Μια ημέρα πριν ξεκινήσουν οι ειρηνευτικές συνομιλίες για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, η Ρωσία εξαπέλυσε άλλη μία επίθεση κατά ουκρανικών ενεργειακών υποδομών. Την ίδια ημέρα, όμως, η Ελβίρα Ναμπιούλινα παρέθετε μια εικόνα της ρωσικής οικονομίας που δεν διευκολύνει τους Ρώσους διπλωμάτες να παραμένουν άτεγκτοι.
Δύο είναι τα θετικά μηνύματα από την πρώτη ημέρα συνομιλιών. Οι δύο εμπόλεμοι συμφώνησαν σε μια νέα μεγάλη ανταλλαγή αιχμαλώτων, ενώ οι συνομιλίες για τον τερματισμό του πολέμου θα συνεχισθούν, όπως ανακοίνωσε και ο επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας, ο ιστορικός Βλαντίμιρ Μεντίνσκι.
Στο οικονομικό σκέλος αυτής της εξίσωσης παρεμβαίνει η Ναμπιούλινα, η οποία τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου περιέγραψε ενώπιον επιτροπών της Κρατικής Δούμας τις πιέσεις που αντιμετωπίζει η ρωσική οικονομία.
«Οι επιθέσεις στα διυλιστήρια πετρελαίου μας, σε άλλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις, σε κέντρα δεδομένων και σε κόμβους εφοδιαστικής αλυσίδας», δήλωσε η Ναμπιούλινα, «έχουν περιορίσει την παραγωγική ικανότητα. Πιστεύουμε ότι πρόκειται για προσωρινή κατάσταση, καθώς τόσο ο επιχειρηματικός τομέας όσο και η κυβέρνηση καταβάλλουν τεράστιες προσπάθειες για την αποκατάσταση των εγκαταστάσεων που επλήγησαν».
Προσέθεσε πως «όσο αυτή η διαδικασία αποκατάστασης παραμένει ανολοκλήρωτη, η ζήτηση θα πρέπει να αυξάνεται με συγκρατημένο ρυθμό. Δεν τίθεται ζήτημα μείωσης του ΑΕΠ, αλλά η υπερβολική αύξηση της ζήτησης υπό τις παρούσες συνθήκες θα μπορούσε να επιταχύνει τον πληθωρισμό, κάτι που είναι απαραίτητο να αποφευχθεί».
Υπογράμμισε πως η αυστηρή νομισματική πολιτική που υιοθετεί είναι αναγκαία για να συγκρατηθεί ο πληθωρισμός.
Η διοικήτρια της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας, Ελβίρα Ναμπιούλινα.
Φωτογραφία: Alexander Demianchuk / TASS
Έτσι, εκστόμισε αυτό το οποίο θεωρούν ανάθεμα στη Ρωσία για τα επιτόκια: «Είναι πολύ νωρίς για να σπεύσουμε να μειώσουμε το βασικό επιτόκιο 14%. Αυτό θα οδηγούσε στο αντίθετο από το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα: αύξηση των επιτοκίων σε ολόκληρη την οικονομία, άνοδο των τιμών και νέες δυσκολίες για τις επιχειρήσεις μας».
Λίγες μέρες πριν η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας είχε παραδεχτεί σε ανακοίνωσή της ότι ο πόλεμος εναντίον της ρωσικής οικονομίας ενδέχεται να συνεχιστεί πέρα από το «προσωρινό» διάστημα και ότι, εάν στο μεταξύ αυξηθούν οι δαπάνες του στρατιωτικού προϋπολογισμού, η Ναμπιούλινα θα αντιδράσει αυξάνοντας το βασικό επιτόκιο πάνω από το 14%.
«Οι κίνδυνοι ενίσχυσης του πληθωρισμού που συνδέονται με μια παρατεταμένη περίοδο κατά την οποία η αύξηση των μισθών υπερβαίνει την αύξηση της παραγωγικότητας, καθώς και με την επιδείνωση των προοπτικών της παγκόσμιας οικονομίας και την αύξηση των παγκόσμιων πληθωριστικών πιέσεων εν μέσω γεωπολιτικών εντάσεων, εξακολουθούν να υφίστανται» είπε μεταξύ άλλων η Ναμπιούλινα.
