Ένας διευθυντής έχει μεγάλη εξουσία πάνω σε μια επιχείρηση – και οι περισσότερες επιχειρήσεις διευθύνονται από άνδρες.
Από την άλλη, στις χώρες του πλούσιου κόσμου, οι γυναίκες εξακολουθούν να κερδίζουν 12% λιγότερα από τους άνδρες.
Και τα προγράμματα που έχουν σχεδιαστεί για να μειώσουν αυτό το χάσμα —όπως οι ποσοστώσεις και η εκπαίδευση για την πολυμορφία— συχνά έχουν αντίθετα αποτελέσματα.
Τι θα γινόταν όμως αν κάτι τόσο προσωπικό – και ανεξέλεγκτο – όσο το φύλο του πρώτου παιδιού ενός διευθυντή μπορούσε να κάνει μια μετρήσιμη διαφορά;
Αυτό είναι το συμπέρασμα μιας νέας ερευνητικής μελέτης με τίτλο «Daddy’s Girl: Daughters, Managerial Decisions, and Gender Inequality» (Το κορίτσι του μπαμπά: Κόρες, διοικητικές αποφάσεις και ανισότητα των φύλων), της Maddalena Ronchi από το Πανεπιστήμιο Northwestern και της Nina Smith, καθηγήτριας Οικονομικών στο Τμήμα Οικονομικών του Πανεπιστημίου του Άαρχους.
Χρησιμοποιώντας λεπτομερή στοιχεία από τα δανικά μητρώα, οι ερευνήτριες αποδεικνύουν ότι όταν οι άνδρες διευθυντές σε μικρές επιχειρήσεις έχουν κόρη και όχι γιο ως πρώτο τους παιδί, οι μισθοί και η απασχόληση των γυναικών στις επιχειρήσεις τους αυξάνονται σημαντικά.
Εν ολίγοις: το να γίνει κανείς πατέρας μιας «κορούλας» φαίνεται να κάνει τους εργοδότες πιο πρόθυμους να προσλαμβάνουν γυναίκες – και να τις αμείβουν καλύτερα.
Μία μακροχρόνια βάση δεδομένων
Η μελέτη βασίζεται σε ολοκληρωμένα, ανώνυμα διοικητικά δεδομένα από τη Στατιστική Υπηρεσία της Δανίας, τα οποία καλύπτουν τη δανική αγορά εργασίας από το 1993 έως το 2017.
Συνδέοντας τα αρχεία εργοδοτών και εργαζομένων με λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τη σύνθεση των νοικοκυριών, οι ερευνήτριες είναι σε θέση να παρακολουθήσουν τις οικογενειακές και εταιρικές συνθήκες δεκάδων χιλιάδων Δανών διευθυντικών στελεχών με την πάροδο του χρόνου.
Η βασική ανάλυση επικεντρώνεται σε άνδρες διευθυντές σε μικρές επιχειρήσεις με έναν μόνο διευθυντή όπου οι αποφάσεις πρόσληψης και αμοιβών λαμβάνονται από τον ίδιο τον διευθυντή.
Συγκρίνοντας τις αλλαγές εντός της ίδιας επιχείρησης πριν και μετά τη γέννηση του πρώτου παιδιού ενός διευθυντή και αξιοποιώντας το ουσιαστικά τυχαίο φύλο του νεογέννητου, οι ερευνητές μπορούν να εντοπίσουν αιτιώδεις σχέσεις και όχι απλές συσχετίσεις.
Δύο στοιχεία που ξεχωρίζουν
Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά.
Μετά τη γέννηση της πρώτης κόρης ενός διευθυντή, τα σχετικά εισοδήματα των γυναικών στην επιχείρηση αυξάνονται κατά 4,4%, ενώ η απασχόληση των γυναικών αυξάνεται κατά 2,9%.
Αυτές οι επιδράσεις εμφανίζονται αμέσως μετά τη γέννηση και διαρκούν για πολλά χρόνια.
Οφείλονται κυρίως σε αλλαγές στις προσλήψεις: οι διευθυντές που έχουν μια πρωτότοκη κόρη είναι πιο πιθανό να προσλαμβάνουν γυναίκες, ιδίως εκείνες με μακρά εκπαίδευση, πλήρες ωράριο εργασίας και θέσεις με υψηλότερες αποδοχές.
«Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι άνδρες διευθυντές σε μικρές επιχειρήσεις αναπτύσσουν γενικά μια πιο θετική άποψη για τις γυναίκες όταν αποκτούν μια κόρη», λέει η Nina Smith.
«Αυτή η αλλαγή στην οπτική αντανακλάται πολύ συγκεκριμένα στο ποιον επιλέγουν να προσλάβουν.»
Γιατί μια κόρη κάνει τη διαφορά;
Η μελέτη δεν μπορεί να παρατηρήσει άμεσα τι συμβαίνει στο μυαλό των διευθυντικών στελεχών, αλλά ο χρονισμός των επιδράσεων προσφέρει σημαντικές ενδείξεις.
Αν οι διευθυντές άλλαζαν τη συμπεριφορά τους για να βελτιώσουν τις μελλοντικές συνθήκες της αγοράς εργασίας για τις δικές τους κόρες, θα αναμενόταν η επίδραση να εμφανιστεί πολύ αργότερα.
Αντίθετα, οι αλλαγές συμβαίνουν πιο άμεσα.
Παράλληλα, η επίδραση της κόρης στον πατέρα ωριμάζει σταδιακά καθώς οι κόρες μεγαλώνουν και κοινωνικοποιούνται στα σχολεία και στους χώρους εργασίας, και αυξάνεται καθώς οι κόρες ενηλικιώνονται.
Αυτό υποδηλώνει ότι οι άνδρες μαθαίνουν μέσω των κορών τους για τους περιορισμούς και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες.
Πιο απλά, ευρήματα υποδηλώνουν ότι η γέννηση μιας κόρης καθιστά την ανισότητα των φύλων πιο εμφανή και προκαλεί μια μετατόπιση στον τρόπο με τον οποίο οι άνδρες διευθυντές αντιλαμβάνονται τις γυναίκες στον χώρο εργασίας, και εν τέλει αλλάζει τις πεποιθήσεις τους σχετικά με τις γυναίκες.
Το φαινόμενο της κόρης
Αυτά τα δεδομένα δεν είναι τελείως καινούργια.
Έρευνες έχουν αποδείξει ότι η ύπαρξη μιας κόρης μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επηρεάσει τις αντιλήψεις και τη συμπεριφορά των γονέων της. Αυτό είναι γνωστό ως «daughter effect» (φαινόμενο της κόρης).
Ειδικότερα, αρκετές μελέτες έχουν εξετάσει αν οι πατέρες που μεγαλώνουν κόρες αποκτούν πιο ισορροπημένες αντιλήψεις για τους ρόλους των φύλων και δείχνουν μεγαλύτερη υποστήριξη σε πολιτικές που προωθούν την ισότητα ανδρών και γυναικών.
Μία σημαντική μελέτη είναι των Sharrow, Rhodes, Nteta και Greenlee (2018), η οποία εξέτασε δεδομένα από την αμερικανική έρευνα Cooperative Congressional Election Study (CCES).
Οι ερευνητές βρήκαν ότι ιδιαίτερα η περίπτωση όπου η κόρη είναι το πρώτο παιδί συνδέεται με μεγαλύτερη υποστήριξη των πατέρων για πολιτικές που αποσκοπούν στη μείωση της ανισότητας μεταξύ των φύλων.
Μια μελέτη στο Ηνωμένο Βασίλειο, γνωστή ως «Mighty Girl Effect» (2019), εξέτασε κατά πόσο η ανατροφή κοριτσιών επηρεάζει τις αντιλήψεις των γονέων σχετικά με τους παραδοσιακούς ρόλους των φύλων.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι πατέρες που είχαν κόρες ήταν λιγότερο πιθανό να υποστηρίζουν την παραδοσιακή αντίληψη ότι ο άνδρας πρέπει να εργάζεται και να είναι ο βασικός οικονομικός υποστηρικτής της οικογένειας, ενώ η γυναίκα πρέπει να παραμένει στο σπίτι.
