Το κύμα μαζικών διαδηλώσεων που σαρώνει τη Γαλλία από τα τέλη Σεπτέμβρη δεν λέει να κοπάσει, αλλά αποκτά χαρακτηριστικά παλλαϊκού ξεσηκωμού με βαθιές πολιτικές συνέπειες, που ξεπερνάνε τα σύνορα της χώρας.
Οι κινητοποιήσεις που ξεκίνησαν ως μαθητικές διαμαρτυρίες ενάντια στην υποχρηματοδότηση της δημόσιας εκπαίδευσης, σύντομα μετατράπηκαν σε ορμητικό ποτάμι που βάζει στο τραπέζι συνολικές διεκδικήσεις: για το κόστος ζωής, την εργασία, την κατοικία, τις δημόσιες κοινωνικές υπηρεσίες. Εκτός από τους μαθητές και τους φοιτητές, πλέον κατεβαίνουν στους δρόμους τα συνδικάτα εργαζομένων, με απεργίες σε ιδιωτικό και δημόσιο τομέα, ενώ έχουν κάνει την επανεμφάνισή τους τα «Κίτρινα Γιλέκα».
Τις πρώτες μέρες –με αποκορύφωμα τις μεγαλειώδεις διαδηλώσεις της 17 Οκτωβρίου- οι κάμερες ήταν πρωτίστως στραμμένες στις συγκρούσεις με την αστυνομία (η οποία επέδειξε κτηνώδη βία κατά ανήλικων διαδηλωτών), τις καταστροφές και τις λεηλασίες από μαυροντυμένους casseurs, όπως αποκαλούνται οι νέοι που «τα σπάνε». Στα καθ’ ημάς θα τους λέγαμε ταραξίες ή μπαχαλάκηδες (λαϊκιστί), αν και ο όρος casseur έχει ευρύτερη πολιτισμική και ιστορική σημασία, με κοινωνικούς επιστήμονες να προσπαθούν εδώ και δεκαετίες να ερμηνεύσουν το φαινόμενο της «άγριας νεολαίας», που εξεγείρεται με ή χωρίς αιτία.
Οι μαθητές συμμετέχουν σε διαδήλωση των «Κίτρινων Γιλέκων» ενάντια στην ακρίβεια, Παρίσι 7/11, Reuters
Η οικονομική ρίζα των διαδηλώσεων
Καθώς οι διαδηλώσεις συνεχίζονται με μαζικότητα και επιμονή, παρά τις απαγορεύσεις και τα δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται από τα (μειοψηφικά) περιστατικά βίας, στην ουσία των αιτημάτων. Η κυβέρνηση απαντά κυρίως με το μαστίγιο της καταστολής, ενώ αντί για ουσιαστικές λύσεις τάζει ψίχουλα, όπως η υπόσχεση για διορισμό 3.000 αναπληρωτών εκπαιδευτικών ή για αύξηση κατώτατου μισθού μόλις 1,6%, όταν ο πληθωρισμός τρέχει με υπερδιπλάσια ταχύτητα (3,8% τον Οκτώβριο). Εν μέσω πολιτικής και οικονομικής κρίσης, με την ακροδεξιά της Λεπέν να προσπαθεί να βγει κερδισμένη ως υπερασπίστρια του νόμου και της τάξης και του «ευρωπαϊκού τρόπου ζωής», ο γαλλικός ιός προβληματίζει τις κυβερνήσεις όλης της Ευρώπης
Σε Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία, Γερμανία, Σερβία και Αλβανία, η νεολαία βγαίνει στο προσκήνιο, σε κινήματα που έχουν τα δικά τους ιδιαίτερα χαρακτηριστικά σε κάθε χώρα, αλλά και κοινή συνισταμένη: η γενιά που την ονομάζουν Z, αλλά δεν χωράει σε καλούπια κατηγοριοποίησης, αρνείται να συμφιλιωθεί με την ιδέα ότι θα ζήσει χειρότερα από τους γονείς της.