Πολλούς στη Ρωσία, όπως τον Μιχαήλ Ντελιάγκιν, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Οικονομικής Πολιτικής της Δούμας, τους βρίσκει αντίθετους μια τέτοια πολιτική. Ο ίδιος ζητάει μάλιστα επιτόκιο 2% για να πάρουν μπρος οι επενδύσεις, καθώς θα μπορούν να δανείζονται οι επιχειρήσεις.
Πιέσεις στην αμυντική βιομηχανία
Οι συνέπειες των υψηλών επιτοκίων έχουν αγγίξει ακόμη και τη ρωσική αμυντική βιομηχανία, όπως δείχνουν οι δυσκολίες που είχαν καταγραφεί το 2024, όταν το βασικό επιτόκιο είχε φτάσει στο 21%.
«Το ίδιο το μοντέλο των αμυντικών προμηθειών -κόστος συν ένα σταθερό περιθώριο κέρδους- είχε ως αποτέλεσμα το κόστος της πίστωσης να ξεπερνά το επιτρεπόμενο κέρδος όταν το βασικό επιτόκιο έφτασε στο 21%» αναφέρουν σε ανάλυσή τους για το Carnegie Endowment, οι Αλεξάντερ Κολιάντρ και Αλεξάντρα Προκοπένκο.
«Με αυτό το επιτόκιο, κάθε σύμβαση γίνεται ζημιογόνα», είχε διαμαρτυρηθεί στα τέλη του 2024 ο Σεργκέι Τσεμέζοφ, διευθύνων σύμβουλος του κρατικού αμυντικού ομίλου Rostec.
Έτσι, Η Ναμπιούλινα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δίλημμα, το οποίο περιγράφουν οι δύο αναλυτές του Carnegie Endowment:
«Η απόφαση της Κεντρικής Τράπεζας θα καθορίσει επίσης ποιος στη Ρωσία θα επωμιστεί τελικά τις ζημιές που έχουν συσσωρευτεί στο σύστημα. Εάν τα επιτόκια παραμείνουν υψηλά, τότε τον λογαριασμό θα κληθούν να πληρώσουν οι δανειολήπτες – μέσω του σχηματισμού αποθεματικών, των πτωχεύσεων και των νέων κεφαλαιακών ενισχύσεων προς τις κρατικές τράπεζες από τον προϋπολογισμό».
«Εάν η Κεντρική Τράπεζα αποφασίσει να μειώσει τα επιτόκια, ανεξάρτητα από τον πληθωρισμό, ο λογαριασμός θα μεταφερθεί στους αποταμιευτές. Οι αποταμιεύσεις τους, ύψους 68 τρισ. ρουβλίων, θα χάσουν περισσότερη αξία από όση θα αποφέρουν στους κατόχους τους οι τόκοι».
Η οικονομική αυτή πραγματικότητα έχει ιδιαίτερη σημασία για το Κρεμλίνο, καθώς η συνέχιση του πολέμου απαιτεί υψηλές κρατικές δαπάνες και διαρκή χρηματοδότηση της αμυντικής παραγωγής, ενώ η προσπάθεια συγκράτησης του πληθωρισμού επιβαρύνει τον δανεισμό και την οικονομική δραστηριότητα.
Έδαφος στον Πούτιν για υποχωρήσεις;
Έτσι, η ισχυρή κυρία της ρωσικής οικονομίας εξακολουθεί να δίνει προτεραιότητα στη συγκράτηση του πληθωρισμού, διατηρώντας το βασικό επιτόκιο στο 14%, παρά τις πιέσεις που αυτή η πολιτική ασκεί στην οικονομική δραστηριότητα. Για κάποιους αναλυτές η χρονική συγκυρία των δηλώσεών της, την παραμονή των συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι, δεν είναι τυχαία.
Ο Αυστραλός δημοσιογράφος Τζον Χέλμερ προχωρά ένα βήμα παραπέρα, διατυπώνοντας την υπόθεση ότι η αυστηρή νομισματική πολιτική μπορεί να προσφέρει στον Πούτιν πολιτικό περιθώριο για παραχωρήσεις στις διαπραγματεύσεις.
«Η Ναμπιούλινα επιχειρεί να προσφέρει στον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν ένα άλλοθι για τους όρους μιας συμφωνίας, συμπεριλαμβανομένων εδαφικών παραχωρήσεων και της επιτήρησης των ρυθμίσεων ασφαλείας στο εσωτερικό της Ουκρανίας από το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ», υποστηρίζει ο Χέλμερ, ένας από τους παλαιότερους ξένους ανταποκριτές στη Μόσχα. «Στόχος είναι να πειστούν -ή να παρακαμφθούν- όσοι ασκούν κριτική από το Γενικό Επιτελείο και το υπουργείο Άμυνας, καθώς και από τα επιφυλακτικά μέσα ενημέρωσης».
