Ο πόλεμος στο Ιράν, με αφετηρία τις ενέργειες των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, ανέδειξε δύο βασικούς χαμένους στο παγκόσμιο στερέωμα, πέραν των άμεσα εμπλεκομένων: την Κίνα και την Ευρώπη. Ωστόσο, η στάση που τηρούν οι δύο αυτοί παγκόσμιοι παίκτες είναι ριζικά διαφορετική.
Όπως σημειώνει ο Guardian, ενώ οι Ευρωπαίοι ηγέτες παρακολουθούν εγκλωβισμένοι, σαν «λαγοί μπροστά στους προβολείς», την ανεξέλεγκτη άνοδο των τιμών της ενέργειας, το Πεκίνο αντιμετωπίζει τη διεθνή κρίση με αξιοσημείωτη ψυχραιμία και υψηλή αυτοπεποίθηση, ειδικά ενόψει της συνόδου κορυφής μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και του Σι Τζινπίνγκ.
Η εποχή της απόλυτης «αταξίας»
Αυτή η χαώδης διαφορά αντανακλά μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα: η Κίνα έχει προετοιμαστεί στρατηγικά για την εποχή της «αταξίας» (un-order). Σε αντίθεση με την απλή «αταξία» –έναν κόσμο όπου υπάρχουν μεν κανόνες αλλά παραβιάζονται– η νέα αυτή συνθήκη περιγράφει ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι κανόνες έχουν πάψει εντελώς να έχουν σημασία. Στον αντίποδα, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις παρέμειναν εμμονικά προσκολλημένες στη διατήρηση της παλιάς τάξης πραγμάτων, αφήνοντας το Πεκίνο να σχεδιάζει πώς θα επιβιώσει μέσα στο χάος.
Οι ρίζες αυτής της ευρωπαϊκής αφέλειας εντοπίζονται μιάμιση δεκαετία πίσω, όταν η Ευρώπη επέλεξε να εκχωρήσει την ασφάλειά της στο ΝΑΤΟ, το εμπορικό της πλαίσιο στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου και την ενεργειακή της τροφοδοσία στη Ρωσία και τον Κόλπο. Την ίδια ακριβώς περίοδο, η Κίνα προχωρούσε αθόρυβα στη δημιουργία τεράστιων αποθεμάτων πετρελαίου, τροφίμων και ημιαγωγών, εξασφαλίζοντας παράλληλα τον απόλυτο έλεγχο της παγκόσμιας αγοράς σπάνιων γαιών και κρίσιμων ορυκτών, τα οποία είναι απαραίτητα για τις τεχνολογίες του μέλλοντος.
Ο εφιάλτης της αποβιομηχάνισης
Σήμερα, αν και η παγκόσμια προσοχή μαγνητίζεται συχνά από τη θεατρικότητα των ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, ο μεγαλύτερος μακροπρόθεσμος κίνδυνος για τη γηραιά ήπειρο είναι το ενδεχόμενο η Κίνα να αποβιομηχανίσει τις ευρωπαϊκές πόλεις, να υπονομεύσει τις άμυνές της και να καταστήσει την ήπειρο έρμαιο εκβιασμών. Η πλεονάζουσα βιομηχανική ικανότητα του Πεκίνου και οι επιθετικές, αρπακτικές νομισματικές του πρακτικές, έχουν καταστήσει τις ανοιχτές ευρωπαϊκές αγορές τον βασικότερο στόχο των κινεζικών εξαγωγών.
Η εικόνα στις βιομηχανίες του μέλλοντος είναι ενδεικτική. Ενώ οι ενεργειακές ελλείψεις που προκαλεί ο πόλεμος στο Ιράν στρέφουν εκ νέου το ευρωπαϊκό ενδιαφέρον προς την πράσινη μετάβαση, κινεζικές εταιρείες κυριαρχούν απόλυτα στις μπαταρίες, τα ηλεκτρικά οχήματα, τα ηλιακά πάνελ, ακόμη και στην αλυσίδα εφοδιασμού αιολικής ενέργειας.
Ο στρατιωτικός εγκλωβισμός
Ακόμη πιο δραματική είναι η εξάρτηση στον τομέα της άμυνας. Καθώς η Ευρώπη προχωρά σε ένα τεράστιο πρόγραμμα επανεξοπλισμού απέναντι στη ρωσική απειλή, διαπιστώνει με τρόμο ότι εξαρτάται από τον στενότερο εμπορικό εταίρο της Μόσχας. Ένα συντριπτικό 80% της παγκόσμιας αλυσίδας εφοδιασμού drones είναι κινεζικής προέλευσης. Παράλληλα, η Κίνα προμηθεύει το 97% του μαγνησίου της Ε.Ε., ενός υλικού απολύτως ζωτικού για την κατασκευή μαχητικών αεροσκαφών, αρμάτων μάχης και συγκεκριμένων πυρομαχικών. Το Πεκίνο έχει ήδη αποδείξει την προθυμία του να χρησιμοποιήσει αυτά τα στρατηγικά μονοπώλια ως γεωπολιτικά όπλα, κάτι που αντιλήφθηκε με τον πιο σκληρό τρόπο ο Ντόναλντ Τραμπ, όταν αναγκάστηκε να υποχωρήσει στο ζήτημα των δασμών τον Οκτώβριο του 2025.
