Παρουσιάστηκε ως μία από τις μεγαλύτερες εκδηλώσεις στον τομέα των ακινήτων στην Ευρώπη, προσελκύοντας έως και 15.000 άτομα, από επενδυτικές εταιρείες έως κατασκευαστές. Ωστόσο, καθώς η εμπορική έκθεση και η σύνοδος κορυφής «District» ξεκινούσαν την περασμένη εβδομάδα στη Μαδρίτη, εμφανίστηκαν ακτιβιστές για το δικαίωμα στη στέγαση από 140 οργανώσεις από όλο τον κόσμο, αποφασισμένοι να διοργανώσουν τη δική τους «αντί-σύνοδο κορυφής» για να αντιταχθούν στην ιδέα της στέγασης ως χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου.
Πολλοί από τους ακτιβιστές έφτασαν στην ισπανική πρωτεύουσα την ίδια στιγμή που η Μαρικαρμέν Αμπασκάλ, μια 87χρονη γυναίκα που χρησιμοποιεί αναπηρικό αμαξίδιο, εκδιώχθηκε από το διαμέρισμα όπου ζούσε εδώ και επτά δεκαετίες. Καθώς η οργή για την έξωση οδήγησε σε ημέρες διαδηλώσεων και σε ένα καταυλισμό στην καρδιά της Μαδρίτης, η παρουσία ακτιβιστών από την Ιταλία έως την Ιρλανδία αποτέλεσε μια συγκινητική υπενθύμιση της παγκόσμιας διάστασης της στεγαστικής κρίσης.
Η έξωση υπογράμμισε πόσο δύσκολη έχει γίνει η πρόσβαση στη στέγαση για τόσους πολλούς ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, δήλωσε η Τερέζα Μαμέδε, ακτιβίστρια για το δικαίωμα στη στέγαση από τη Λισαβόνα, η οποία ταξίδεψε στη Μαδρίτη για την αντι-σύνοδο κορυφής. «Κανείς από εμάς δεν είναι ασφαλής από το να του συμβεί κάτι τέτοιο».
Τόσο στην Ελλάδα όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη, τα μέσα ενημέρωσης και οι κινήσεις πολιτών έχουν από καιρό αναδείξει το βάθος της στεγαστικής κρίσης. Εντός της ΕΕ, οι τιμές εκτοξεύτηκαν κατά 53% μεταξύ 2010 και 2024, σύμφωνα με την Eurostat, ενώ τα ενοίκια αυξήθηκαν κατά 25% την ίδια περίοδο.
Δεν έχουν πληγεί όλες οι χώρες εξίσου, ωστόσο· ενώ η Βιέννη παραμένει μια φωτεινή εξαίρεση χάρη στο άφθονο απόθεμα δημόσιων κατοικιών που έχει συγκρατήσει το κόστος των ενοικίων, η Εσθονία έχει δει τα ενοίκια να εκτοξεύονται κατά 208% την ίδια περίοδο, ενώ η Ιρλανδία και η Ουγγαρία έχουν σημειώσει αυξήσεις άνω του 100%, όπως σημειώνει ο βρετανικός Guardian.
Μέρος της ραγδαίας αύξησης του κόστους μπορεί να αποδοθεί στο «συνεχώς εντεινόμενο κοινωνικό πείραμα» που εξελίσσεται στην Ευρώπη, όπως σημείωσε πέρυσι ο ερευνητής Τιμ Γουάιτ, καθώς οι αξιωματούχοι εξετάζουν αν οι μηχανισμοί του χρηματοοικονομικού καπιταλισμού μπορούν να καλύψουν τη θεμελιώδη ανάγκη για στέγαση.
Αντίθετα, οι ευάλωτες ομάδες και οι μειονότητες έχουν πληγεί δυσανάλογα από τις αδυναμίες της αγοράς, ενώ άλλοι προειδοποιούν ότι η κρίση θα μπορούσε να οδηγήσει τους ψηφοφόρους στην αγκαλιά της ακροδεξιάς, η οποία ενισχύεται στην Ευρώπη. «Δεν μπορούμε να παραμείνουμε κολλημένοι στη ρητορική της υπεράσπισης της δημοκρατίας, των κοινωνιών χωρίς αποκλεισμούς και των ίσων ευκαιριών, αν το βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων επιδεινώνεται», τόνισε πέρυσι ο Jaume Collboni, δήμαρχος της Βαρκελώνης.
Η επιτυχία της Αριστεράς στην Γερμανία και η άνοδος της ακροδεξιάς στην Ευρώπη
Οι ψηφοφόροι στο Βερολίνο, ωστόσο, επέλεξαν πρόσφατα μια άλλη πορεία. Σε μια πόλη όπου τα ενοίκια είχαν αυξηθεί σχεδόν κατά 70% την τελευταία δεκαετία, το ένα τέταρτο των ψηφοφόρων στήριξε το αριστερό κόμμα Die Linke στις περιφερειακές εκλογές αυτού του μήνα, καθιστώντας την Αριστερά το ισχυρότερο κόμμα του Βερολίνου.
Η στρατηγική πίσω από την επιτυχία τους δεν ήταν καθόλου περίπλοκη, όπως τονίζει ο Guardian Europe: «Διότι, περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο κόμμα σε αυτή την προεκλογική εκστρατεία, το Die Linke έκανε το ζήτημα της στέγασης αναμφισβήτητα δικό του: το ερώτημα του ποιος μπορεί να ζήσει στο Βερολίνο και σε ποια τιμή».
Κάποιοι έχουν αναζητήσει κοινές λύσεις για την κοινή κρίση. Στην αντι-σύνοδο κορυφής της Μαδρίτης, ακτιβιστές ίδρυσαν μια πανευρωπαϊκή συμμαχία για να απαιτήσουν συμβάσεις μίσθωσης αορίστου χρόνου και έλεγχο των ενοικίων σε ολόκληρη την ήπειρο.
