Η Ευρώπη πρέπει να φέρει προς το μέρος της τους Αμερικανούς δισεκατομμυριούχους της Big Tech, απομακρύνοντάς τους από την επιρροή του Τραμπ, υποστηρίζει το Ινστιτούτο Bruegel. Η διεθνής μη κερδοσκοπική ένωση με έδρα τις Βρυξέλλες, που φέρει το όνομα του σπουδαίου Φλαμανδού ζωγράφου της Αναγέννησης Πίτερ Μπρίγκελ του πρεσβύτερου, θεωρείται από τις κορυφαίες δεξαμενές σκέψης (think tanks) στα οικονομικά.
Στην ίδρυση του Βruegel, το 2005, πρωτοστάτησε ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας και οικονομολόγος Μάριο Μόντι, ενώ επικεφαλής του έχει διατελέσει ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Ζαν Κλοντ Τρισέ. Στα εταιρικά του μέλη περιλαμβάνονται πανίσχυρες πολυεθνικές επιχειρήσεις, ανάμεσά τους και oι πέντε κολοσσοί της τεχνολογίας: Αpple, Google, Μicrosoft, Amazon και Meta.
Oπότε δεν είναι τυχαίες οι δημόσιες παρεμβάσεις του Ινστιτούτου Βruegel που καλούν την Ευρωπαϊκή Ένωση να τα βρει με τους Αμερικανούς μεγιστάνες. Σε άρθρο με τίτλο «Το παράδοξο των δισεκατομμυριούχων» η οικονομική αναλύτρια Ρεμπέκα Κρίστι, καλεί την ΕΕ «να προσελκύσει, να φορολογήσει και να ρυθμίσει» τους υπερπλούσιους, και όχι να τους απομακρύνει και να τους τιμωρήσει.
Στον αντίποδα, φορείς όπως η Greenpeace, η Διεθνής Αμνηστία και η Εuropean Digital Rights (δίκτυο 45 οργανώσεων για τα ψηφιακά δικαιώματα και τις πολιτικές ελευθερίες), πιέζουν για πιο ισχυρές ασφαλιστικές δικλίδες απέναντι στα ολιγοπώλια της τεχνολογίας. Σημείο τριβής είναι τα «νομοσχέδια σκούπα» Digital Omnibus και ΑΙ Οmnibus, που αναθεωρούν παλαιότερους κανονισμούς για τις ψηφιακές πλατφόρμες και την Τεχνητή Νοημοσύνη, στην κατεύθυνση της απλούστευσης και της μείωσης της γραφειοκρατίας. Περισσότερες από 120 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών έχουν ασκήσει δριμεία κριτική στo AI Omnibus, χαρακτηρίζοντάς το ως «τη μεγαλύτερη υποχώρηση στα θεμελιώδη ψηφιακά δικαιώματα στην ιστορία της ΕΕ». Mεταξύ άλλων το Omnibus δίνει παράταση στις προθεσμίες συμμόρφωσης των εταιριών που παρέχουν τεχνολογίες ΑΙ, επιτείνοντας την ανασφάλεια των πολιτών σε θέματα προστασίας προστασίας των προσωπικών δεδομένων.
Οι μεγιστάνες της Big Tech στην ορκομωσία του Τραμπ: Ζούκερμπεργκ (Μeta), Mπέζος (Αmazon), Πιντσάι (Google), Mασκ (Tesla-SpaceX-πλατφόρμα Χ)
Δισεκατομμυριούχοι αντίπαλοι ή πρότυπα;
«Είναι οι Αμερικανοί δισεκατομμυριούχοι της τεχνολογίας αντίπαλοι της Ευρώπης ή παράδειγμα προς μίμηση;», διερωτάται η αναλύτρια του Βruegel, υπαγορεύοντας εμμέσως την απάντηση. «Οι εταιρείες που τους έκαναν πλούσιους είναι βαθιά ενσωματωμένες στην οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προμηθευτές, εργοδότες, πελάτες και επενδυτές (ορισμένοι είναι επίσης μέλη του Bruegel)», διευκρινίζει το ανώτατο στέλεχος του οικονομικού ινστιτούτου.
Το Bruegel αναγνωρίζει ότι ο εξωφρενικός πλούτος προσδίδει στους μεγιστάνες επιπλέον επιρροή. Χάρη στις αλληλεξαρτώμενες σχέσεις που έχουν αναπτύξει με τον Λευκό Οίκο και στη διεθνή τους εμβέλεια, οι δισεκατομμυριούχοι έχουν αναδειχθεί σε ρυθμιστές όχι μόνο της οικονομίας αλλά και της πολιτικής.
Οι δισεκατομμυριούχοι με τις βαθιές τσέπες
Επειδή μια δεξαμενή σκέψης οφείλει να τηρεί κάποια προσχήματα αντικειμενικότητας, ακόμα και αν χρηματοδοτείται από τους ολιγάρχες της Βig Tech, το Βruegel υποδύεται ότι κρατάει ισορροπίες.
Ξεκινάει πρώτα με τα θετικά: Οι τεχνο-δισεκατομμυριούχοι «προέρχονται από μια κουλτούρα ανάπτυξης, επενδύσεων και αισιοδοξίας –που συχνότερα υλοποιείται στις ΗΠΑ– η οποία έχει οδηγήσει σε μεγάλες προόδους στις επικοινωνίες και την τεχνητή νοημοσύνη».
