H Eυρωπαϊκή Ένωση παρουσίασε την Τετάρτη 11/11 νέους κανόνες για τις ψηφιακές πλατφόρμες, σε μια προσπάθεια να καταπολεμήσει τις αθέμιτες πρακτικές μάρκετινγκ μέσω influencers ή / και «σκοτεινών μοτίβων» και να βάλει φρένο στις εφαρμογές που εξαπατούν τους Ευρωπαίους καταναλωτές. Μεταξύ άλλων η νέα πρόταση για ένα Νόμο Ψηφιακής Δικαιοσύνης (Digital Fairness Act) θα υποχρεώνει τις πλατφόρμες να ενσωματώνουν λειτουργία απενεργοποίησης των «εθιστικών» λειτουργιών.
Σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο (AFP), οι Βρυξέλλες εκτιμούν ότι τα νέα μέτρα μπορούν να εξοικονομούν στους Ευρωπαίους καταναλωτές έως 13,7 δισ. ευρώ τον χρόνο. Η ΕΕ διαθέτει ήδη ένα εκτεταμένο νομικό πλαίσιο για τα ψηφιακά δεδομένα, την τεχνητή νοημοσύνη και το διαδικτυακό περιεχόμενο. Ωστόσο η Κομισιόν και οι οργανώσεις καταναλωτών επισημαίνουν κενά που αφήνουν τους πολίτες εκτεθειμένους σε επιβλαβείς ψηφιακές πρακτικές.
«Σε μια εποχή που τα νοικοκυριά βρίσκονται υπό πίεση λόγω του κόστους διαβίωσης, οι καταναλωτές πρέπει να μπορούν να εμπιστεύονται ότι οι τιμές που βλέπουν είναι οι τιμές που πληρώνουν και ότι δεν παρασύρονται να ξοδέψουν περισσότερα από όσα προτίθενται», δήλωσε σε ανακοίνωσή του ο Eυρωπαίος Επίτροπος Μάικλ Μακ Γκραθ, υπεύθυνος για θέματα Δημοκρατίας, Δικαιοσύνης, Κράτους Δικαίου και Προστασίας τωνΚαταναλωτών. για την προστασία των καταναλωτών, Mάικλ Μακ Γκραθ.
Τέλος στο παραπλανητικό μάρκετινγκ
Στον πυρήνα της πρότασης βρίσκεται η απαγόρευση των λεγόμενων dark patterns, δηλαδή των τεχνικών που ωθούν τους χρήστες σε αγορές ή ρυθμίσεις χωρίς πραγματική επίγνωση, όπως οι ψευδείς ειδοποιήσεις ότι ένα προϊόν εξαντλείται. Οι χρήστες θα μπορούν να απενεργοποιούν λειτουργίες που ενθαρρύνουν την καταναγκαστική χρήση και κατανάλωση, όπως η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο και η ατέρμονη κύλιση περιεχομένου (infinite content scrolling). Με τον συγκεκριμένο όρο περιγράφεται μια τεχνική σχεδιασμού ιστοσελίδων και εφαρμογών, που φορτώνει αυτόματα νέο περιεχόμενο καθώς ο χρήστης κατεβαίνει προς το τέλος της σελίδας, «ταϊζοντάς» τον συνεχώς με πληροφορίες και διαφημίσεις, χωρίς καν να πατήσει κλικ. Οι influencers θα υποχρεούνται να σημαίνουν με σαφήνεια το εμπορικό περιεχόμενο, ενώ περιορίζονται οι εξατομικευμένες διαφημίσεις και τιμές που στοχεύουν ανηλίκους ή αξιοποιούν ευαίσθητα δεδομένα.
