Σε μια νέα περίοδο αβεβαιότητας εισέρχεται η ευρωπαϊκή αγορά σιτηρών, καθώς ο πόλεμος Ρωσίας – Ουκρανία, η κλιματική κρίση και η επιστροφή του προστατευτισμού συγκλίνουν και δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα για την αγροτική παραγωγή και την επισιτιστική ασφάλεια.
Οι τελευταίες εξελίξεις είναι ιδιαίτερα κρίσιμες για τις παγκόσμιες τιμές των τροφίμων. Τα ουκρανικά σιτηρά είναι εγκλωβισμένα στη χώρα, λόγω των ρωσικών επιθέσεων στη Μαύρη Θάλασσα. Παράλληλα, οι καιρικές συνθήκες και η ξηρασία αυξάνουν την αβεβαιότητα για την παραγωγή.
«Αν συνεχιστεί έτσι, θα έχουμε για άλλη μια φορά μια παγκόσμια αύξηση τιμών τουλάχιστον 25% με 30%»
Έτσι, το Κίεβο, αναζητά επειγόντως εναλλακτικούς διαδρόμους για να διοχετεύσει τα σιτηρά στις διεθνείς αγορές, την ώρα που οι ρωσικές επιθέσεις στη Μαύρη Θάλασσα, τα χαμηλά νερά του Δούναβη και οι αντιδράσεις των Ευρωπαίων αγροτών δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα.
Από την πλευρά του ο υπουργός Γεωργίας της Ουκρανίας προειδοποιεί ότι «αν συνεχιστεί έτσι, θα έχουμε για άλλη μια φορά μια παγκόσμια αύξηση τιμών τουλάχιστον 25% με 30%, με όλες τις συνέπειες που είχαμε το 2022 για τον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων».
Η Ουκρανία αναζητεί διέξοδο μέσω Ευρώπης
Η Ουκρανία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο και ιδιαίτερα επικίνδυνο αδιέξοδο στις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων. Με τα πυραυλικά πλήγματα να κρατούν τα φορτηγά πλοία μακριά από τα λιμάνια της, η Ουκρανία προσπαθεί απεγνωσμένα, ξανά, για μια διέξοδο μέσω της Ευρώπης.
Αλλά οι εναλλακτικές διαδρομές της διέρχονται χερσαία από χώρες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Πολωνίας, της Oυγγαρίας και της Σλοβακίας, προκαλούν αντιδράσεις καθώς υπάρχει ο φόβος για αύξηση των ουκρανικών αγροτικών προϊόντων στις αγορές τους.
Το τελευταίο κύμα ουκρανικών αγροτικών εξαγωγών μέσω της Ανατολικής Ευρώπης πυροδότησε μαζικές διαμαρτυρίες από αγρότες, ιδίως στην Πολωνία, οι οποίοι διαμαρτυρήθηκαν ότι τα φθηνά ουκρανικά προϊόντα που προορίζονταν απλώς να διέλθουν από την περιοχή κατέληγαν τελικά στις εγχώριες αγορές τους, αναφέρει το Politico.
Οι νέες εκκλήσεις του Κιέβου – και η επιμονή ότι τα σιτηρά θα διακινούνται απλώς μέσω των γειτονικών χωρών της ΕΕ — ώθησαν τη Βαρσοβία να διαβεβαιώσει τους δικούς της αγρότες ότι κανένα από αυτά δεν θα καταλήξει στην Πολωνία.
«Κάνουμε τα πάντα για να διατηρήσουμε το εμπάργκο», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Πολωνός υπουργός Γεωργίας, αναφερόμενος στην πολωνική απαγόρευση των εισαγωγών ουκρανικών σιτηρών.
Στο στόχαστρο και πάλι η Μαύρη Θάλασσα
Ως ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς σιτηρών στον κόσμο, η Ουκρανία διοχέτευε περισσότερο από το 90% των αγροτικών εξαγωγών της μέσω θαλάσσης. Η διακοπή αυτού του εμπορίου μετά την εισβολή του 2022 είχε συμβάλει στην εκτίναξη των διεθνών τιμών των τροφίμων.
Μέσα στις πρώτες εννέα ημέρες του Αυγούστου, η Ουκρανία εξήγαγε μόλις 463.000 τόνους σιτηρών, περίπου το ένα τρίτο του συνήθους ρυθμού. Εάν η κατάσταση συνεχιστεί, η χώρα κινδυνεύει μέχρι τον Νοέμβριο να αντιμετωπίσει σοβαρό πρόβλημα αποθηκευτικών χώρων, καθώς η νέα συγκομιδή θα αρχίσει να προστίθεται στα ήδη αδιάθετα αποθέματα.
Ο υπουργός Γεωργίας της Ουκρανίας Τάρας Βισότσκι προειδοποιεί μάλιστα ότι μια παρατεταμένη διαταραχή στις εξαγωγές θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα μεγάλη άνοδο των παγκόσμιων τιμών τροφίμων, με πιθανές συνέπειες αντίστοιχες εκείνων που καταγράφηκαν το 2022.