Η τεχνητή νοημοσύνη από υπόσχεση απελευθέρωσης από τα δεσμά της επαναληπτικής – μηχανικής εργασίας, μετατρέπεται σε απειλή που στραγγίζει υδάτινους πόρους και ενέργεια, καταργεί θέσεις απασχόλησης και μπορεί ανα πάσα στιγμή να οδηγήσει στο επόμενο μεγάλο χρηματιστηριακό κραχ.
Το δικαίωμα στην κατοικία γίνεται άπιαστο όνειρο, ιδίως για τους νέους στα αστικά κέντρα, που αναγκάζονται να ζουν με τους γονείς τους επειδή τα ενοίκια είναι απλησίαστα. Ο πληθωρισμός και η ενεργειακή κρίση, που φουντώνουν εκ νέου εξαιτίας και των γεωπολιτικών εντάσεων, υποβαθμίζουν την αγοραστική δύναμη του μισθού και καθιστούν το κόστος ζωής αφόρητο.
Νέα ανάλυση της Οxford Economics συνδέει τα παραπάνω με τις πρόσφατες νεανικές κινητοποιήσεις στην Ευρώπη, με έμφαση στη Γαλλία. Ο επικεφαλής οικονομολόγος του οίκου Λόρενς Χάρπερ Σκοτ, που ειδικεύεται στις μελέτες για τις πόλεις και τις περιφέρειες της Ευρώπης, απαριθμεί τις αιτίες που βγάζουν τους νέους στους δρόμους. Στόχος του είναι να προειδοποιήσει τις αγορές και τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής στην Ευρώπη για το τι τους περιμένει.
Οι Γάλλοι διαδηλωτές εκπέμπουν «SOS για το υψηλό κόστος ζωής» – Παρίσι 7/11, Reuters
Συμπίεση εισοδήματος
Ο αναλυτής ξεκινά με την παραδοχή ότι τα κινήματα διαμαρτυρίας των πολιτών στις πόλεις της Ευρώπης έχουν διαφορετικά κίνητρα και αφορμές αλλά και κοινούς παράγοντες που τροφοδοτούν τη δυσαρέσκεια, ιδιαίτερα των νεότερων γενεών: το αυξανόμενο κόστος διαβίωσης που συνεχίζει να συμπιέζει τα εισοδήματα, μια ολοένα και πιο ακριβή και δύσκολη στην πλοήγηση αγορά κατοικιών, καθώς και οι ανησυχίες σχετικά με τις μελλοντικές ευκαιρίες απασχόλησης.
Στη Γαλλία το νέο κύμα ακρίβειας έρχεται σε συνέχεια μιας δύσκολης περιόδου για την οικονομία, καθώς η συμπίεση του πραγματικού εισοδήματος έχει επηρεάσει ολόκληρη τη χώρα, από τις πιο φτωχές περιοχές του Βορρά, που έχουν πληγεί από την αποβιομηχάνιση, ως τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες αστικές οικονομίες, όπως η Λυών και η Τουλούζη.
Aπρόσιτη στέγη
Δεν είναι τυχαίο ότι η ανάλυση για τις αιτίες των κινητοποιήσεων στη Γαλλία ξεκινάει με τα υψηλά ενοίκια, ιδίως στις μεγάλες πόλεις. Το Παρίσι είναι 7% ακριβότερο από τον μέσο όρο της Γαλλίας, αλλά το μέσο ενοίκιο είναι ήδη 40% υψηλότερα από ό,τι στο υπόλοιπο της χώρας. «Αυτό επηρεάζει δυσανάλογα τους νεότερους εργαζόμενους, οι οποίοι είναι πιο πιθανό να ενοικιάζουν κατοικία και γενικά αμείβονται με χαμηλότερους μισθούς, γεγονός που ενισχύει το αυξανόμενο αίσθημα απογοήτευσης για την τρέχουσα οικονομική κατάσταση, εν όψει των σημαντικών προεδρικών εκλογών του επόμενου έτους», αναφέρει ο οικονομολόγος.
