Οι μεγάλες πόλεις δεν συγκεντρώνουν μόνο πληθυσμό, επιχειρήσεις και ευκαιρίες. Συγκεντρώνουν και πλούτο. Και όσο ισχυρότερος είναι ο χρηματοοικονομικός τομέας μιας πόλης, τόσο μεγαλύτερη φαίνεται να γίνεται η συγκέντρωση των πολύ υψηλών εισοδημάτων.
Η παρουσία όμως ενός ισχυρού χρηματοοικονομικού τομέα έχει και μια σημαντική παρενέργεια: μπορεί να εντείνει την εισοδηματική ανισότητα.
Μια διεθνής έρευνα, που εξέτασε στοιχεία δύο δεκαετιών από πόλεις σε 10 χώρες της Ευρώπης, της Βόρειας Αμερικής και της Ασίας, δείχνει ότι οι άνθρωποι με τα υψηλότερα εισοδήματα συγκεντρώνονται όλο και περισσότερο στις πόλεις που αποτελούν τα βασικά χρηματοοικονομικά κέντρα των χωρών τους.
Οι ερευνητές συνέκριναν για κάθε χώρα δύο πόλεις με παρόμοιο μέγεθος, απασχόληση και οικονομική σημασία. Για παράδειγμα, στις ΗΠΑ συνέκριναν τη Νέα Υόρκη με το Λος Άντζελες, στην Ισπανία τη Μαδρίτη με τη Βαρκελώνη, στην Ιαπωνία το Τόκιο με την Οσάκα και στη Γαλλία το Παρίσι με τη Λυών.
Στόχος ήταν να διαπιστωθεί αν τα εισοδήματα του πλουσιότερου 1% αυξάνονται, αν οι άνθρωποι με τα υψηλότερα εισοδήματα συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένες πόλεις και, κυρίως, πόσο σημαντικό ρόλο παίζει ο χρηματοοικονομικός τομέας.
Ένα πλουσιότερο, πιο συγκεντρωμένο 1%
Τα αποτελέσματα είναι ξεκάθαρα: και στις 10 χώρες που εξετάστηκαν, το μερίδιο του εισοδήματος που καταλήγει στο πλουσιότερο 1% αυξήθηκε με την πάροδο του χρόνου, σύμφωνα με άρθρο στο The Conversation.
Κατά μέσο όρο, το μερίδιο αυτό αυξανόταν κατά 0,17% κάθε χρόνο. Οι αυξήσεις ήταν μικρότερες σε χώρες όπως η Δανία και η Σουηδία, ενώ οι ΗΠΑ παρουσίασαν τη μεγαλύτερη άνοδο.
Δεν αυξήθηκαν όμως μόνο τα εισοδήματα των πλουσιότερων. Οι άνθρωποι που ανήκουν στο κορυφαίο 1% άρχισαν να συγκεντρώνονται ακόμη περισσότερο στις χρηματοοικονομικές πόλεις.
Το 1990, ένα εισόδημα που βρισκόταν σε μια χρηματοοικονομική πόλη είχε κατά μέσο όρο 1,7 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να ανήκει στο κορυφαίο 1% της χώρας σε σχέση με ένα αντίστοιχο εισόδημα σε μια πόλη σύγκρισης.
Σχεδόν δύο δεκαετίες αργότερα, η πιθανότητα αυτή είχε αυξηθεί στις 2,4 φορές.
Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι με τα υψηλότερα εισοδήματα δεν κατανέμονται ομοιόμορφα στις χώρες. Συγκεντρώνονται ολοένα περισσότερο στις πόλεις όπου βρίσκεται ο χρηματοοικονομικός πλούτος.
Οι χρηματοοικονομικές πόλεις κερδίζουν περισσότερο
Η διαφορά γίνεται ακόμη πιο εμφανής όταν εξετάσουμε από πού προέρχεται η αύξηση των εισοδημάτων.
