της Μαύρης Θάλασσας.
Ο εγκλωβισμός της σοδειάς στη Μαύρη Θάλασσα και η πτώση τιμών απειλούν Ουκρανούς αγρότες με χρεοκοπία
«Δεν ξέρουμε πώς θα επιβιώσουμε», δηλώνει με απόγνωση ο 57χρονος Βίκτορ Ζβιρίσιν, ένας αγρότης που ζει και εργάζεται σε ένα μικρό χωριό της νότιας περιοχής του Μικολάιβ. Η αδυναμία εξαγωγής των σιτηρών μέσω των ουκρανικών λιμανιών και η μετατροπή των ναυτιλιακών οδών της Μαύρης Θάλασσας σε πεδίο μάχης έχουν νεκρώσει την αγορά.
Σύμφωνα με τον ίδιο, κανείς πλέον δεν θέλει να αγοράσει τα σιτηρά, με αποτέλεσμα οι τιμές να έχουν σημειώσει ελεύθερη πτώση. Το πρόβλημα της αποθήκευσης είναι οξυμένο: «Σχεδόν δεν υπάρχει πουθενά χώρος για να τα αποθηκεύσουμε», εξηγεί ο 57χρονος, ο οποίος προσπαθεί να σώσει τη σοδειά του κάτω από πρόχειρους μουσαμάδες, εκτεθειμένη στα στοιχεία της φύσης.
Βιομηχανικές εγκαταστάσεις και σιλό σιτηρών στο λιμάνι του Μικολάιβ, σε ένα ομιχλώδες χειμωνιάτικο τοπίο
Ο Ζβιρίσιν βρισκόταν ήδη στο χείλος του γκρεμού. Το σπίτι και το αγρόκτημά του είχαν ισοπεδωθεί κατά τη διάρκεια της ρωσικής κατοχής στο ξεκίνημα της εισβολής της Μόσχας το 2022. Με τεράστιες στερήσεις, καταφέρνει μόλις τώρα να ξαναχτίσει τη ζωή του και να επιστρέψει στη γη του. Έχει διαμορφώσει ένα μόνο δωμάτιο στο ερειπωμένο σπίτι του για να ζει, χρησιμοποιώντας τούβλα που φέρουν ανεξίτηλα τα σημάδια από τα θραύσματα των οβίδων. Αν και κατάφερε να αποπληρώσει τα παλιά του χρέη, δεν του έχουν μείνει καθόλου χρήματα για να αγοράσει καύσιμα για το τρακτέρ του ενόψει της νέας σποράς. «Έχω μείνει σχεδόν χωρίς καθόλου χρήματα τώρα. Δεν ξέρω πώς θα συνεχίσω», εξομολογείται.
Ο ναυτικός πόλεμος στραγγαλίζει τις παγκόσμιες εξαγωγές
Η αρχική εισβολή προκάλεσε τον βίαιο εκτοπισμό χιλιάδων αγροτών και διέλυσε τις εξαγωγές, προκαλώντας το παγκόσμιο επισιτιστικό σοκ του 2022. Η Ουκρανία κατάφερε να ανακάμψει μερικώς, ανακτώντας χαμένα εδάφη και διαπραγματευόμενη μια εύθραυστη συμφωνία για τα σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας με τη Ρωσία, υπό τη μεσολάβηση της Τουρκίας και του ΟΗΕ. Εκείνη η συμφωνία επέτρεψε την επανέναρξη των εξαγωγών και έδωσε μια δεύτερη ευκαιρία στους αγρότες. Όμως φέτος, το σκηνικό ανατράπηκε βίαια. Η Ρωσία εξαπέλυσε μπαράζ επιθέσεων στα τελευταία εν λειτουργία λιμάνια της Ουκρανίας και στη ναυσιπλοΐα της Μαύρης Θάλασσας, κλείνοντας ξανά την κύρια εξαγωγική αρτηρία. Παράλληλα, η Μόσχα έχει εντείνει τις επιθέσεις με drones σε καλλιέργειες, γεωργικό εξοπλισμό και αγροτικά κτίρια στις περιοχές της γραμμής του μετώπου.
Από την πλευρά της, η Ουκρανία δεν έμεινε με σταυρωμένα τα χέρια. Το Κίεβο επέκτεινε τις δικές του επιθέσεις, βάζοντας στο στόχαστρο λιμενικές εγκαταστάσεις στη νότια Ρωσία. Μάλιστα, τον Αύγουστο έπληξε τουλάχιστον πέντε ρωσικά δεξαμενόπλοια που μετέφεραν σιτηρά, σύμφωνα με τα στοιχεία του ναυτιλιακού περιοδικού Lloyd’s List του Λονδίνου. Το άμεσο αποτέλεσμα αυτού του αμείλικτου πολέμου φθοράς είναι η δραστική μείωση των εξαγωγών σιτηρών και από τις δύο εμπλεκόμενες πλευρές.
Η κατάρρευση των αριθμών και οι απελπισμένες εναλλακτικές
Η εικόνα των αριθμών είναι αποκαλυπτική. Η Ουκρανία κατάφερε να εξάγει μόλις μισό εκατομμύριο μετρικούς τόνους σιτηρών από την 1η έως τις 18 Αυγούστου. Η ποσότητα αυτή αντιπροσωπεύει μόλις το 20% των κανονικών επιπέδων σε σχέση με την περίοδο που τα λιμάνια λειτουργούσαν στο έπακρο, όπως υπογράμμισε χαρακτηριστικά σε πρόσφατη ενημέρωση ο Τάρας Βισότσκι, υπουργός Γεωργίας της Ουκρανίας. Από την άλλη, ούτε η ρωσική πλευρά μένει αλώβητη. Οι εξαγωγές ρωσικών σιτηρών ανήλθαν σε 1,4 εκατομμύρια μετρικούς τόνους το διάστημα από 1η έως 20 Αυγούστου — ποσότητα που συνιστά λιγότερο από το μισό της αντίστοιχης περσινής περιόδου και καταγράφεται ως η χαμηλότερη της τελευταίας δεκαετίας, σύμφωνα με επίσημο δελτίο της Ρωσικής Ένωσης Σιτηρών.
