Στις 27 Απριλίου ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, συναντήθηκε στην Αγία Πετρούπολη με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν. Οι δύο χώρες είχαν πολλά να συζητήσουν χάρη στις ΗΠΑ: Οι τελευταίες θέλουν να διαλύσουν «διαλύσουν τους σκιώδεις στόλους» τους, έχουν επιβάλει συντριπτικές κυρώσεις και έχουν επιτεθεί και στρατιωτικά στο Ιράν. Τι «μαγικά» όμως έχουν κάνει οι δύο χώρες ώστε να έχουν επικρατήσει;
Η Ρωσία κατέγραψε εξαιρετικά υψηλά έσοδα από εξαγωγές τον πρώτο χρόνο του πολέμου στην Ουκρανία το 2022, με ρεκόρ πλεονάσματος τρεχουσών συναλλαγών. Αντίστοιχα, το Ιράν «θησαυρίζει» από τον τρέχοντα πόλεμο των ΗΠΑ και τις κυρώσεις. Οι δύο χώρες αναμφίβολα έχουν αιφνιδιάσει τη διεθνή κοινότητα με την ανθεκτικότητά τους απέναντι σε κυρώσεις και εμπάργκο.
Ωστόσο, για τον πρώην διπλωμάτη του Ην. Βασιλείου που υπηρέτησε για χρόνια στην πρεσβεία στη Μόσχα, Ίαν Πράουντ, τίποτα από αυτά δεν είναι μαγεία.
«Και οι δύο αντλούν δύναμη από σημαντικούς φυσικούς πόρους, μέσω των οποίων μπορούν να δημιουργούν ταμειακές ροές για να διατηρούνται κατά τη διάρκεια αντιπαραθέσεων με τη Δύση. Η Ρωσία και το Ιράν, επί πολλά χρόνια, διατηρούν σταθερά πλεονάσματα τρεχουσών συναλλαγών, χάρη στις πωλήσεις φυσικών πόρων και τις περιορισμένες εισαγωγές» σημειώνει ο ίδιος σε ανάλυσή του στο Responsible Statecraft.
Ο Πράουντ υπογραμμίζει ότι οι δύο χώρες έχουν προσαρμόσει τις οικονομίες τους επιδέξια.
«Κάθε χώρα που πλήττεται από κυρώσεις αναζητά κάθε δυνατό τρόπο για να τις παρακάμψει, συμπεριλαμβανομένου του λαθρεμπορίου, της μεταφόρτωσης, της χρήσης μεσαζόντων και εναλλακτικών νομισμάτων».
Έτσι Ρωσία και Ιράν έχουν ήδη εξασφαλίσει σημαντικό οικονομικό πλεονέκτημα.
Ενδεικτικά το μοντέλο «οικονομίας-φρούριο» της Ρωσίας έχει αντέξει 12 χρόνια κυρώσεων, βασιζόμενο σε πλεονάσματα από πωλήσεις πετρελαίου που χρησιμοποιούνται για την κάλυψη δημοσιονομικών αναγκών χωρίς σημαντική ανάγκη αύξησης του χρέους, το οποίο παραμένει κάτω από το 20% του ΑΕΠ. Επίσης, όπως λέει ο Πράουντ η καταστολή της ναυτιλίας πετρελαίου αποφέρει, στην καλύτερη περίπτωση, μεικτά αποτελέσματα.
«Σε κάθε οικονομικό πόλεμο, ο επιτιθέμενος πρέπει να είναι έτοιμος να δεχτεί οικονομικό πόνο για να εξασφαλίσει την τελική νίκη. Από προσωπική εμπειρία, ένας από τους λόγους που οι ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας δεν ήταν ποτέ τόσο αυστηρές όσο θα μπορούσαν να είναι ήταν η απροθυμία των κρατών-μελών της ΕΕ να αποδεχτούν το εγχώριο οικονομικό κόστος μιας πιο σκληρής στάσης».
Ιράν
Το δε Ιράν υπόκειται πλέον σε οικονομικές κυρώσεις εδώ και 47 χρόνια και παρ’ όλα αυτά έχει καταγράψει οικονομική ανάπτυξη τα χρόνια μετά την COVID, υιοθετώντας το μοντέλο της «οικονομίας αντίστασης».
Αυτή βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στα έσοδα από το πετρέλαιο απέναντι σε σοβαρές προκλήσεις, όπως ο ανεξέλεγκτος πληθωρισμός, και έχει δημιουργήσει αποθέματα χρυσού και συναλλάγματος για τη διαχείριση βραχυπρόθεσμων κραδασμών.
Προφανώς, η πιο πρόσφατη κίνηση των ΗΠΑ να επιβάλουν αντίστροφο αποκλεισμό στα Στενά του Ορμούζ, συμπεριλαμβανομένων κατασχέσεων ιρανικών πλοίων, αποτελεί προσπάθεια να περιοριστεί η πηγή εσόδων. Την ίδια στιγμή όμως οι Αμερικανοί δεν μπορούν να τραβήξουν πολύ το σχοινί, επιτρέποντας την πώληση ιρανικού πετρελαίου αίροντας κυρώσεις.
Οι Αμερικανοί έχουν ήδη δει τις τιμές να εκτοξεύονται από την έναρξη του πολέμου, με τις τιμές των καυσίμων να αυξάνονται κατά 30% μέσα σε έναν μήνα και άλλα βασικά αγαθά να κοστίζουν περισσότερο. Κάποιοι αμφισβητούν τον αντίκτυπο του πολέμου με το Ιράν για τους Ρεπουμπλικανούς στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Ούτε το Ιράν ούτε η Ρωσία αντιμετωπίζουν την ίδια δημοκρατική πίεση.
Όλα τα παραπάνω, σημειώνει ο Πράουντ, δεν σημαίνει ότι οι Ιρανοί πολίτες δεν φτωχαίνουν και ότι το χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν βρίσκεται σε κατάσταση «ζόμπι», αλλά οι Ιρανοί έχουν υπάρχουν αποθέματα και, το σημαντικότερο, αντί ο πόλεμος να προκαλέσει το προσδοκώμενο πραξικόπημα και αλλαγή καθεστώτος, πολλοί Ιρανοί συσπειρώθηκαν γύρω από τη σημαία, λόγω της ανόδου του εθνικισμού.
Όπως και με τη Ρωσία, ο Βρετανός διπλωμάτης υπογραμμίζει πως αν το Ιράν δεν κατέρρευσε πριν τον πόλεμο, όταν οι εξαγωγές και τα έσοδα πετρελαίου μειώνονταν, τότε δεν πρόκειται να το κάνει τώρα που η αγορά πετρελαίου το ευνοεί.
Επιπλέον, το Ιράν δεν αντιμετωπίζει την ίδια πίεση εξυπηρέτησης χρέους με την Αμερική, καθώς το επίσημο εξωτερικό του χρέος ανέρχεται μόλις στο 27% του ΑΕΠ, έχοντας αποκοπεί για τόσο μεγάλο διάστημα από το δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Αντίθετα, μπορεί να συνεχίσει να τυπώνει χρήμα, να δανείζεται από εγχώριες τράπεζες και να ζει με τις πληθωριστικές συνέπειες σε περίοδο πολέμου. Η οικονομία του Ιράν έχει απομονωθεί από την παγκόσμια οικονομία, πράγμα που σημαίνει ότι τυχόν νέες κυρώσεις θα έχουν περιορισμένο αντίκτυπο.