Νωρίτερα αυτό το μήνα, δεκάδες οργανώσεις ξεκίνησαν την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών, καλώντας τους πολίτες να υπογράψουν την αίτηση για μέτρα σε επίπεδο ΕΕ, με σκοπό την προστασία των ενοικιαστών, τον περιορισμό της κερδοσκοπίας και τη μετατροπή κενών κτιρίων σε κατοικίες. «Σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα, σε κάθε σημαντική έρευνα και σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, η στέγαση αναδεικνύεται ως το κύριο μέλημα των πολιτών», επισημαίνει η πρωτοβουλία. «Το βλέπουμε και το νιώθουμε καθημερινά: εργαζόμενοι που δεν μπορούν πλέον να αντέξουν οικονομικά την πόλη όπου ζουν, νέοι που δεν μπορούν να φύγουν από το πατρικό τους, ενοικιαστές που εκδιώκονται από τις γειτονιές τους μετά από ανακαινίσεις, κενά κτίρια ενώ άνθρωποι κοιμούνται στο δρόμο».
Θλιβερή πρωτιά της Ελλάδας στο κόστος στέγασης
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσον αφορά στην επιβάρυνση του κόστους στέγασης σε σχέση με το εισόδημα.
Τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν κατά μέσο όρο το 35,5% έως 36,2% του διαθέσιμου εισοδήματός τους αποκλειστικά για τη στέγαση (ενοίκιο/δόση δανείου, λογαριασμοί ρεύματος, νερού, θέρμανσης και κοινόχρηστα), ποσοστό που είναι σχεδόν τετραπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (9,3%).
Στην τελευταία της έκθεση, η Κομισιόν αναδεικνύει ότι η ελληνική στεγαστική αγορά παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες που εντείνουν τις ανισορροπίες:
- Μεγάλο ποσοστό παλαιωμένου και ενεργειακά αναποτελεσματικού κτιριακού αποθέματος.
- Περιορισμένες επενδύσεις σε ανακαινίσεις μετά την οικονομική κρίση.
- Σημαντικό ποσοστό κατοικιών που δεν χρησιμοποιούνται ως κύρια κατοικία.
- Ανεπαρκής αύξηση της προσφοράς νέων κατοικιών σε σχέση με τη ζήτηση.
Αυτοί οι παράγοντες, σύμφωνα με την Επιτροπή, δημιουργούν μια αγορά όπου η διαθέσιμη προσφορά δεν ανταποκρίνεται επαρκώς στις ανάγκες των νοικοκυριών, οδηγώντας σε αυξημένες τιμές και ενοίκια.
Ισπανία: «Αυτό είναι μόνο η αρχή»
Στην Ισπανία, πάντως, όπου η πολυήμερη κατασκήνωση στη Μαδρίτη οδήγησε στη δημιουργία παρόμοιων κατασκηνώσεων σε πόλεις όπως η Βαρκελώνη, η Σεβίλλη και η Πάλμα ντε Μαγιόρκα, οι διαμαρτυρίες έχουν ήδη αρχίσει να έχουν αντίκτυπο.
Η Μαρικάρμεν, η ογδοντάχρονη που είχε εκδιωχθεί, θα επιτραπεί να επιστρέψει στο διαμέρισμά της, όπως επιβεβαιώθηκε την Τρίτη. Το ενοίκιό της θα παραμείνει στα περίπου 500 ευρώ το μήνα που πλήρωνε εδώ και χρόνια – σημαντικά χαμηλότερο από τα 2.650 ευρώ που είχε αρχικά απαιτήσει η επενδυτική εταιρεία που είναι ιδιοκτήτρια του διαμερίσματός της.
Αυτή την εβδομάδα, η ισπανική κυβέρνηση ανακοίνωσε επίσης ότι ενέκρινε δύο διατάγματα για τη στέγαση, τα οποία περιλαμβάνουν μεταρρυθμίσεις όπως την απαγόρευση των εξώσεων έως το 2030, καθώς και τη ρύθμιση των προσωρινών μισθώσεων και των μισθώσεων ανά δωμάτιο. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά θα πρέπει πλέον να εγκριθούν από το διχασμένο κοινοβούλιο της χώρας.
Τι ακριβώς θα ακολουθήσει για το κίνημα για τη στέγαση που έχει συγκλονίσει την Ισπανία τις τελευταίες ημέρες, κανείς δεν μπορεί να το προβλέψει. Με το φάσμα των γενικών εκλογών να πλησιάζει και τον συνασπισμό υπό την ηγεσία των Σοσιαλιστών να προσπαθεί απεγνωσμένα να ενισχύσει τη βάση των προοδευτικών ψηφοφόρων του, οι ακτιβιστές έχουν εντοπίσει μια μοναδική ευκαιρία για να αντιμετωπίσουν ένα ζήτημα που οι Ισπανοί θεωρούν από καιρό ως ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της χώρας.
«Οι επόμενες ημέρες θα είναι κρίσιμες», δήλωσε την Τρίτη η Ένωση Ενοικιαστών της Μαδρίτης, καλώντας σε νέες διαδηλώσεις αυτό το Σαββατοκύριακο. «Έχει ανοίξει ένα ιστορικό παράθυρο ευκαιρίας για να αντιστραφούν δεκαετίες εμπορευματοποίησης της στέγασης. Γι’ αυτό πρέπει να εντείνουμε την πίεση».
Ή, όπως το έθεσε η Ένωση Ενοικιαστών της Μάλαγα: «Αυτό είναι μόνο η αρχή».
