Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε την Παρασκευή ότι αφαίρεσε τον Παναμά και το Βιετνάμ από τον κατάλογο των φορολογικών παραδείσων, αφού έλαβε υπόψη της «την πρόοδο που σημείωσαν αυτές οι δύο χώρες που έλαβαν μέτρα προς την κατεύθυνση της διαφάνειας». Από την άλλη πλευρά, οι Βρυξέλλες διατήρησαν στη λίστα τη Ρωσία και διάφορες υπερπόντιες κτήσεις των ΗΠΑ και της Βρετανίας, ενώ εξακολουθούν να αγνοούν κραυγαλέα κρούσματα αδιαφάνειας των συναλλαγών στο εσωτερικό της ΕΕ.
Ο Παναμάς βρισκόταν στη μαύρη λίστα της ΕΕ από το 2020 και το Βιετνάμ από τον Φεβρουάριο του 2026. «Η παρούσα ενημέρωση του καταλόγου των φορολογικών παραδείσων αποτυπώνει μια θετική τάση της διεθνούς κοινότητας σε ό,τι αφορά τη συμμόρφωση με τα διεθνή πρότυπα χρηστής φορολογικής διακυβέρνησης», σημειώνουν σε ανακοίνωσή τους οι υπουργοί Οικονομικών των «27» σε συνάντησή τους στο Λουξεμβούργο.
Το Δεκέμβριο του 2017 η ΕΕ αποφάσισε την κατάρτιση λίστας με τις χώρες και «κρατικές οντότητες», αυτοδιοικούμενες εδαφικές περιοχές δηλαδή που διευκολύνουν τη φοροδιαφυγή πολυεθνικών εταιρειών και πάπλουτων ιδιωτών, καθώς και το ξέπλυμα χρήματος που προέρχεται από παράνομες δραστηριότητες ή και εγκληματικές πράξεις. Η απόφαση ελήφθη έπειτα από τις αποκαλύψεις πολλών σκανδάλων μετά τη δημοσιοποίηση των «Panama Papers» και των «LuxLeaks».
Οι Βρυξέλλες συχνά επιβάλλουν κυρώσεις κατά των χωρών που βρίσκονται στη «μαύρη λίστα». Οι κυρώσεις αυτές συχνά περιλαμβάνουν το πάγωμα ευρωπαϊκών κεφαλαίων και εν γένει τον περιορισμό των συναλλαγών με τις χώρες αυτές.
Ρωσία και υπερπόντιες κτήσεις
Μετά από τη διαγραφή του Παναμά και του Βιετνάμ, στη λίστα των φορολογικών παραδείσων της ΕΕ περιλαμβάνονται πλέον οκτώ χώρες ή αυτόνομες εδαφικές κτήσεις κρατών που βρίσκονται μακριά από τις μητροπόλεις. Πρόκειται για την Αμερικανική Σαμόα στο Νότιο Ειρηνικό, το επίσης αμερικανικό νησί Γκουάμ, τη βρετανική Ανγκουίλα, το Παλάου, τα Νησιά Τερκς και Κάικος, τις Αμερικανικές Παρθένες Νήσους, το Βανουάτου και βεβαίως τη Ρωσία.
Αυτές οι χώρες ή εδάφη «δεν συμμορφώνονται με τα συμφωνημένα διεθνή φορολογικά πρότυπα ή δεν εκπληρώνουν τις δεσμεύσεις τους για χρηστή φορολογική διακυβέρνηση εντός καθορισμένου χρονικού πλαισίου», σύμφωνα με τους υπουργούς Οικονομικών της ΕΕ. Η Ένωση επανεξετάζει και αναθεωρεί τη λίστα φορολογικών παραδείσων δύο φορές το χρόνο.
Κριτήρια και ενστάσεις
Οι εξαμηνιαίες αυτές ανακοινώσεις προκαλούν πάντως έντονες συζητήσεις και ενστάσεις από διάφορες πολιτικές και κοινωνικές οργανώσεις και φορείς, επειδή συστηματικά οι υπουργοί εξαιρούν από τις αξιολογήσεις τους τις ίδιες τις χώρες-μέλη της ΕΕ. Κριτική ασκείται επίσης από τη διαπίστωση ότι η ΕΕ είναι πολύ επιεικής σε ό,τι αφορά τις κυρώσεις που επιβάλλει σε τρίτες χώρες που αναφέρει στη λίστα.
