Η ποιότητα του ύπνου επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, από το καθημερινό πρόγραμμα και το στρες μέχρι τις βραδινές συνήθειες. Θα μπορούσε όμως να παίζει ρόλο και το αν κάποιος είναι αριστερόχειρας ή δεξιόχειρας; Ερευνητές αναζήτησαν την απάντηση, αναλύοντας αντικειμενικά δεδομένα ύπνου από περισσότερους από 1.700 ενήλικες.
Αντιμετωπίζουν οι αριστερόχειρες περισσότερα προβλήματα ύπνου από τους δεξιόχειρες;
Η πλειοψηφία των ανθρώπων είναι δεξιόχειρες, ενώ περίπου το 10,6% είναι αριστερόχειρες. Παραδόξως, υπάρχουν αναφορές που υποστηρίζουν ότι η κυριαρχία του χεριού μπορεί να επηρεάζει την ποιότητα του ύπνου, αν και τα ευρήματα ήταν μέχρι σήμερα ασαφή. Ορισμένες μικρές μελέτες υποδηλώνουν ότι οι αριστερόχειρες μπορεί να κοιμούνται καλύτερα, ενώ άλλες δείχνουν ότι ξυπνούν συχνότερα κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Ωστόσο, αυτές οι έρευνες βασίστηκαν σε μικρό δείγμα εθελοντών και σε υποκειμενικές αναφορές των ίδιων των συμμετεχόντων, χωρίς ακριβείς επιστημονικές μετρήσεις. Έτσι, για μεγάλο χρονικό διάστημα παρέμενε αδιευκρίνιστο αν η αριστεροχειρία επηρεάζει πράγματι τη διαταραχή ύπνου.
Νέα πρωτοποριακή μελέτη για τον ύπνο
Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2022 στο επιστημονικό περιοδικό Nature and Science of Sleep εξέτασε τις επιδράσεις της επικράτησης του χεριού στα προβλήματα νυχτερινού ύπνου και την ημερήσια υπνηλία.
Η μελέτη, με τίτλο «Non-Right Handedness Is Associated With More Time Awake After Sleep Onset and Higher Daytime Sleepiness Than Right Handedness: Objective (Actigraphic) and Subjective Data from a Large Community Sample», κατάφερε να καλύψει τα αδύναμα σημεία των προηγούμενων ερευνών χάρη στον σχεδιασμό της:
- Μεγάλο και αντιπροσωπευτικό δείγμα: Οι επιστήμονες εξέτασαν περισσότερους από 1.700 εθελοντές, ηλικίας 18 έως 80 ετών, για πέντε συνεχόμενες νύχτες.
- Αντικειμενικές επιστημονικές μετρήσεις: Χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της πραξιογραφίας (actigraphy) για τη συλλογή αντικειμενικών δεδομένων ύπνου. Ο πραξιογράφος είναι μια μικρή συσκευή που μοιάζει με ρολόι χειρός και καταγράφει τη κινητική δραστηριότητα, τη θερμοκρασία του δέρματος, τις θερμοκρασιακές μεταβολές και την εφίδρωση. Επειδή οι φάσεις του ύπνου διαφέρουν ως προς τις κινήσεις, η συσκευή αυτή υπολογίζει τον συνολικό χρόνο ύπνου, τις αφυπνίσεις μέσα στη νύχτα και την απόδοση του ύπνου (στάδια REM και non-REM). Παράλληλα, οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν το ερωτηματολόγιο Pittsburgh Sleep Quality Index για την υποκειμενική αξιολόγηση της ποιότητας του ύπνου τους.
- Ακριβής καθορισμός αριστεροχειρίας: Οι εθελοντές συμπλήρωσαν το ερωτηματολόγιο Edinburgh Handedness Inventory, το οποίο δεν προσδιορίζει μόνο αν κάποιος είναι αριστερόχειρας ή δεξιόχειρας, αλλά και τον βαθμό στον οποίο επικρατεί το κάθε χέρι.
Τα κύρια ευρήματα της μελέτης
Από το σύνολο των συμμετεχόντων, το 91% ήταν δεξιόχειρες, το 4,8% αριστερόχειρες και το 4,2% αμφιδέξιοι ( ή αμφίχειρες – όσοι μπορούν να χρησιμοποιούν και τα δύο χέρια με την ίδια επιδεξιότητα).
- Χρόνος αφύπνισης μετά την έλευση του ύπνου: Όσον αφορά τις αντικειμενικές παραμέτρους, διαπιστώθηκε ότι ο χρόνος που παραμένει κανείς ξύπνιος αφού αποκοιμηθεί συνδέεται άμεσα με την επικράτηση του χεριού. Όσο πιο έντονη ήταν η αριστεροχειρία σε έναν άνθρωπο, τόσο περισσότερο χρόνο περνούσε ξύπνιος κατά τη διάρκεια της νύχτας.
- Χαμηλότερη ποιότητα ύπνου: Η αντικειμενική ποιότητα ύπνου των αριστερόχειρων ήταν χαμηλότερη σε σύγκριση με τους δεξιόχειρες. Σε άνδρες και γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας, η υποκειμενική αίσθηση της ποιότητας του ύπνου ήταν επίσης χειρότερη στους αριστερόχειρες.
- Αυξημένη ημερήσια υπνηλία: Όσοι έγραφαν με το αριστερό χέρι παρουσίαζαν περισσότερη υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι αριστερόχειρες
Η παραπάνω μελέτη έδειξε ότι πράγματι οι αριστερόχειρες αντιμετωπίζουν περισσότερα προβλήματα ύπνου σε σχέση με τους δεξιόχειρες ενώ παράλληλα εμφανίζουν πιο συχνά αίσθημα νύστας μέσα στην ημέρα.
Αν είστε αριστερόχειρας, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να δώσετε έμφαση στη σωστή υγιεινή του ύπνου. Υιοθετήστε συνήθειες που βελτιώνουν την ποιότητα της ανάπαυσής σας, όπως η αποφυγή του αλκοόλ και ο περιορισμός του χρόνου μπροστά από οθόνες (smartphone, TV, tablet) πριν τη νυχτερινή κατάκλιση.