Οι οικονομικές πιέσεις δεν αρκούν
Ο Τόμας Γκράχαμ, διακεκριμένος ερευνητής του αμερικανικού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων και πρώην αξιωματούχος της αμερικανικής διπλωματίας, εκτιμά ότι η Ρωσία έχει επιδείξει απροσδόκητη ανθεκτικότητα και ευρηματικότητα στην αντιμετώπιση των κοινωνικοοικονομικών προκλήσεων που έχει συναντήσει.
«Το σημαντικότερο είναι ότι ο Πούτιν εξακολουθεί να μπορεί να κινητοποιεί τους πόρους που απαιτούνται για τη διεξαγωγή του πολέμου. Οι αμυντικές δαπάνες αντιστοιχούν πλέον περίπου στο 6%-8% του ρωσικού ΑΕΠ και απορροφούν περισσότερο από το 40% του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού. Παρότι υψηλά, τα ποσοστά αυτά είναι σημαντικά χαμηλότερα από εκείνα της περιόδου του Ψυχρού Πολέμου» αναφέρει σε ανάλυσή του στο Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, μια αμερικανική δεξαμενή σκέψης.
Οι αυστηρότερες δυτικές κυρώσεις δεν είναι πιθανό να μεταβάλουν ουσιαστικά αυτή την πραγματικότητα. Οι προσπάθειες περιορισμού των εσόδων από τις ρωσικές εξαγωγές ενέργειας, που αποτελούν σημαντική πηγή χρηματοδότησης του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού, είναι προβληματικές σε μια περίοδο επιδείνωσης της παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης.
«Η έκκληση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ προς την Ουκρανία να σταματήσει τις επιθέσεις στα ρωσικά διυλιστήρια, λόγω των αρνητικών συνεπειών στις τιμές του ντίζελ στις ΗΠΑ, είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική. Η επιβολή δευτερογενών κυρώσεων σε παράγοντες που υποστηρίζουν έμμεσα τη ρωσική πολεμική προσπάθεια θα μπορούσε να βλάψει τις σχέσεις των ΗΠΑ με την Ινδία και να περιπλέξει, μεταξύ άλλων συνεπειών, τις σχέσεις τους με την Κίνα. Η Ουάσιγκτον δεν είναι πιθανό να διακινδυνεύσει αυτές τις σχέσεις σε μια αβέβαιη προσπάθεια να ωθήσει τη Ρωσία σε μεγαλύτερη ευελιξία στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία».
Επομένως, για τον Γκράχαμ, η κυβέρνηση Πούτιν φαίνεται να μην αντιμετωπίζει πολιτικά εμπόδια στην προσπάθειά της να συνεχίσει τον πόλεμο και να είναι απίθανο να αλλάξει πορεία, ιδίως όταν ο ίδιος ο Πούτιν πιστεύει ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ του. Και δεν έχει κατ’ ανάγκην άδικο. Οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες στην Ουκρανία είναι πιο δεινές από εκείνες της Ρωσίας, ιδιαίτερα μετά τους καταστροφικούς ρωσικούς αεροπορικούς βομβαρδισμούς πόλεων και κρίσιμων υποδομών, ενώ ταυτόχρονα μειώνονται τα αποθέματα αναχαιτιστικών πυραύλων της Ουκρανίας.
Παράλληλα, δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι η κρίσιμη ευρωπαϊκή υποστήριξη προς την Ουκρανία θα μπορούσε να αρχίσει να κλονίζεται, καθώς ενισχύονται λαϊκιστικές δυνάμεις που αντιτίθενται στη βοήθεια.
Υπό αυτές τις συνθήκες, θα είναι δύσκολο να πειστεί ο Πούτιν να επανεξετάσει τους πολεμικούς του στόχους.
Συνεπώς, το ερώτημα είναι αν οι αριθμοί μπορούν να μεταβάλουν τους υπολογισμούς του Πούτιν. Για κάποιους αναλυτές, προσφέρεται άλλοθι συμβιβασμού, για κάποιους άλλους οι οικονομικές δυσκολίες δεν αναιρούν το γεγονός ότι το Κρεμλίνο εξακολουθεί να διαθέτει τους πόρους και τα περιθώρια για να συνεχίσει τον πόλεμο.