Επενδύσεις
Πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες εξακολουθούν να διστάζουν να σκληρύνουν τη στάση τους, τρέφοντας φόβους ότι θα χάσουν κινεζικές επενδύσεις. Ωστόσο, η μεταφορά τεχνογνωσίας και τα τεράστια κεφάλαια που υποσχέθηκε το Πεκίνο σε ηγέτες όπως ο απερχόμενος Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν και ο Ισπανός Πέδρο Σάντσεθ, παρέμειναν κενές υποσχέσεις, οι οποίες πιθανότατα δεν πρόκειται να υλοποιηθούν ποτέ, εάν η Ε.Ε. δεν επιβάλει αυστηρούς δασμούς. Μόνο έτσι θα υπάρξει κίνητρο ώστε οι κινεζικές εταιρείες να δημιουργήσουν γραμμές παραγωγής εντός Ευρώπης, αντί να εξάγουν από την Κίνα.
Οι άτολμοι δασμοί που επιβλήθηκαν στην ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία απέφεραν μόλις μερικά εργοστάσια της BYD, μέτρα εντελώς ανεπαρκή για να αλλάξουν τους υπολογισμούς των κινεζικών επιχειρήσεων. Αντί για ευρωπαϊκά εργοστάσια που θα προσφέρουν χιλιάδες θέσεις εργασίας, η Ευρώπη κινδυνεύει με ραγδαία αποβιομηχάνιση, με τα φθηνότερα –και συχνά καλύτερα– κινεζικά προϊόντα να κατακλύζουν την αγορά.
Οι φόβοι ότι βιομηχανικές καρδιές, όπως η Βάδη-Βυρτεμβέργη, έδρα της Mercedes και της Porsche, θα μπορούσαν να μετατραπούν σε ένα «γερμανικό Ντιτρόιτ» είναι ελάχιστα υπερβολικοί.
Το κινεζικό μοντέλο
Για να αποφύγει ένα μέλλον όπου θα είναι φτωχότερη και ανίκανη να υπερασπιστεί τον εαυτό της, η Ευρώπη οφείλει να αποκτήσει δική της στρατηγική ατζέντα. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι πρέπει να αρχίσει να συμπεριφέρεται περισσότερο σαν την Κίνα – ακόμη και δίνοντας στο Πεκίνο να γευτεί το ίδιο του το φάρμακο. Η Κίνα ποτέ δεν βασίστηκε σε εξωτερικούς κανόνες για την άμυνά της· αντίθετα, ύψωσε προστατευτικά τείχη στη γιγαντιαία εσωτερική της αγορά, αποκλείοντας επιλεκτικά τις ξένες εταιρείες, ενώ προέβλεπε τις παγκόσμιες εξελίξεις.
Η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα εξαιρετικά στενό χρονικό παράθυρο προτού οι κατασκευαστές της ηττηθούν οριστικά. Οι Βρυξέλλες πρέπει να διακόψουν τη διαρροή ευρωπαϊκών κεφαλαίων προς τις ΗΠΑ, κατευθύνοντάς τα σε μαζικές επενδύσεις για την πράσινη τεχνολογία, την Τεχνητή Νοημοσύνη και την άμυνα. Πρέπει άμεσα να χτιστούν στρατηγικά αποθέματα κρίσιμων ορυκτών για να θωρακιστεί η αμυντική βιομηχανία, ενώ οι χώρες θα πρέπει να δεσμευτούν πολιτικά για την αγορά ευρωπαϊκών μπαταριών και τον πλήρη αποκλεισμό κινεζικών ανεμογεννητριών από τις υποδομές τους.
Το εμπορικό «μπαζούκα»
Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι διαθέτουν δικούς τους ισχυρούς μοχλούς πίεσης. Ένας από αυτούς είναι το περίφημο εμπορικό «μπαζούκα» (το μέσο κατά του εξαναγκασμού) που οι κυβερνήσεις δίσταζαν να χρησιμοποιήσουν μέχρι πρόσφατα. Ο Κλεμάν Μπον, αρμόδιος της γαλλικής κυβέρνησης για θέματα στρατηγικής, έχει ήδη προτείνει την επιβολή οριζόντιων δασμών 30% στα κινεζικά αγαθά. Επιπρόσθετα, οι νομοθεσίες περί Ψηφιακών Αγορών (DMA) και Ψηφιακών Υπηρεσιών (DSA), οι οποίες μέχρι σήμερα δυσκολεύουν κυρίως τον Μαρκ Ζάκερμπεργκ και τον Ίλον Μασκ, θα μπορούσαν κάλλιστα να χρησιμοποιηθούν για να περιορίσουν τη δραστηριότητα της ByteDance (μητρικής του TikTok), της Tencent και της Alibaba στην Ευρώπη.
Στα χέρια της Ε.Ε. υπάρχουν ακόμη πιο επιθετικές επιλογές: η Ευρώπη θα μπορούσε να καθηλώσει στο έδαφος πάνω από τα μισά κινεζικά εμπορικά αεροσκάφη απλώς διακόπτοντας τις ενημερώσεις λογισμικού για τον στόλο των Airbus της Κίνας.
Με ένα τέτοιο οπλοστάσιο, η Ευρώπη θα μπορούσε να πετύχει μια πιο ισότιμη σχέση με το Πεκίνο, ωστόσο τα οφέλη θα ήταν ευρύτερα. Θα εξοπλιζόταν απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ, εάν εκείνος αποφασίσει να πιέσει την Ουκρανία, να κάνει νέα κίνηση για τη Γροιλανδία ή να απειλήσει με αποκλεισμό της Ευρώπης από την αμερικανική τεχνολογία. Μόνο όταν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις συνειδητοποιήσουν ότι πρέπει να επιβιώσουν μέσα στο χάος, αντί να προσπαθούν να διατηρήσουν την ανύπαρκτη πλέον τάξη, θα μπορέσουν να αντιμετωπίσουν επιτυχώς το πλήρες φάσμα των απειλών.