Το Κίεβο έχει ήδη ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρηματοδοτική στήριξη ύψους 220 εκατ. ευρώ. Το σχέδιο προβλέπει επιδότηση τραπεζικών δανείων, ώστε μικρές και μεσαίες αγροτικές εκμεταλλεύσεις να μπορέσουν να διατηρήσουν τα αποθέματά τους μέχρι να αποκατασταθούν οι θαλάσσιες μεταφορές, αντί να αναγκαστούν να πουλήσουν τα προϊόντα τους σε ζημιογόνες τιμές.
Όμως η χρηματοδότηση μπορεί να προσφέρει μόνο προσωρινή ανακούφιση. Το πραγματικό πρόβλημα είναι η επαναφορά των πλοίων στα ουκρανικά λιμάνια.
Το πρόβλημα έγινε ακόμη πιο έντονο μετά την επίθεση σε πλοίο που μετέφερε καλαμπόκι και αναχωρούσε από ουκρανικό λιμάνι. Το πλήγμα προκάλεσε ανθρώπινες απώλειες και το πλοίο βυθίστηκε λίγες ημέρες αργότερα.
Έκτοτε, τα πληρώματα εμφανίζονται απρόθυμα να επιστρέψουν στη συγκεκριμένη θαλάσσια διαδρομή, ενώ οι ναυτιλιακές εταιρείες έχουν αναστείλει τις υπηρεσίες τους. Όπως ανέφερε ο Ουκρανός υπουργός Γεωργίας, το ζήτημα δεν είναι τεχνικό, αλλά πρωτίστως θέμα ασφάλειας.
Χωρίς πλοία, ακόμη και τα ανοιχτά λιμάνια παραμένουν πρακτικά αποκομμένα από το διεθνές εμπόριο.
Οι Πολωνοί αγρότες δεν πείθονται ότι όλα τα ουκρανικά σιτηρά που εισέρχονται στη χώρα θα συνεχίσουν πράγματι προς τον τελικό προορισμό τους
Επιστροφή στις χερσαίες διαδρομές
Με τη διαδρομή της Μαύρης Θάλασσας να έχει μπλοκαριστεί, η Ουκρανία στρέφεται εκ νέου προς τις χερσαίες διαδρομές, επιχειρώντας να αυξήσει τις μεταφορές μέσω Ρουμανίας, Πολωνίας, Ουγγαρίας, Σλοβακίας και Μολδαβίας. Ωστόσο, οι διαδρομές αυτές δεν μπορούν απλώς να αντικαταστήσουν τις θαλάσσιες εξαγωγές.
Η μεταφορά ενός τόνου σιτηρών με τρένο ή φορτηγό κοστίζει περίπου 50 έως 70 δολάρια περισσότερο σε σχέση με τη θαλάσσια μεταφορά. Σε μια περίοδο υψηλών τιμών, το επιπλέον κόστος μπορούσε να απορροφηθεί. Με τις σημερινές τιμές, όμως, η μεταφορά γίνεται οικονομικά ασύμφορη.
Παράλληλα, ακόμη και η βασική εναλλακτική διαδρομή μέσω Ρουμανίας αντιμετωπίζει περιορισμούς, καθώς τα χαμηλά επίπεδα των υδάτων στον Δούναβη περιορίζουν την ποσότητα φορτίου που μπορεί να μεταφερθεί προς το λιμάνι της Κωνστάντζας στη Μαύρη Θάλασσα.
Έτσι, η μεταφορά περισσότερων σιτηρών χερσαία αναζωπυρώνει ένα άλλο πρόβλημα για το Κίεβο: την πολιτική αντίδραση στους γείτονές του στην ΕΕ και την αγανάκτηση των ευρωπαίων αγροτών.
Χαρακτηριστική ήταν η αντίδραση των πολωνών αγροτών, οι οποίοι απέκλεισαν τα συνοριακά περάσματα με την Ουκρανία το 2023 και το 2024, μετατρέποντας το αγροτικό εμπόριο σε ένα από τα πιο πολιτικά εκρηκτικά ζητήματα μεταξύ του Κιέβου και ενός από τους ισχυρότερους συμμάχους του εν καιρώ πολέμου.
Η Βαρσοβία είναι αμετακίνητη ότι το εμπάργκο σιτηρών της θα παραμείνει. Αλλά παρόλο που τα ουκρανικά σιτηρά δεν μπορούν να πωληθούν στην Πολωνία, η κυβέρνηση συνεργάζεται με το Κίεβο για να βοηθήσει στη διέλευσή τους προς τρίτες χώρες.
Το έλλειμμα εμπιστοσύνης
Οι Πολωνοί αγρότες δεν πείθονται ότι όλα τα ουκρανικά σιτηρά που εισέρχονται στη χώρα θα συνεχίσουν πράγματι προς τον τελικό προορισμό τους.
Αγροτικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι ορισμένες αποστολές καταγράφονται ως εξαγόμενες, ενώ στην πραγματικότητα μέρος των προϊόντων παραμένει στην Πολωνία. Η πολωνική κυβέρνηση έχει διαψεύσει τους συγκεκριμένους ισχυρισμούς.
Πηγή: ot.gr