Κατά μέσο όρο, οι χρηματοοικονομικές πόλεις αντιπροσώπευαν το 65% της συνολικής αύξησης του μεριδίου εισοδήματος που κατέληγε στο κορυφαίο 1% της χώρας τους.
Σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ισπανία και η Σουηδία, το ποσοστό αυτό ξεπερνούσε το 100%. Αυτό σημαίνει ότι η αύξηση των εισοδημάτων των πλουσιότερων στις χρηματοοικονομικές πόλεις ήταν τόσο μεγάλη, ώστε αντιστάθμιζε ακόμη και τις μειώσεις που καταγράφονταν σε άλλες πόλεις.
Ένας από τους βασικούς λόγους είναι οι πολύ υψηλές αμοιβές στον χρηματοοικονομικό τομέα. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ο κλάδος ευθύνεται για περίπου το 30% της διαφοράς που δημιουργήθηκε ανάμεσα στις χρηματοοικονομικές και τις πόλεις σύγκρισης.
Κεντρικοποιημένες οικονομίες
Για να καταλάβουμε γιατί συμβαίνει αυτό, πρέπει να δούμε πώς εξελίχθηκαν οι χρηματοοικονομικές οικονομίες τις τελευταίες δεκαετίες.
Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990, πολλές χρηματοοικονομικές εταιρείες άρχισαν να μοιράζουν μεγαλύτερο μέρος των αυξανόμενων κερδών τους στους εργαζομένους τους. Αυτό οδήγησε σε πολύ υψηλότερους μισθούς, ιδιαίτερα για τα στελέχη και τους εξειδικευμένους επαγγελματίες.
Ακόμη και μετά την οικονομική κρίση του 2008, όταν τα κέρδη πολλών τραπεζών μειώθηκαν, οι μισθοί στον χρηματοοικονομικό τομέα παρέμειναν υψηλοί.
Το ίδιο συνέβη παρά τις προσπάθειες ορισμένων κυβερνήσεων να περιορίσουν τις αμοιβές, για παράδειγμα με ανώτατα όρια στα μπόνους των τραπεζικών στελεχών.
Ωστόσο, δεν έχουν όλες οι χώρες την ίδια οικονομική δομή.
Σε χώρες όπως η Ισπανία, η Σουηδία και η Δανία, τα χρηματοοικονομικά κέντρα συνέβαλαν σημαντικά στην αύξηση των εισοδημάτων του κορυφαίου 1%, παρότι η συνολική αύξηση της ανισότητας ήταν σχετικά περιορισμένη.
Αντίθετα, στη Γερμανία, στις ΗΠΑ και στον Καναδά, ο χρηματοοικονομικός τομέας έπαιξε μικρότερο ρόλο στην αύξηση των πολύ υψηλών εισοδημάτων, επειδή η ανισότητα αυξήθηκε σημαντικά και σε άλλους κλάδους.
Ένας λόγος είναι ότι ορισμένες οικονομίες είναι περισσότερο συγκεντρωμένες γύρω από μία μεγάλη πόλη. Στη Σουηδία, τη Νορβηγία και την Ισπανία, για παράδειγμα, οι οικονομικές δραστηριότητες συγκεντρώνονται περισσότερο στα μεγάλα αστικά κέντρα. Επομένως, το χρηματοοικονομικό κέντρο έχει μεγαλύτερη επίδραση στο σύνολο της οικονομίας.
Στη Βόρεια Αμερική, από την άλλη πλευρά, οι πολύ υψηλές αμοιβές που καθιερώθηκαν στον χρηματοοικονομικό τομέα επηρέασαν και άλλους κλάδους, όπως η τεχνολογία.
Στις σκανδιναβικές χώρες, ο χρηματοοικονομικός τομέας παρέμεινε περισσότερο ένας εξειδικευμένος κλάδος: προσφέρει πολύ υψηλούς μισθούς, αλλά η επίδρασή του στους υπόλοιπους κλάδους της οικονομίας είναι μικρότερη.