Το μεγάλο δέλεαρ των δισεκατομμυριούχων είναι ότι «τα βαριά τους πορτοφόλια προσφέρουν διέξοδο σωτηρίας, σε ευρωπαϊκές εταιρείες που επιδιώκουν να επεκταθούν». Επίσης οι δισεκατομμυριούχοι ωφελούν και τις χρηματιστηριακές αγορές, τόσο ως μεμονωμένοι επενδυτές αλλα και με τις ανερχόμενες τιμές των μετοχών των εταιρειών τους.
Με τόσα καλά που έχουν, δεν μπορεί κάπου θα υπάρχει λάκκος. Το γεγονός ότι η ελίτ του πλούτου κινεί τα νήματα της πολιτικής, μπορεί «να έρχεται σε αντίθεση με μια δημοκρατική κοινωνία» παραδέχεται το Bruegel.
Όμως η Ευρώπη δεν πρέπει να τρομάζει με τον στενό εναγκαλισμό των δισεκατομμυριούχων με την Ουάσιγκτον και τον Τραμπ προσωπικά. Αν ο Μακιαβέλι έλεγε ότι «ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου», το δόγμα που συμφέρει την ΕΕ είναι ότι «ο φίλος του ανταγωνιστή μου, εμπορικού εταίρου και αντιπάλου μου, πρέπει να γίνει δικός μου φίλος».
Μη φοβού τους δισεκατομμυριούχους
Αν η ΕΕ θέλει οι γίγαντες της τεχνολογίας να αντισταθούν στις πρακτικές αυτοεξυπηρέτησης της εποχής Τραμπ, είναι πιο λογικό να συνεργαστεί στενά μαζί τους ή να διατηρήσει μια επιφυλακτική απόσταση; Πώς πρέπει οι πλούσιοι που εργάζονται ή ζουν στην ΕΕ να καταβάλλουν το δίκαιο μερίδιό τους;
Θέτοντας τα δύο παραπάνω ερωτήματα το Bruegel προτρέπει τους ηγέτες της ΕΕ να ρίξουν γέφυρες φιλίας στους κροίσους της Big Tech, σταθμίζοντας το ρίσκο.
Το επιχείρημα ακολουθεί τη λογική του «καπιταλισμού του καζίνο». Σε πολλούς Ευρωπαίους δεν αρέσει η διακινδύνευση, όμως στα χρηματοοικονομικά απαιτούνται και τολμηρές κινήσεις, πέρα από την ασφαλή μέση οδό. Οι μακροπρόθεσμες επενδύσεις στην Ευρώπη διοχετεύονται σε ασφαλιστήρια συμβόλαια και ομόλογα αποταμίευσης, που δεν έχουν υψηλό ρίσκο, αλλά ούτε υψηλή απόδοση. Αντίθετα οι επενδύσεις με υψηλότερη απόδοση και υψηλότερη ανάπτυξη απαιτούν μέσα όπως οι μετοχές και το επιχειρηματικό κεφάλαιο, όπου οι νικητές κερδίζουν πολλά, αλλά οι υπόλοιποι ενδέχεται να χάσουν τα πάντα.
Η συμβουλή είναι σαφής: Η Ευρώπη δεν πρέπει να ποντάρει όλες τις μάρκες στον ίδιο αριθμό, αλλά να εξετάσει εναλλακτικές επιλογές, ακόμα και αν υπάρχει ο κίνδυνος φούσκας – κάτι που είναι πολύ πιθανό με την υπερμεγέθη αποτίμηση των μετοχών της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Φορολογήστε τους πλούσιους, αλλά όχι και πολύ
Ένα άλλο ναρκοπέδιο είναι η φορολόγηση του μεγάλου πλούτου. Προς το παρόν τα κράτη μέλη της ΕΕ κρατάνε διστακτική στάση. Η Ισπανία είναι η μόνη χώρα της ΕΕ με ενεργό φόρο περιουσίας, ενώ η Γερμανία και η Σουηδία, που είχαν αντίστοιχους φόρους τους κατάργησαν.
«Αν η Ευρώπη χρειάζεται επενδύσεις, έχει νόημα να τιμωρεί τους ξένους με βαθιές τσέπες; Πρέπει η ΕΕ να αναδείξει περισσότερους δικούς της δισεκατομμυριούχους στον τομέα της τεχνολογίας; Μπορεί να ασκήσει μεγαλύτερη επιρροή στους πλουσιότερους του κόσμου μέσω της δύναμης της ενιαίας αγοράς και του υψηλού βιοτικού επιπέδου; Πώς μπορεί η ΕΕ να ενθαρρύνει μια πιο δυναμική οικονομία, αντιστεκόμενη παράλληλα στην ανισότητα και την κοινωνική αδικία, καθώς και στην αδικαιολόγητη επιρροή των συγκεντρωμένων κεφαλαίων του ιδιωτικού τομέα;».
Τα παραπάνω ερωτήματα, δεν έχουν εύκολες απαντήσεις. Το σίγουρο όμως είναι ότι η Ευρώπη πρέπει να βάλει κάτω τα δεδομένα και να τα ζυγίσει, καταλήγει το Iνστιτούτο Bruegel στις δημόσιες παρεμβάσεις του. Υποθέτουμε ότι τα επιχειρήματα για τις «βαθιές τσέπες των δισεκατομμυριούχων» γίνονται πιο πειστικά όταν διατυπώνονται στους διαδρόμους του lobbying των Bρυξελλών. Μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, αλλά στον πυρήνα των κέντρων εξουσίας και λήψης αποφάσεων.