Ανήλικοι, συνδρομές και κρυφές χρεώσεις
Ιδιαίτερη μέριμνα προβλέπεται για τα παιδιά. Απαγορεύονται για τους ανηλίκους οι μηχανισμοί «pay-to-win» και «pay-to-progress» στα βιτνεοπαιχνίδια, που σου ζητάνε να πληρώσεις για να κερδίσεις πλεονεκτήματα έναντι των άλλων παικτών που παίζουν δωρεάν. Επίσης θα απαγορευθούν τα loot boxes, τα ψηφιακά «σεντούκια θησαυρού», που εμφανίζονται ενώ παίζεις και σου ζητάνε να τα ανοίξεις (με το αζημίωτο) για να κερδίσεις τυχαίες ανταμοιβές. Η λειτουργία τους, που θυμίζει τους «κουλοχέρηδες», θεωρείται άκρως εθιστική, καθώς ενθαρρύνει τους ανήλικους χρήστες να «τζογάρουν». Οι εφαρμογές επίσης θα υποχρεούνται να δείχνουν την αξία των εικονικών νομισμάτων σε ευρώ. Οι συνδρομές θα ακυρώνονται ευκολότερα και οι πλατφόρμες θα ειδοποιούν τον χρήστη πριν λήξει η δωρεάν δοκιμή, για την ημερομηνία και το κόστος της συνδρομής. Οι καταναλωτές αποκτούν επίσης δικαίωμα να μιλούν με άνθρωπο στην εξυπηρέτηση πελατών, και όταν αγοράζουν μέσω πράκτορα τεχνητής νοημοσύνης θα έχουν τα ίδια δικαιώματα με μια συμβατική αγορά.
Η τελική τιμή θα πρέπει να εμφανίζεται πριν από την ολοκλήρωση της παραγγελίας, ώστε να σταματήσει η πρακτική των χρεώσεων που αποκαλύπτονται στο τελευταίο βήμα. Η δυναμική τιμολόγηση δεν απαγορεύεται (δηλαδή όταν η τιμή αλλάζει ανάλογα με τη ζήτηση) παρότι βρέθηκε στο επίκεντρο της κριτικής με τα εισιτήρια για την επανένωση των Oasis το 2025. Η Κομισιόν ζητά όμως διαφάνεια, καθώς στις ηλεκτρονικές ουρές οι πωλητές θα πρέπει να δείχνουν σε πραγματικό χρόνο την τρέχουσα και την ανώτατη δυνατή τιμή.
Απευθείας έλεγχοι και πρόστιμα από τις Βρυξέλλες
Παράλληλα, η Επιτροπή πρότεινε αναθεώρηση του Κανονισμού για τη Συνεργασία στον τομέα της Προστασίας των Καταναλωτών (CPC), που της δίνει για πρώτη φορά εξουσία να ερευνά απευθείας υποθέσεις μεγάλης κλίμακας και να επιβάλλει πρόστιμα έως 6% του παγκόσμιου τζίρου μιας επιχείρησης. Σήμερα η Κομισιόν απλώς συντονίζει τις εθνικές αρχές, οι οποίες έχουν πραγματοποιήσει περισσότερες από 30 κοινές δράσεις από το 2020. Οι εταιρείες εκτός ΕΕ θα πρέπει να ορίζουν νόμιμο εκπρόσωπο στην Ένωση. Ο Επίτροπος Μάικλ ΜακΓκραθ χαρακτήρισε την πρόταση «την πιο φιλόδοξη μεταρρύθμιση των κανόνων προστασίας των καταναλωτών της ΕΕ εδώ και μια γενιά».
Αντιδράσεις και επόμενα βήματα
Ο Αγκουστίν Ρέινα της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης Καταναλωτών (BEUC) χαιρέτισε την πρόταση ως εργαλείο που επιστρέφει στους πολίτες τον έλεγχο του χρόνου και των χρημάτων που ξοδεύουν στο διαδίκτυο. Δεν λείπουν πάντως τα ερωτήματα για τη διαρκή διεύρυνση του ψηφιακού κανονιστικού πλαισίου, μετά τα σχέδια για απαγόρευση των social media σε παιδιά κάτω των 13 ετών και τους κανόνες του Digital Services Act. Η Ισπανίδα ευρωβουλευτής Λάουρα Μπαγιαρίν Θερέθα απάντησε ότι το νομοσχέδιο καλύπτει κενά και λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας για παιδιά και ενήλικες. Η πρόταση θα συζητηθεί τώρα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο πριν γίνει νόμος.