Στιγμιότυπο από το Χρηματιστήριο της Αθήνας, Δευτέρα 7 Απριλίου 2025. (ΚΩΣΤΑΣ ΤΖΟΥΜΑΣ/EUROKINISSI)
Χρηματοοικονομικοποίηση, παγκοσμιοποίηση και δεξιότητες
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζουν στις πόλεις.
Περίπου το 75% των κατοίκων της Ευρωπαϊκής Ένωσης ζει σήμερα σε πόλεις και αστικές περιοχές. Το ποσοστό αυτό αναμένεται να φτάσει περίπου το 78% έως το 2050.
Όσο οι πόλεις μεγαλώνουν, λοιπόν, γίνεται όλο και πιο σημαντικό να κατανοήσουμε τι διαμορφώνει την οικονομία και την κοινωνική τους δομή.
Για χρόνια, η παγκοσμιοποίηση θεωρούνταν ένας από τους βασικούς λόγους για την αύξηση της εισοδηματικής ανισότητας στις μεγάλες πόλεις. Οι παγκόσμιες επιχειρήσεις συγκεντρώνουν εκεί δικηγόρους, συμβούλους, τραπεζίτες και άλλους υψηλά αμειβόμενους επαγγελματίες.
Η έρευνα, όμως, δείχνει ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη.
Πόλεις όπως η Στοκχόλμη και η Μαδρίτη παρουσίασαν σημαντική αύξηση στη συγκέντρωση υψηλών εισοδημάτων, παρότι δεν αποτελούν παγκόσμια χρηματοοικονομικά κέντρα αντίστοιχης κλίμακας με τη Νέα Υόρκη ή το Λονδίνο.
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης έναν ακόμη πιθανό παράγοντα: το γεγονός ότι οι εργαζόμενοι υψηλής εκπαίδευσης και οι παραγωγικές επιχειρήσεις προτιμούν πόλεις με καλύτερες υποδομές και περισσότερες ευκαιρίες.
Γι’ αυτό και η σύγκριση έγινε μεταξύ πόλεων που είχαν παρόμοια χαρακτηριστικά, όπως πληθυσμό, απασχόληση και οικονομικό μέγεθος.
Παρά τις ομοιότητες αυτές, η χρηματοοικονομική πόλη εξακολουθούσε να παρουσιάζει πολύ μεγαλύτερη συγκέντρωση υψηλών εισοδημάτων.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τις πόλεις;
Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η παρουσία ενός ισχυρού χρηματοοικονομικού τομέα δεν επηρεάζει μόνο την οικονομική δραστηριότητα μιας πόλης. Επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο κατανέμεται το εισόδημα.
Οι χρηματοοικονομικές πόλεις προσελκύουν εργαζομένους με πολύ υψηλές αμοιβές, δημιουργούν πλούτο και ενισχύουν τη διεθνή τους θέση. Ταυτόχρονα, όμως, μπορούν να δημιουργήσουν μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα στα πολύ υψηλά εισοδήματα και στα υπόλοιπα εισοδήματα.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι αν οι χρηματοοικονομικές πόλεις είναι «καλές» ή «κακές». Είναι ότι η οικονομική τους επιτυχία έχει και κοινωνικό κόστος.
Καθώς οι πόλεις συνεχίζουν να μεγαλώνουν και να συγκεντρώνουν όλο και περισσότερη οικονομική δραστηριότητα, το μεγάλο ερώτημα είναι πώς μπορούν να συνδυάσουν την ανάπτυξη και τις υψηλές αμοιβές με μια πιο ισορροπημένη κατανομή του πλούτου.
Γιατί μια πόλη μπορεί να γίνει πλουσιότερη χάρη στις χρηματοοικονομικές αγορές της. Το ζητούμενο είναι ο πλούτος αυτός να μην καταλήγει μόνο σε ένα πολύ μικρό κομμάτι του πληθυσμού.