Νεανική ανεργία και NEETs
Η αίσθηση οικονομικής δυσαρέσκειας τροφοδοτείται επίσης από τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας των νέων. Οι περισσότερες γαλλικές περιφέρειες βρίσκονται πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ στον δείκτη νεανικής ανεργίας, ειδικά για τα άτομα ηλικίας 15-24 ετών που δεν εργάζονται, δεν σπουδάζουν και δεν παρακολουθούν πρόγραμμα κατάρτισης (NEETs). Ως ιδιαίτερα προβληματικές αναφέρει πόλεις όπως η Χάβρη και η Μετς, με ποσοστά ανέργων και ΝEETs διπλάσια του εθνικού μέσου όρου.
Επιπλέον, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει όλο και περισσότερες εργασίες, που μέχρι τώρα τις έκαναν εργαζόμενοι αρχικού επιπέδου (junior), η αντιμετώπιση της υψηλής νεανικής ανεργίας αναδεικνύεται σε σημαντική πρόκληση για τη γαλλική κυβέρνηση.
Το «καυτό πρόβλημα» της επόμενης δεκαετίας
Αν βγάζαμε από την ανάλυση του οικονομολόγου τις λέξεις Γαλλία και Αθήνα και τις αντικαθιστούσαμε με τις λέξεις Ελλάδα και Αθήνα, η εικόνα δεν θα ήταν πολύ διαφορετική. Μπορεί η ελληνική οικονομία να είναι σε φάση ανάπτυξης, μετά από ένα μεγάλο κύκλο ύφεσης, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι οι πολίτες της, και δη οι νέοι ευημερούν. Τα ενοίκια στην Αθήνα κοστίζουν ως και περισσότερο από τον κατώτατο μισθό. Η νεανική ανεργία υποχωρεί μεν, αλλά παραμένει υπερδιπλάσια του εθνικού μέσου όρου και από τις υψηλότερες στην Ευρώπη. Αν η Γαλλία έχει τον αποβιομηχανοποιημένο βορρά, η Ελλάδα έχει τις δικές της ζώνες ανέργων και NEETs, με τα Ιόνια νησιά, τη Δυτική και Κεντρική Μακεδονία, να φιγουράρουν στη λίστα με τις 10 ευρωπαϊκές περιφέρειες με την υψηλότερη ανεργία.
Η Oxford Εconomics προειδοποιεί ότι εστίες διαμαρτυρίας θα πολλαλασιαστούν, καθώς οι ίδιες αιτίες που βγάζουν στους δρόμους τους νέους της Γαλλίας, ισχύουν για τους συνομηλίκους τους στις περισσότερες πόλεις της Ευρώπης. Το αισιόδοξο σενάριο προβλέπει ότι οι τιμές ενέργειας θα αρχίσουν να ομαλοποιούνται εντός του 2027, ο πληθωρισμός θα υποχωρήσει και τα πραγματικά εισοδήματα θα επιστρέψουν σε τροχιά ανάπτυξης την περίοδο 2028-2030. «Όμως αν τα πιο βαθιά διαρθρωτικά προβλήματα [στέγαση, εργασία, κόστος ζωής] παραμείνουν ανεπίλυτα από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, μπορεί να αναδειχούν στα πλέον καθοριστικά ζητήματα της επόμενης δεκαετίας — με μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τόσο πολιτικές όσο και οικονομικές», καταλήγει ο οικονομολόγος.
Κεντρική Φωτογραφία: Συγκέντρωση διαμαρτυρίας στην Πλατεία Κονκόρντ του Παρισίου, εν μέσω αστυνομικής απαγόρευσης: «Το να διαδηλώνεις δεν είναι πλέον δικαίωμα, είναι ένα ρίσκο που οφείλουμε να αναλάβουμε», αναγράφει το πανό τους (πηγή: Reuters)