Η επίδραση ήταν ιδιαίτερα εμφανής όταν οι κόρες βρίσκονταν σε σχολική ηλικία. Συγκεκριμένα, οι ερευνητές υπολόγισαν ότι η πιθανότητα ενός πατέρα να διατηρεί τέτοιες παραδοσιακές αντιλήψεις μειωνόταν περίπου κατά 3 ποσοστιαίες μονάδες όταν είχε κόρη ηλικίας δημοτικού και κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες όταν είχε κόρη μεγαλύτερης σχολικής ηλικίας.
Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα έρευνα πραγματοποιήθηκε στο Αφγανιστάν, σε ένα κοινωνικό περιβάλλον όπου οι ανισότητες μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι πολύ έντονες. Η μελέτη των Becvar, Carpenter, Leidner και Young (2024) εξέτασε αν το first-daughter effect εμφανίζεται και σε αυτή την περίπτωση.
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν έρευνα σε ενήλικες Αφγανούς χρήστες του διαδικτύου και επικεντρώθηκαν ιδιαίτερα στους πατέρες. Αυτό που βρήκαν ήταν ότι οι πατέρες των οποίων το πρώτο παιδί ήταν κόρη ήταν περισσότερο πιθανό να υποστηρίξουν ότι τα δικαιώματα των γυναικών πρέπει να αποτελούν σημαντική προτεραιότητα για το μέλλον της χώρας.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο, όμως, ήταν ο τρόπος με τον οποίο εμφανίστηκε αυτή η επίδραση.
Οι ερευνητές χώρισαν ουσιαστικά τους συμμετέχοντες σε ομάδες: σε κάποιους άνδρες έκαναν πρώτα την ερώτηση «ποιο είναι το φύλο του μεγαλύτερου παιδιού σας;» και στη συνέχεια τους ρωτούσαν για τα δικαιώματα των γυναικών. Σε άλλους έθεταν την ερώτηση για τα δικαιώματα των γυναικών χωρίς προηγουμένως να τους κάνουν να σκεφτούν το φύλο του παιδιού τους.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η υποστήριξη των δικαιωμάτων των γυναικών ήταν ιδιαίτερα αυξημένη στους πατέρες με πρωτότοκη κόρη όταν πρώτα είχαν κληθεί να σκεφτούν ότι το παιδί τους είναι κορίτσι.
Διδάγματα για την ισότητα των φύλων
Η μελέτη δείχνει ότι οι στάσεις των διευθυντικών στελεχών δεν είναι σταθερές και ότι ακόμη και οι πιο λεπτές μεταβολές μπορούν να μεταφραστούν σε ουσιαστικές αλλαγές στα αποτελέσματα στον χώρο εργασίας.
Το φαινόμενο «κορίτσι του μπαμπά» υπογραμμίζει τον τρόπο με τον οποίο οι προσωπικές εμπειρίες μπορούν να αναδιαμορφώσουν τη συμπεριφορά με τρόπους που έχουν σημασία όχι μόνο για τις οικογένειες, αλλά και για τις επιχειρήσεις και την κοινωνία στο σύνολό της.
Βέβαια, δεν πρέπει να μπερδεύουμε αυτή την μετατόπιση με πραγματική πολιτική αλλαγή.
Συχνά οι άντρες χρησιμοποιούν το επιχείρημα του «έχω κόρη» (όπως και το «έχω μάνα και αδερφή») ως εύκολο επιχείρημα απέναντι σε κάποια ή κάποιον που τους έχει αποκαλέσει σεξιστές.
Ωστόσο, το να έχεις κόρη δεν αποτελεί συγχωροχάρτι δεν σε κάνει αυτόματα υπέρμαχο των δικαιωμάτων των γυναικών.
Όπως και το να καταλαβαίνεις τις δυσκολίες και τις ανισότητες που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες μόνο όταν τις βλέπει στο δικό σου παιδί δεν σε κάνει αυτόματα κομμάτι της λύσης του προβλήματος.
Τούτου λεχθέντος, τα στοιχεία αυτά δίνουν μία θετική νότα στον εργασιακό χώρο και ένα ελπιδοφόρο μήνυμα: οι μπαμπάδες μπορούν να μάθουν από τις κόρες.