Οι αμφισβητήσεις, οι οποίες σημειωτέον προέρχονται συχνά και από το εσωτερικό της ΕΕ, έχουν δηλαδή να κάνουν τόσο με τα κριτήρια βάσει των οποίων χαρακτηρίζεται μια χώρα ή μια κρατική οντότητα φορολογικός παράδεισος όσο και με τις επιβαλλόμενες κυρώσεις. Η Μη Κυβερνητική Οργάνωση Oxfam για παράδειγμα, που έχει ως κύρια αποστολή την καταπολέμηση της φτώχειας στον πλανήτη, συμπεριλαμβάνεται στους πάγιους επικριτές της «μαύρης λίστας» που ανακοινώνει περιοδικά η ΕΕ.
Πολλοί ευρωβουλευτές, επίσης, από όλες τις πολιτικές ομάδες του Ευρωκοινοβουλίου εκφράζουν ενστάσεις για τα «ακατάλληλα» κριτήρια της Επιτροπής. Μεταξύ αυτών ο συντηρητικός γερμανός ευρωβουλευτής Μάρκους Φέρμπερ, μέλος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος και της Χριστιανοκοινωνικής Ένωσης της Βαυαρίας.
Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί στηλιτεύουν το γεγονός ότι οι καθ’ ύλην αρμόδιοι υπουργοί της ΕΕ αποφεύγουν να στοχοποιήσουν πρακτικές «κραυγαλέων φορολογικών διευκολύνσεων» που παρέχουν κράτη-μέλη της Ένωσης. Κλασικό παράδειγμα τα Luxleaks, οι διαρροές εγγράφων που αποκάλυπταν φορολογικές «διευκολύνσεις» που παρείχε τα τελευταία χρόνια το Λουξεμβούργο – συμπτωματικά η συνεδρίαση των 27 υπουργών Οικονομικών έλαβε χώρα την Παρασκευή στο Μεγάλο Δουκάτο.
«Στραβά μάτια»
«Χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποκλείονται από τη λίστα, παρά το ότι είναι παγκοίνως γνωστό ότι οι νομοθεσίες τους προβλέπουν μια κραυγαλέα ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση επιχειρήσεων και ιδιωτών», σημειώνει η γαλλική «Le Figaro», και αναφέρει τα παραδείγματα της Ιρλανδίας, του Λουξεμβούργου, της Μάλτας και της Ολλανδίας. Πρόσφατη έρευνα του ανεξάρτητου Γαλλικού Ινστιτούτου Οικονομίας (IFE) προσθέτει στη λίστα των κρατών-μελών που ευνοούν τις «φορολογικές βελτιστοποιήσεις», την Κύπρο και το ίδιο το Βέλγιο, όπου εδρεύει η ΕΕ.
Η ίδια η ΕΕ απαντά στις αιτιάσεις αυτές ότι δεν συμπεριλαμβάνει στη μαύρη λίστα κράτη-μέλη της Ένωσης επειδή «εκεί ήδη εφαρμόζονται από τις εθνικές κυβερνήσεις μέτρα που αντισταθμίζουν τα προβλήματα που ανακύπτουν από μια υπερβολικά χαλαρή φορολόγηση». Ως εκ τούτου η ευρωπαϊκή λίστα ερευνά και αναφέρεται μόνο στις «εξωτερικές απειλές» φοροδιαφυγής και το ξεπλύματος χρήματος, απειλές δηλαδή που προέρχονται από τρίτες χώρες.
Παρ’ όλ’ αυτά, στις λίστες της αποφεύγει να συμπεριλάβει την Ελβετία, όπως παρατηρεί το IFE. Θα πρόσθετε κανείς ότι από τις ευρωπαϊκές λίστες απουσιάζει και η αμερικανική Πολιτεία του Ντελαγουέρ, που με βάση διάφορες μελέτες τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί σε κορυφαίο φορολογικό παράδεισο στον πλανήτη.