Και οι δύο χώρες αναζητούν εναγωνίως άλλες οδούς εξαγωγής. Η Ουκρανία στρέφεται στο οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο, καθώς και σε τερματικούς σταθμούς κατά μήκος του ποταμού Δούναβη, με τη Ρωσία ωστόσο να έχει ήδη αρχίσει να χτυπά και τμήματα αυτών των εναλλακτικών δικτύων. Ακόμα και έτσι, ο Δούναβης παρουσιάζει εξαιρετικά περιορισμένη χωρητικότητα φέτος λόγω της εκτεταμένης ξηρασίας και δεν μπορεί να διαχειριστεί παρά μόνο μικρούς όγκους εμπορευμάτων.
«Διακινδύνευσαν τη ζωή τους για αυτή τη σοδειά»
Οι συνέπειες αυτού του ασφυκτικού μπλόκου πλήττουν πρωτίστως τους ίδιους τους Ουκρανούς αγρότες, σημειώνει η Βίκι Άκεν, επικεφαλής του αμερικανικού μη κερδοσκοπικού οργανισμού Mercy Corps στην Ουκρανία, ο οποίος εργάζεται σκληρά για να στηρίξει ανθρώπους όπως ο κ. Ζβιρίσιν. Εάν οι αγρότες δεν μπορέσουν να εξάγουν τα σιτηρά τους, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα χάσουν ολόκληρη τη σοδειά λόγω παντελούς έλλειψης αποθηκευτικών χώρων. Σε πρόσφατη δήλωσή της, η κ. Άκεν απηύθυνε αγωνιώδη, επείγουσα έκκληση για μια νέα συμφωνία για τα σιτηρά, παρότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχει καμία απολύτως ένδειξη για την έναρξη τέτοιων συνομιλιών. «Οι αγρότες της Ουκρανίας διακινδύνευσαν τη ζωή τους για αυτή τη σοδειά. Δεν θα έπρεπε τώρα να δουν τα σιτηρά τους να εγκλωβίζονται —ή τα μέσα διαβίωσής τους να καταρρέουν— επειδή ο κόσμος απέτυχε να διατηρήσει ανοιχτή μια ασφαλή διαδρομή προς την αγορά».
Αίμα και ιδρώτας κάτω από τη σκιά των drones
Λίγο πιο πέρα, στο ίδιο χωριό του Μικολάιβ, ο 35χρονος Ρόμαν Πραντούν διασχίζει τον αχυρώνα του κουτσαίνοντας με τη βοήθεια ενός δεκανικιού. Σκύβει για να πάρει στα χέρια του μια χούφτα από το χρυσό, φρεσκοθερισμένο σιτάρι, θέλοντας να αναδείξει την εξαιρετική του ποιότητα. Όπως αναφέρει, οι λογαριασμοί του τρέχουν, αλλά με τις τρέχουσες, εξευτελιστικές τιμές αναγκάζεται να πουλήσει με τεράστια χασούρα. Νιώθει, ωστόσο, τυχερός που διαθέτει τουλάχιστον έναν ασφαλή χώρο αποθήκευσης, καθώς πρόσφατα κατάφερε να ανοικοδομήσει τον αχυρώνα του με τη συνδρομή μιας διεθνούς φιλανθρωπικής οργάνωσης.
Όμως ο κίνδυνος καραδοκεί κάθε νύχτα. Οι επιθέσεις των ρωσικών drones στοχεύουν ολοένα και περισσότερο αγροτικές εγκαταστάσεις, πλησιάζοντας απειλητικά σε απόσταση αναπνοής. Ένα καλοκαιρινό βράδυ, καταμεσής μιας σφοδρής επίθεσης με drones, ο κ. Πραντούν πετάχτηκε έντρομος από το σπίτι του, προσπαθώντας με κάθε τρόπο να αποτρέψει την καταστροφή της σοδειάς και του αχυρώνα του από πυρκαγιά. Σε εκείνη την απελπισμένη προσπάθεια, θραύσματα από ένα καταρριφθέν drone καρφώθηκαν στο γόνατό του, τραυματίζοντάς τον.
Ο 66χρονος πατέρας του, Βολοντίμιρ Πραντούν, αναγκάζεται να ζει στην κοντινή πόλη του Μικολάιβ, καθώς δεν έχει καταφέρει ακόμα να ξαναχτίσει το δικό του κατεστραμμένο σπίτι στο χωριό. Η αγωνία του είναι μόνιμη. «Δόξα τω Θεώ που είναι ζωντανός, αυτό είναι το πιο σημαντικό», λέει για τον τραυματισμένο γιο του. «Αλλά κάθε μέρα, καθώς οδηγώ μέχρι εδώ, κοιτάζω με αγωνία για να δω αν ο αχυρώνας στέκει ακόμα όρθιος».
Κι όμως, παρά τις ανυπέρβλητες δυσκολίες, το αίμα, τον οικονομικό στραγγαλισμό και τον καθημερινό τρόμο του πολέμου, κανείς από τους δύο δεν σκέφτεται να παραδοθεί. Η απάντηση του πατέρα συνοψίζει το πείσμα αυτών των ανθρώπων: «Είναι γεωργία. Δεν μπορείς απλώς να σταματήσεις».
Κεντρική εικόνα: Turkish Directorate General for Maritime Affairs/Handout via REUTERS
